كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
سوندىقتان ءسوز قۇدىرەتى ءپارۋايلى پەندەنىڭ پەرىشتەنىڭ الدىندا دارەجەسىن اسقاقتاتىپ, ءبىر ساتى جوعارى تۇرۋىنا سەبەپ بولعان. ىنجىلدە «اۋەلى ءسوز بولعان. ءسوز قۇداي ەدى. ونسىز ەشتەڭە دە پايدا بولماعان» دەگەن ءتامسىل بار. سوزدەن جاراتىلىس ءوربىدى. رۋح ارقىلى ءسوز كيەسى قونعان ادامزات وزگە تىرشىلىك يەلەرىنەن ۇستەم بولدى.
ءسوزدىڭ يەسى عانا ەمەس, كيەسى دە بار. سوندىقتان دانا بابامىز «جاقسى ءسوز جارىم ىرىس, اق سويلە, يگى ءسوز ايت, بولماسا, ۇندەمە» دەگەن قاعيداتتى باسشىلىققا العان. جاماندىق شاقىرادى دەپ ارتىق ءسوز ايتپاعان. ىرىم مەن تيىم سودان شىققان.
ءسوز تەك ارىپتەر مەن دىبىستاردىڭ ءوزارا ۇندەستىگىنەن تۋعان تولعام ەمەس, تاعدىرىڭنىڭ تۇسپالداماسى. «ونەر الدى – قىزىل ءتىل» دەپ قازاقتىڭ ءسوز قادىرىن ءوز قادىرىنەن بيىك قويعانى سول. سەبەبى ءسوز تەك ء«سوز» عانا ەمەس, اقىلدىڭ كورىنىسى, ءومىردىڭ ءوز شامشىراعى.
باباتانىم «باس كەسپەك بولسا دا, ءتىل كەسپەك جوق» دەپ ءتىلدىڭ قۇدىرەتىنە تابىنعان. «دات» دەسە, «داتىڭ بولسا, ايت» دەپ اقيقاتتان الىستاماي, شىندىقتىڭ بەتىنە تۋرا قاراعان. قاھارلى حاننىڭ الدىندا دا جاسامپاز جىراۋلارىمىز سوزدەن مۇدىرمەي, ادىلدىكتىڭ اق تۋىن جەلبىرەتكەن. توپ الدىنا تۇسكەن شەشەندەر كۇرمەۋى قيىن داۋدىڭ كۇردەلى شەشىمى مەن كەسىمىن ءبىر-اق اۋىز سوزبەن ءتۇيىپ ايتقان. ايتقان ءسوزى الماس قىلىشتاي وتكىر اقىندارىمىز «بوتەن سوزبەن بىلعاماي, قيىننان قيىستىرعان» جىرىنان جۇپار اڭقىتقان.
كەز كەلگەن ءتىلدىڭ بايلىعى ونىڭ سوزدىك قورىمەن ولشەنەتىنى بەلگىلى. ماعجان اقىن ايتقانداي «تازا, تەرەڭ, وتكىر, كۇشتى كەڭ تىلىمىزبەن» ماقتانۋىمىزعا ابدەن بولادى. ال ءتىلدىڭ تازالىعىن ساقتاۋ, ونى زامانعا ساي ودان ءارى دامىتۋ – قالام قۋاتىنا بايلانىستى بولسا كەرەك. الاش ارداقتىسى مىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ «قاي ەلدىڭ ءباسپاسوزى مىقتى بولسا, سول ەلدىڭ بولاشاعى مىقتى» دەگەن ءسوزى وسىعان وراي ايتىلعان. بۇل تۇرعىدان العاندا, قازاق جۋرناليستەرى ءتىلدى تۇعىرىنا قوندىرۋ ىسىنە زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. اسىرەسە ارايلى ازاتتىقپەن بىرگە مەملەكەتتىك مارتەبە العان ءتىلدىڭ اياسىن كەڭەيتۋدە قالام ۇستاعان قاۋىمنىڭ قىزمەتى ايرىقشا ەكەنى بەلگىلى. قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ كەشە عانا «انا ءتىلى» باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا ايتقانداي, ۇلت ءسوزىنىڭ سالتاناتىن ورنىقتىرۋ ءىسىن «ىڭ-شىڭسىز, ايقايلاماي, قىزبالىققا سالىنباي, بىراق تاباندى تۇردە جالعاستىرا بەرۋ قاجەت». بۇل ورايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى «قوعامدىق ويدىڭ قاينار كوزىنە اينالىپ, ارزان ويىن-كۇلكىدەن گورى, ۇلتتىق يدەياعا قىزمەت ەتەتىن توپىراعىمىزدان تامىر العان ءتول باعدارلامالاردى مولايتۋ قاجەت» دەگەن پىكىرىنە الىپ-قوسارىمىز جوق.
