«ادام جەۋ – ەجەلدەن بار قۇبىلىس ەكەنىن بىلگەنىممەن, ونىڭ ونشا بايىبىنا بارماپپىن. زەرتتەپ كورەيىن دەپ تاريحىنا ۇڭىلسەم, ونداعى دەرەكتەردىڭ مەرزىمى جازىلماپتى. تەك قانا ءاربىر بەتىنە «قايىرىم, ادەپ, مورال, مىنەز» دەگەن سوزدەردى ايباق-سايباق قىپ جازا بەرىپتى». جازۋشىنىڭ تەرەڭ دە ساۋلەلى جانىنان ءسۇزىپ الىنعان ءومىر شىندىعى وسى. ادەتتە ەڭ ادەمى سوزدەردى ەڭ زۇلىم ادامدار ايتۋعا اۋەس كەلەدى. بۇل «ادەمى» سوزدەر ادام جانىنىڭ مىڭ قۇپيالى قالتارىسىنان شىقپايدى. ولار – جەبە سياقتى. بىرەۋدەن ەستىگەن, ءبىر جەردەن وقىعان, دۋالى اۋىز بىرەۋدەن «قارىزعا الىنعان», يا, ءبىر كادەگە جاراتۋ ءۇشىن اركىم جانىنا بايلاپ جۇرگەن كادىمگى جەبە. بىرەۋلەر كادەسىنە جاراتا الادى, بىرەۋلەر جاراتا المايدى. ايىرماشىلىعى وسىندا عانا. ال ايتىلمايتىن, ەش جەردە تاڭبالانبايتىن سوزدەر شە؟ جالماۋىز نيەتتى كورسەتەتىن جيىركەنىشتى, سۇمپايى, كۇناھار سوزدەر. بۇل سوزدەردى تەجەپ تۇرعان نە؟ الدە بۇلار قاعازداعى قىزىل-جاسىل, ادەمى «جەبەلەردەن» ۇيالا ما؟ الدە بۇلار جارىققا جارق ەتىپ شىعا كەلسە, تەك شىندىققا قىزمەت ەتەتىنىن شىنىمەن بىلمەي مە؟
«دجاو دەيتىن شونجار, سول ءوزى مەنەن قورقىپ جۇرگەن سياقتى ما, جوق الدە ماعان قاستاندىق جاساعالى ءجۇر مە, ايتەۋىر كوزقاراسى ءبىرتۇرلى».
ء«بورىلى اۋدانىنىڭ ءبىر جالگەر ديقانى قۋاڭشىلىقتان قاشىپ بىزگە كەلگەن بولاتىن. سوندا ول مەنىڭ اعاما: – اۋىلىمىزداعى ءبىر ايتۋلى جەكسۇرىندى جۇرت ۇرىپ ءولتىرىپ ەدى, بىرنەشە ادام باتىر بولامىز دەپ ونىڭ جۇرەگىن سۋىرىپ الىپ مايعا قۋىرىپ جەپ قويدى, دەدى».
«بۇگىن ول وزىنشە تامىر ۇستايمىن دەگەن جەلەۋمەن مەنىڭ ارىق-سەمىزدىگىمدى بايقاماق. سوسىن وسى ەڭبەگى ءۇشىن مەنىڭ ەتىمنەن كوجە قاتىقتىق الماق. مەنەن ۇيقى قاشا باستادى».
ء«تورت مىڭ جىل بويى توقتاۋسىز ادام ەتىن جەپ كەلگەن وڭىردە مەنىڭ دە تالاي جىلدىق ءومىرىم وتكەنىن بۇگىن عانا اڭعاردىم. قارىنداسىم شاڭىراققا ۇلكەن اعام يە بولعان كەزدە ءولدى. مۇمكىن اعام قارىنداسىمنىڭ ەتىن بىلدىرمەي تاماققا قوسىپ, بىزگە دە جەگىزىپ جىبەرگەن شىعار...»
«مۇمكىن ادام ەتىن ءالى تاتىپ ۇلگەرمەگەن بالالار بار شىعار؟ بالالاردى قۇتقارايىق...».
