– ون شاقتى جىل بۇرىن ەلىمىزدە ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ماقساتىندا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. ويتكەنى ۇنەمى شيكىزاتتىق رەسۋرستى وندىرۋمەن عانا ەكونوميكاعا سەرپىن بەرۋ مۇمكىن ەمەس. سول تۇستا ءوڭىردىڭ بالىق شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى بۇرىنعى ءىرى قۇرىلىم – «اتىراۋبالىق» اق بانكروت بولدى. وسىنداي سەبەپتەر ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما اياسىندا بالىق زاۋىتىن اشۋىمىزعا سەبەپ بولدى. ءسويتىپ 2014 جىلى اتىراۋ قالاسى ماڭىنداعى تومارلى اۋىلىنىڭ اۋماعىنان بالىق ءوسىرۋ زاۋىتىن ىسكە قوستىق. زاۋىتتىڭ جالپى قۇنى 5 ملن 728 مىڭ اقش دوللارىن قۇرادى, – دەيدى «سaspian Royal Fish» جشس-نىڭ باس بالىق ءوسىرۋشىسى احات نيماتوۆ.
ارينە, مۇنداي زاۋىتتى اشۋ دا, بالىقتى باسسەيندە ءوسىرۋ دە وڭاي ەمەس. ويتكەنى بالىققا تابيعي سۋ ايدىنى سەكىلدى قولايلى ورتا قاجەت. ال ەلىمىزدە بالىق ءوسىرۋ زاۋىتىنا قاجەتتى تەحنولوگيانى تابۋ تىپتەن قيىن. سوندىقتان سەرىكتەستىك باسشىلارى فينليانديادان نيدەرلاندتىق تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن قوندىرعىلاردى ساتىپ الۋعا ۇيعارىم جاسادى. ونى ورناتۋمەن Hesy كومپانياسى اينالىستى. بۇل – الەمدە وسىنداي 25 زاۋىتقا وزىق تەحنولوگيانى ورناتقان گوللانديالىق كومپانيا. راس, سەرىكتەستىك باسشىلارىنا وزگە ەلدەردىڭ كومپانيالارىنان دا ۇسىنىس جاسالىپتى. بىراق جاڭا ءىستى قولعا العان سەرىكتەستىك تاڭداۋى Hesy كومپانياسىنا ءتۇستى.
قازىر بۇل زاۋىتتا بەكىرە تۇقىمداس باعالى سۋ مارجانى وسىرىلەتىن 26 باسسەين, تۇيىق سۋمەن قامتۋعا ارنالعان ءتورت قوندىرعى بار. باسسەيندەردەگى سۋ بىرنەشە سۇزگىدەن وتەدى. سۋدىڭ قۇرامى ارنايى زەرتحانادا تەكسەرىلەدى, تەمپەراتۋراسىنىڭ ءارتۇرلى بولۋى قاداعالانادى. ماسەلەن, 16-180س جىلى سۋ شاباق وسىرۋگە قولدانىلادى. ال +20-220س سۋ ۋىلدىرىق بەرەتىن بالىقتار ءۇشىن قولايلى بولىپ ەسەپتەلەدى. سونداي-اق شاباقتان وسكەن بالىقتاردىڭ تۇيىق سۋ ايدىنىنا بوي ۇيرەتۋى ءۇشىن سۋ تەمپەراتۋراسى +3-50س بولۋى كەرەك. مۇنداي سۋدا بالىقتار ەكى ايداي بولادى.
باس بالىق ءوسىرۋشى احات نيماتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بىلىكتى ماماندارسىز وسى زامانعى وزىق تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەۋ مۇمكىن ەمەس. سول سەبەپتى الدىمەن جەرگىلىكتى مامانداردى شەتەلدىك تەحنولوگيانى جەتىك مەڭگەرۋ ءۇشىن ارنايى كۋرستاردا وقىتىپ الدى. مۇنداعى مامانداردىڭ دەنى يحتيولوگتەر. ولار اتىراۋ مەن باتىس قازاقستان وبلىستارىنداعى جوعارى, ارناۋلى ورتا وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العان. بۇگىنگى تاڭدا بالىق زاۋىتىندا جەرگىلىكتى 25 ادام جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ ىشىندە بەس بالىق ءوسىرۋشى, ءتورت ماشينيست-وپەراتور, ءبىر لابورانت بار.