ءسوز – تاريح تارالعىسى, قاعاز بەتىندەگى ءمور. سول ارقىلى گازەت-جۋرنالدار كەڭىستىكتە ءوزىنىڭ باعدارىن سىزدى. الاش ارىستارى ءسوز ۇستاعان سەركەلەر, قالامنىڭ قاسيەتىن ۇعىنعان كەمەل اقىل يەلەرى بولدى. «ايقاپ», «قازاق» سىندى بايىرعى باسىلىمدار مەن سونىڭ جولىن جالعاعان «ەڭبەكشى قازاق» سىندى گازەتتەر ۇلتتىڭ ءسوزىن سويلەدى, جوعىن جوقتادى. ولار سوزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, قالامعا ادالدىعىمەن قاتارىنان وق بويى وزا شاپتى. قازاق جۋرناليستەرى كەڭەستىك كەزەڭدە استارلاپ بولسا دا اقيقاتىن ايتىپ, ۇلت رۋحىن وياتىپ, قاراشا حالىققا قالتقىسىز قىزمەت اتقاردى. قىزىل تسەنزۋرانىڭ قاقپانىنا ىلىكپەي, جەتەر جەرىنە جەتكىزىپ جازدى. شاربولاتتاي شامىرقانىپ سويلەپ, شىندىقتىڭ شىراقشىسىنا اينالعان شەراعاڭدار تۋرا سويلەدى, شىمشىپ ايتتى. جامپوز جۋرناليستەرىمىز تاۋەلسىزدىك تۇسىندا دا ۇلتتىق سانانىڭ ورنىعۋىنا, مەملەكەت ىرگەتاسىنىڭ بەكۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ كەلەدى. سوندىقتان پاراسات-پايىمنىڭ كوشىن باستاعان پۋبليتسيستيكا «كوسەمسوز» اتالدى. بۇل ورايدا بۇقارانىڭ كوكەيىندە بۇگىپ جاتقان سان قيلى دۇنيەلەردى مىنبەگە جەتكىزۋدى ماقسات ەتكەن باق وكىلدەرىنىڭ ەڭبەگى ەرەن.
ارينە جاۋىردى جابا توقىماساق, ايتار وي, تۇيتكىلدى ماسەلە دە جوق ەمەس. جاھاندانۋ زامانىنىڭ اقپاراتتىق اعىنى حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويى ارداقتاعان قۇندىلىقتارىن قۇنسىزداندىرىپ, ۇلتتىق بەت-بەينەسىنە سەلكەۋ ءتۇسىرىپ, ارنالى ءداستۇرىمىزدىڭ ارقاۋىن سەتىنەتە باستاعانى شىندىق. سونىڭ ىشىندە ءسوز دە قۇنسىزداندى, سەنىمگە سەلكەۋ ءتۇستى. اۋزى دۋالى, ءسوزى ءۋالى, بايلامى ءباتۋالى كىسىنىڭ سوزىنە توقتاۋ ازايدى. جالعان سويلەپ, جالا جابۋدى ادەتكە اينالدىرۋ, ويدان قۇراعانىن تەكسەرمەي كوشىرگەنى ءۇشىن دە, ونى قايتا وشىرگەنى ءۇشىن دە اۋىزباستىرىق الۋ كاسىپ بولدى. ساليقالى ءسوز ادۋىندى ايقايعا ۇلاستى, ادام مەن ايقاي ارالاستى, ايتۋشى مەن تىڭداۋشى اداستى. ۇران سالىپ, بىلەك سىبانىپ, زاھارىن توگىپ وتىرعان بۇگىنگى ۆيرتۋالدى قاھارمان ءوزىنىڭ اتا-اناسى مەن وتباسىنىڭ, قاسىندا وتىرعان دوسى مەن قۇدايى كورشىسىنىڭ باسىندا نە جاعداي بولىپ جاتقانىن سەزىنبەۋى – ونىڭ جەلىگە دەپ الەمدىك تورعا ابدەن شىرمالىپ, ا.