سۇڭعىلا جازۋشىنىڭ «قويانشىق» كەيىپكەرى جۇيكەسى جۇندەي تۇتىلگەن مازاسىز ادام. ول كەز كەلگەن نارسەدەن, كەز كەلگەن ادامنان سەكەمدەنەدى. «مەنى جەگەلى ءجۇر» دەيتىن كۇدىكتى ويلارىن قاعاز بەتىنە تۇسىرە بەرەدى. بىلايشا قاراساڭ, ومىردە كەزدەسۋى مۇمكىن قاراپايىم وقيعا, قاراپايىم كەيىپكەر. ايتىلعان ويلارعا, وتكەن وقيعالارعا جىندىنىڭ ساندىراعى دەپ قاراساڭ, جەڭىل عانا نارسە. بىراق قوعامعا كادىمگى ەستى كوزبەن قارايتىن, ادامداردىڭ نيەتىن ەمەۋرىنىنەن تانيتىن جازۋشىعا مىڭ-ميلليون وقىرماننىڭ باسىن قويانشىقتىڭ «شاتپاقتارىمەن» قاتىرىپ نە كورىندى؟ ءالسىزدى باسىنۋعا, قورعانسىزدى قورلاۋعا, اۋرۋدى اياۋعا, شالىس باسقاندى جازالاۋعا, اقىر سوڭىندا تەكەتىرەسكەندى ولتىرۋگە, ول ازداي تىرىدەي جەپ قويۋعا دايار تۇراتىن ادام تابيعاتىنداعى جاۋىزدىقتى كورسەتۋ ءۇشىن «قويانشىقتىڭ قولجازباسىن» جاريالادى ەمەس پە؟
ەندىگى ءبىر اڭگىمەسى – «قۇسا». ادام جانىنىڭ قامىرىقتى, قايعىلى كۇيىن قارا سوزبەن ورنەكتەۋ وڭاي ەمەس. اقيقاتتى, شىندىقتى اركىم وزىنشە قابىلدايدى. بىرەۋ ونى كوتەرە الماعان سوڭ, وماقاسا قۇلايدى. بىرەۋدىڭ ج ۇلىنى ۇزىلەدى. ال بىرەۋلەر ءومىر بويى قۇسا بوپ وتەدى.
جاڭا ۇيلەنگەن جۇپ نەگە اجىراستى؟ تىرشىلىكتىڭ قاتال سىناعىنان بىرگە وتۋگە نە كەدەرگى بولدى؟ ادام جانىنا ميكروسكوپپەن ۇڭىلەتىن سۋرەتكەر ەرلى-زايىپتىنىڭ تابيعاتىنداعى الا-قۇلالىقتى بىردەن الدىڭىزعا جايىپ سالادى. ەكەۋى ەكى ءتۇرلى ادام. بىرەۋى جاقسى كورگەندى ەكىنشىسى جاقسى كورمەيدى. بىرەۋى بايقاعاندى, ەكىنشىسى بايقامايدى. بىرەۋى قابىلداعاندى, ەكىنشىسى قابىلدامايدى. قىسقاسى, ەكەۋى ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرمايدى. اجىراسىپ كەتەتىنى اڭگىمە باستالعاندا ايەلدىڭ ەرى الىپ كەلگەن گۇلدى سۋ قۇيماي, ءولتىرىپ الاتىنىنان-اق بەلگىلى بولادى...
جالپى, اجىراسۋدىڭ سوڭى ەرىن قۇسالىققا سالدىرىپ, ايەلدى ولىمگە اپارعان شىعارمالار قاي ەلدىڭ ادەبيەتىندە دە از بولماسا كەرەك. بىراق وقيعانى ءوز حالقىنىڭ ءداستۇرى مەن تانىمى, پايىمى مەن كوزقاراسى تۇرعىسىنان ورنەكتەۋ, ءوز حالقىنا, ءوز قوعامىنا ءتان تىرشىلىكتىڭ ىرعاعىن بۇزباي كورسەتۋ حاس شەبەردىڭ عانا قولىنان كەلەدى. تىرشىلىكتىڭ قاتال سىناعى مەنمىن دەيتىن كەۋدەمسوقتىڭ ءوزىنىڭ اپىگىن باسىپ, نەبىر مارعاسقانىڭ جانىن جاسىتادى. ال ەستى جانعا دۇنيەگە كوزدى كەڭ اشىپ قاراۋ كەرەكتىگىن ۇيرەتىپ كەتەدى. جازۋشى كەيىپكەرىنىڭ قۇسا ءحالى كاتارسيس سياقتى. ءبىر كۇنى ونىڭ جانى تازالاناتىنىنا, جادىرايتىنىنا سەنگىڭ كەلەدى...
لۋ ءشۇن – قىتاي ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى. تىرشىلىكتەن مارجان سۇزگەن ەرەكشە قابىلەت يەسى لۋ ءشۇن شىعارماشىلىعىنىڭ التىن ارقاۋى – جۋڭگو حالقىنىڭ تۇرمىس-سالتىنداعى, دۇنيەگە كوزقاراسىنداعى, اقىل-ويى مەن نانىم-سەنىمىندەگى باستى ەرەكشەلىكتەر. ونىڭ «كىشكەنتاي, ەلەۋسىز», ءتىپتى ء«وز وزىنە كوڭىلى تولمايتىن» كەيىپكەرلەرى ەشكىم كورمەيتىن, ەشكىم ءمان بەرمەيتىن دۇنيەلەردى بايقاپ, تالداپ, تارازىلايدى. ونىڭ سول كەيىپكەرلەرى بولاشاققا, جاقسىلىقتىڭ, ادىلدىكتىڭ ۇستەمدىك قۇراتىنىنا سەنەدى. «بار جاماندىق مەنىمەن كەتسىن» دەپ جانتالاسادى.
