ەكونوميكا • 26 ماۋسىم، 2020

شارۋالار نەگە شارشاپ ءجۇر؟

94 رەت كورسەتىلدى

سوڭعى جىلدارى اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىن مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەگە ءتۇسىپ، ەلدەگى شارۋانىڭ ءىسى العا باستى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە جىل سايىن الىنعان ەگىن كولەمى ارتىپ، مال باسى كوبەيىپ كەلەدى. بىراق الا جازداي اتىز جاعالاعان اعايىندى ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا تالاپتارىنىڭ ءجيى وزگەرە بەرەتىنى الاڭداتادى. وسىنىڭ كەسىرىنەن كوپ شارۋاشىلىق قولداۋعا قولى جەتپەي، قينالىپ وتىر.

سىر بويىندا كۇرىش شارۋا­شى­لىعىمەن اينالىساتىن ءىرى قۇ­رى­لىمنىڭ ءبىرى – «ابزال ي ك» تولىق سەرىكتەستىگى. جىلىنا 5 200 گەكتار جەرگە كۇرىش ەگەتىن سەرىك­تەستىك جۇزدەگەن ادامدى جۇمىس­پەن قامتىپ وتىرعان تابىستى شار­ۋا­شىلىق سانالادى.

– مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا ارقىلى سوڭعى جىلدارى تەحنيكامىزدى تولىق جاڭارتىپ الدىق. قازىر ەگىن القابىنان باياعى كەڭەستىك كەزدەن قالعان كونە كومباين تاپ­پايسىز. ولاردىڭ ورنىن ج­ۇ­مى­سى ءونىمدى وزىق تەحنيكالار باس­تى. بۇل بەينەتى بەلدەن كەلەتىن ديقان جۇمىسىن ەداۋىر جاقسارتىپ وتىر، – دەيدى سەرىكتەستىكتىڭ كوم­مەر­تسيالىق ديرەكتورى ساعيدۋللا سىزدىقوۆ.

 بىراق وسى سۋبسيديانى تولەۋ تالاپتارى قازىر شارۋالار اراسىندا كوپ تۇسىنبەستىك تۋعىزىپ ءجۇر. مىسالى، سۋبسيديا شارتىندا تەحنيكانىڭ شەكتى باعاسى بەلگىلەنگەن. قازىرگى كۇنى بۇل بويىنشا كومباين باعاسى 118 ملن تەڭگە بولىپ تۇر. مەملەكەت تەحنيكا ساتىپ العان ادامعا وسى قۇننىڭ 25 پايىزىن وتەپ بەرەدى.

 بىراق ديقاندار قازىر مۇنداي باعاعا كومباين تابۋ قيىن ەكەنىن ايتادى. ونىڭ ۇستىنە پاندەميا كەزىندە اقش دوللارىنىڭ تەڭ­گە­گە شاققانداعى باعامى اي­تار­­لىقتاي ءوستى. وسى كۇنى ەگىن وراتىن تەحنيكانىڭ ەڭ ارزانى – 150 ملن تەڭگە. شارۋا ونى ساتىپ العان­نىڭ وزىندە مەملەكەت وعان شەكتى باعانىڭ، ياعني 118 ملن تەڭگەنىڭ 25 پايىزىن عانا وتەپ بەرەدى.

سوندا شارۋاشىلىق ءار كومباين باعاسىنان ورتا ەسەپپەن 8 ملن تەڭگەدەن ۇتىلادى. بۇل بارلىق شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنا ورتاق پروبلەما.

– مىسالى، سوقاعا قويىلىپ وتىرعان شەكتى باعا – 3،5 ملن تەڭگە. بۇل رەسەيدەن شىعاتىن ەڭ ساپاسىز سوقانىڭ قۇنى. ال ءبىز جاقىندا 15 ملن تەڭگەگە نەمىس سوقاسىن الدىق. بىراق وعان سۋبسيديا رەتىندە جاڭاعى 3،5 ملن تەڭگەنىڭ 25 پايى­زى عانا بەرىلەدى. وسى ماسەلەگە وراي الەمدەگى وزىق فيرمالار شىعا­راتىن اۋىلشارۋاشىلىق تەح­نيكالارىنىڭ قۇنى سالىستىرىلىپ، ورتاشا باعا قويىلسا دەگەن ۇسىنىسىمىز بار، – دەيدى ساعيدۋللا سىزدىقوۆ.