چەحوۆتىڭ «قۇنداقتاۋلى ادامىنىڭ» جاڭا تۇرپاتتى بەينەسىنە اينالعانىن كورسەتەدى. سۇرىپتاۋسىز كەلگەن سۇرقاي اقپارات توپانى تولاستاماي ۇدەپ, نەبىر قاۋىپ-قاتەر, اپات تۋرالى دەگبىردى الاتىن ءدۇبىردىڭ دابىلى سوعىلعان سايىن اشقاراقتانعان جەلى دە جەلىكتىرىپ الادى. قاراپ تۇرساڭىز, جەلى – جەلوكپەنىڭ سوزىنە, جەلىكتىڭ كوزىنە اينالىپ بارادى. الەمدەگى ءتۇرلى وقيعالاردى سول مەزەتتە اينادان قاراعانداي تاماشالاپ بەيجاي قابىلدايتىن بۇگىنگى تۇتىنۋشى تۇيىق جەلىنىڭ تۇتقىنىنا اينالا باستاعانداي. بۇل ءۇردىس ادامدى ادەتتەگى جىلى اعىمدى جاڭالىققا سەلت ەتپەيتىن, كەرىسىنشە ۇرەيلى دە دابىرالى شىندىقتارعا قۇمارتىپ جۇيكەسى قاناعات تاباتىن اۋىتقۋشىلىققا اكەلەدى. وسىدان بارىپ بۇگىنگى بۋىن اينالاسىنا, ءتىپتى وزىنە دە زەر سالمايتىن سامارقاۋ, سانا-تۇيسىگىن تۇسىنىكسىز ۇرەي بيلەگەن بويكۇيەز, ازاماتتىق جىگەرى ءالسىز بوركەمىك, قاتال دا تاسباۋىر بولىپ كەتپەي مە دەگەن وي الاڭداتادى. ۆيرۋس ءتاندى, ءسوز سانانى جارالايدى دەسەك, الەمدى جايلاعان جۇقپالى دەرت كەلەر-كەتەر, ساناعا تۇسكەن وسىناۋ سالدارلى سىرقاتتان ايىعا الامىز با؟
قازىر ۇيالى تەلەفون ۇستاعان كەز كەلگەن ادام اقپارات تاراتۋشى. سۋرەتكە تۇسىرەدى, الەۋمەتتىك جەلىگە ايقايلاتىپ تۇرىپ سالادى. ءارى قاراي ءمان-جايدىڭ اق-قاراسىن ايىرۋ, ماسەلەنىڭ وڭ-سولىن انىقتاۋ كۇردەلى جۇمىس. قىم-قۋىت اقپارات مايدانىندا مايدان قىل سۋىرعانداي سەنىمدى دەرەكتەر ۇسىنۋ وڭاي شارۋا ەمەس. شىنايى قالامگەرلەردىڭ الدىن وراپ, حايپ قۋالاعاندار كوبەيە ءتۇستى. جالعان اقپاراتتار جەلكەنىن كوتەرىپ, وقىرمان تارتۋ پروتسەسى ءجۇردى. سول ساتتە حالىق ساليقالى ءسوزدى, سەنىمدى دەرەكتى قاجەت ەتتى, حايپ ەمەس, بايىپ كەرەكتىگىن ءتۇسىندى.
وسىنداي كەزەڭدە گازەت شىعارۋ, جۋرناليست بولۋ دا قيىن ەكەنى بەلگىلى. سوعان قاراماستان, ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز ادەتتەگىدەي العى شەپتە! پاندەميا ءورشىپ تۇرعان ساتتە تىلشىلەردىڭ جانقيارلىعى, دارىگەرلەرمەن ءبىر ساپتا ءجۇرىپ, اقپارات تاراتۋى سونىڭ ايعاعى. قانشاما جۋرناليست ىندەتتى جۇقتىرىپ السا دا, قولىنان قالامىن تاستاعان جوق. ماماندىعىنا ادالدىق تانىتىپ, وقىرمان الدىنداعى بورىشىن ويداعىداي اتقارۋعا تىرىسىپ كەلەدى. العاش رەت بەرىلىپ وتىرعان «حالىق العىسى» مەدالىن العاندار قاتارىندا كوپتەگەن ارىپتەسىمىزدىڭ بولۋى سونىڭ ايعاعى ىسپەتتى. دۇنيە ديدارىنداعى قىم-قيعاش قۇبىلىستارعا پىكىر قوسىپ, پايىم يلەۋىنەن وتكىزەتىن جانسەبىل جانداردىڭ جەتىستىكتەرى مۇنىمەن شەكتەلىپ قالماق ەمەس دەپ ويلايمىن.
ءسوزدىڭ كيەسىن سەزىنىپ, وعان سەرت بەرگەن قالام ۇستاعان قاۋىمدى, بارشا جۋرناليستەردى بۇگىنگى ءتول مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتايمىن! جازارىڭىز كوپ, ارقالاعانىڭىز العىس بولسىن!