– باستى ماقساتىمىز – تاۋارلى بەكىرە تۇقىمداس بالىق ءوسىرۋ. سول ءۇشىن زاۋىت اشىلعان جىلى باشقۇرتستاننان 15 مىڭ بەكىرە تۇقىمداس بالىق اكەلگەنبىز. پولشادان ورىس بەكىرەسىنىڭ 100 مىڭ دانا ۋىلدىرىعىن اكەلىپ, زاۋىتتاعى باسسەيندەردە وسىردىك, – دەيدى احات نيماتوۆ. – التى جىلدىڭ ىشىندە بۇل بالىقتاردىڭ سالماعى 8-9 كيلوگرامعا جەتتى. جالپى زاۋىتتا 60 توننا بەكىرە تۇقىمداس بالىقتىڭ ءتورت ءتۇرى وسىرىلۋدە. ولار – ورىس بەكىرەسى, سۇيرىك (ستەرلياد) پەن قورتپا, ءسىبىر بەكىرەسى. اراسىندا ءۇش-بەس جىلدىق بالىقتار دا كەزدەسەدى.
سەرىكتەستىك ۇجىمى بالىققا قاجەتتى جەمدى پولشادان الدىرىپ وتىر. سەبەبى باسسەيندەردەگى تۇيىق سۋدا وسىرىلەتىن بالىق ءۇشىن ساپاسى جوعارى جەم قاجەت. راس, بالىق جەمى قازاقستاننان دا, كورشىلەس رەسەيدەن دە تابىلادى. الايدا ساپاسى پولشادان اكەلىنەتىن جەمنەن تومەندەۋ بولىپ تۇر.
– الدىمەن تاۋارلى بەكىرە تۇقىمداس بالىق ونىمىمەن ىشكى نارىقتى قامتۋدى كوزدەدىك. ويتكەنى مۇنداي ونىمگە وتاندىق تۇتىنۋشىلار تاراپىنان سۇرانىس كوپ, – دەيدى احات نيماتوۆ. – ماسەلەن, بىلتىر ىشكى نارىققا 12,5 توننا بەكىرە ءونىمىن ۇسىندىق. سونداي-اق بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ 520 كيلو قارا ۋىلدىرىعىن شىعاردىق.
جىل سايىن «سaspian Royal Fish» جشس-نىڭ كورسەتكىشى جاقسارىپ كەلەدى. بيىل ىشكى نارىقتى 620 كيلوگرامم قارا ۋىلدىرىقپەن قامتۋدى كوزدەپ وتىر. ءونىم باعاسىنا توقتالاتىن بولساق, سۇيرىكتەن الىنعان قارا ۋىلدىرىقتىڭ ءبىر كيلوسى 250 مىڭ تەڭگە تۇرادى. ال ورىس بەكىرەسىنىڭ قارا ۋىلدىرىعى –300 مىڭ تەڭگە. بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ ءبىر كيلوسى 3000 تەڭگەدەن ساتىلادى. نەگىزىنەن بالىقتاردىڭ اتالىق ءتۇرى ساتىلىمعا شىعارىلۋدا.
– ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – بولاشاقتا جىلىنا 100 توننا بەكىرە تۇقىمداس بالىق ەتىن, 1 تونناعا دەيىن تاعامدىق قارا ۋىلدىرىق دايىنداۋ. جوسپارىمىزدا قارا ۋىلدىرىقتىڭ جارتىسىن ەكسپورتقا شىعارۋ بار. سونىمەن قاتار بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ شاباعىن ءوسىرىپ, جايىق وزەنىنە جىبەرۋ ماسەلەسىمەن اينالىسۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ويتكەنى وڭىردەگى سۋ ايدىنىن باعالى بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ قورىمەن تولىقتىرۋعا ۇلەس قوسقىمىز كەلەدى. بۇل ءۇشىن بىزدە مامان جەتكىلىكتى. شاباقتاردى 3-10 گرامعا دەيىن ءوسىرىپ, وزەنگە جىبەرە الامىز, – دەيدى احات نيماتوۆ.
بىراق بۇل جوسپاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن اتىراۋداعى بەكىرە شاباعىن ءوسىرۋ زاۋىتتارىنىڭ كومەگى قاجەت. ويتكەنى سەرىكتەستىك باسشىلارى اتالعان زاۋىتتاردان بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ شاباعىن الۋعا ىنتالى بولىپ وتىر. ولاردان شاباق الۋ ءۇشىن ءتيىستى مينيسترلىكتىڭ رۇقساتى كەرەك ەكەن.
– وسى ماسەلەگە وراي ءوز ۇسىنىمىزدى بەردىك. وڭ شەشىلەتىنىنە سەنەمىز, – دەدى «سaspian Royal Fish» جشس-نىڭ باس بالىق ءوسىرۋشىسى احات نيماتوۆ.
اتىراۋ وبلىسى