 سۋبسيدياعا ءوتىنىم قابىلداۋدا دا ماسەلە جوق ەمەس. Qoldau.kz پور­تالى ارقىلى ينتەرنەتى جاقسى تار­تاتىن، كومپيۋتەرى قۋاتتى ادام عانا ءوتىنىم بەرىپ ۇلگىرە الادى. وسىدان دا ينتەرنەت جەتپەگەن اۋىلدارداعى شارۋالار قول­داۋد­ان شەت قالىپ جاتىر. تالاپ بويىنشا تەحنيكانى ساتىپ العاننان كەيىن 2 جىل ىشىندە عانا سۋبسيديا الا الاسىز. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ۇلگەرمەسەڭىز، قول­داۋدان قاعىلدىم دەي بەرىڭىز. مىسالى، بىلتىر «ابزال ي ك» كوم­پانياسى 42 ملن تەڭگەلىك سۋبسيديادان ايىرىلىپ قالدى.

 ديقاندار قولداۋ ەرەجەلەرىنىڭ جىل سايىن وزگەرەتىنىنە دە نارازى. مىسالى، كومپانيا بىلتىر 300 ملن تەڭگەگە كۇرىش وڭدەيتىن تسيفرلى زاۋىت سالدى. قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنا سۋبسيديا الۋدان ۇمىتتەنىپ، قۇجاتتار تولتىردى. بىراق بيىل بۇل قولداۋ توقتاتىلۋى مۇمكىن دەگەن حابار جەتىپ وتىر. «جىل سايىن وزگەرە بەرەتىن ەرەجە تالاپتارىنا بەيىمدەلىپ ۇلگەرمەيمىز. سوندىقتان دا تالاپتاردى 5 جىل سايىن عانا جاڭارتىپ وتىرسا»، دەيدى ولار.

جالپى، شارۋاشىلىقتارعا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ كومەگى كوپ بولىپ وتىر. پالاتا وكىلدەرى ديقاندار وتىنىشىمەن پاندەميا كەزىندە بەلگىسىز سەبەپتەرمەن ەكسپورتقا شىعاتىن ونىمدەر قاتارىنان ءتۇسىپ قالعان كۇرىشتى قايتا قوستىرۋعا كۇش سالدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىر عانا «ابزال ي ك» كومپانياسى سوڭعى 1-2 اي كولەمىندە 3 مىڭ توننادان استام ءونىمدى سىرتقا جو­نەلتتى.

وبلىستىق كاسىپكەرلىك پالا­تا­سى­نىڭ ءبولىم باسشىسى جاسۇلان سەرىكوۆ ديقاندار ماسەلەسىنىڭ ۇدايى نازاردا بولاتىنىن ايتادى. ۇكىمەت پەن سالالىق مينيسترلىك الدىندا شارۋالاردى شارشاتىپ جۇرگەن پروبلەمالار تالاي مارتە كوتەرىلدى. كەيبىر ماسەلەلەر جاقىن ارادا شەشىمىن تابادى دەگەن ءۇمىت تە جوق ەمەس. مىسالى، جەكە ادامدار ءۇشىن تەڭگەنى باسقا ۆا­­ليۋ­­­تاعا اۋىستىرعاندا كۋرس ايىر­­­­­­ماشىلىعى 6 تەڭگەدەن اسپاۋى كەرەك. ال زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن مۇن­داي شەكتەۋ جوق. شارۋالار وسىدان دا كوپ ۇتىلىپ قالىپ جاتىر. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپ­كەرلەر پالاتاسىنىڭ ارالاسۋىمەن بۇل ماسەلە وڭتايلى شە­شىلدى. جاقىندا عانا اۋىل شارۋا­شى­لى­عى مينيسترلىگى تەح­­نيكالار باعاسىنا قا­تىس­تى كوممەرتسيالىق ۇسى­نىس سۇراتتى. بۇل ءتيىستى ورىن­دار­دىڭ ينۆەستيتسيالىق سۋبسي­ديا توڭىرەگىندە كوتەرىلگەن ماسە­لە­لەردى زەرتتەۋگە كىرىسكەنىن اڭعار­تا­دى.

– بۇگىندە بارلىق سۋبسيدياعا قاتىستى ءوتىنىم Qoldau.kz پورتالى ارقىلى جۇرەدى. ارينە جا­ڭا­لىققا بەيىمدەلگەن جاقسى. كاسىپ­كەرلەردى اكىمشىلىك كەدەرگى مەن جەڭ ۇشىنان جالعاسقان جەمقورلىقتان قۇتقاراتىن جوبانى ءبىز دە قولدايمىز. بىراق شارۋاشىلىقتاردىڭ ء«دال وسى پورتال ءىستى قولدان قيىنداتۋ ءۇشىن جاسالعان» دەگەن شاعىمى كوپ. ارنايى IT مامان بولماسا، قارا­پايىم اۋىل تۇرعىنى ءۇشىن ءوتىنىم بەرۋ وتە قيىن. ءتىلىن تۇسىن­بە­گەندىكتەن سىرتتان ادام جالداپ، الەككە ءتۇسىپ جاتقاندار كوپ. ارينە ولاردىڭ تەگىن ىستەمەيتىنى تۇسىنىكتى. ءتىپتى ارالارىندا 100 مىڭ تەڭگەلەپ اقشا سۇرايتىندار بار دەگەندى ەستيمىز. وسىلايشا شارۋا شىعىنعا باتادى، – دەيدى جاسۇلان سەرىكوۆ.

بۇرىن ءوتىنىم حقكو ارقىلى جۇر­گىزىلگەن. ونداعى ماماندار قان­داي قۇجاتتار قاجەتتىگىن ءتۇ­سىن­دىرىپ، شارۋالارعا ءبىرتالاي كومەك كورسەتىپتى. «Qoldau.kz زەي­نەت جاسىنداعى ادام دا وڭاي قول­دا­نا الاتىنداي قولايلى بولۋ كەرەك. سوندا عانا شارۋالاردىڭ شى­رىلى ازايادى»، دەيدى جاسۇلان ساق­تاپبەرگەن ۇلى.

جىل باسىندا وبلىسقا ينۆەس­تي­تسيالىق سۋبسيديا ءۇشىن 1،6 ملرد تەڭگە كولەمىندە قارجى ءبو­لىن­دى. وعان ىلىنبەي قالعاندار قاتا­رى كوپ بولعان سوڭ پالاتا وكىل­دە­رى سالالىق مينيسترلىككە تاعى قار­جى قاراستىرۋ جونىندە ءوتىنىش بە­­رىپ­­تى. قازىر سونىڭ جاۋابىن كۇ­تىپ وتىر.

وسىعان دەيىن Qoldau.kz ارقى­لى سۋبسيدياعا ءوتىنىم بەرگەن ءار ادام 3 ايلىق ەسەپتىك كور­سەت­كىش كولەمىندە اقشا تولەپ كەلىپتى. قازىر بۇل 11 اەك-كە كوتە­رىلگەن. بىراق بۇل قارجى شارۋا قولداۋ الا الماي قالسا دا قايتا­رىل­ماي­دى. بۇعان نارازى بولعان اۋىل­دا­عىلار كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا شاعىمدانادى.

شارۋا­لاردى شارشاتىپ جۇر­گەن ماسەلەلەردىڭ ءبىر پاراسى وسىن­­داي. الا جازداي اتىز جاعا­لا­عان اعايىن وسى ءتۇيىننىڭ تار­قا­تىل­­عانىن تىلەيدى.

 

قىزىلوردا وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ءدۇبىرلى «دالا ديدارى»

ونەر • بۇگىن، 08:34

تۇيە كوتەرگەن تيمۋر

ايماقتار • بۇگىن، 08:32

جىگەر جانىعان جۇزدەسۋ

ساياسات • بۇگىن، 08:26

ۆاكتسينالاۋ – ماڭىزدى مىندەت

ۇكىمەت • بۇگىن، 08:17

قاراعاندىدا كارانتين كۇشەيتىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:09

بيزنەستە ايەلدەردىڭ ۇلەسى قانداي؟

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:59

URKER ۇسىنعان ۇزدىكتەر

ونەر • بۇگىن، 07:57

كوروناۆيرۋس باسەڭدەر ەمەس

الەم • بۇگىن، 07:56

كەشىرىم ايى كەلدى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:50

ءۇشىنشى بەسجىلدىق: مەجە مەن مىندەت

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:35

بايراعى بيىك باعزى ونەر

رۋحانيات • بۇگىن، 07:33

ەكى الپاۋىتتىڭ ايقاسى

بوكس • بۇگىن، 07:25

پاۆلوداردا جاعداي كۇردەلەنە ءتۇستى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 07:21

ورازانىڭ ءار ءساتى ساۋاپ

رۋحانيات • كەشە

ءسوزدىڭ جەتى بوياۋى

تانىم • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار