قوعام • 25 مامىر، 2020

4 بالانىڭ ءولىمى: ينتەرناتتاعى جاعداي ۋشىعىپ تۇر

186 رەت كورسەتىلدى

اياگوز قالاسىنداعى پسيحونەۆرولوگيالىق پاتولوگياسى بار بالالارعا الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ينتەرناتىنان تاعى دا شۋ شىقتى. مەكەمەدە 4 بالانىڭ كوز جۇمعانى بەلگىلى بولدى. تاعى دا دەپ وتىرعانىمىز، بىلتىر وسىندا تاربيەلەنەتىن ءۇش بالانىڭ زورلىق كورگەنى جايىندا اقپارات تاراپ، سوڭىنان «جالعان اقپارات تاراتتى» دەپ مەكەمەنىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرى جاۋاپقا تارتىلعان-دى.

ارينە ءتورت بىردەي بالانىڭ ءولىمى – الاڭداتارلىق جاعداي. بۇعان دەيىن ولاردىڭ قىزىلشادان كوز جۇمعانى تۋرالى اقپارات تاراعان ەدى. الايدا وسى وقىس وقيعاعا بايلانىستى وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا مۇشەلەرى مۇنى جوققا شىعارىپ وتىر. كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ سوزىنە سەنسەك، بالالاردىڭ ولىمىنە اسقىنعان كوموربيدتى فون، تۋا ءبىتتى پاتولوگيا، كاحەكسيا سەبەپ بولعان. «2 مامىر كۇنى باس ينفەكتسيونيست دارىگەردىڭ توراعالىعىمەن كوميسسيا بارىپ، تەكسەرىس جۇرگىزىپ، 98 با­لانى مەديتسينالىق تەكسەرىستەن وتكىزدى. بالالاردىڭ تاماعى توق، ولار­عا بارلىق قىزمەت كورسەتىلگەن. بالا­لار قىزىلشادان دا، اعزانىڭ ال­سى­رەۋىنەن دە كوز جۇمباعان، تەكسەرۋ ءالى جۇرگىزىلىپ جاتىر»، دەيدى وب­­لىس­تىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋ­مەت­­تىك باعدارلامالاردى ۇيلەس­تى­رۋ باس­قارماسىنىڭ باسشىسى جاسۇلان سارسەباەۆ.

بۇل ءتورت بالا كىم؟ 20 مامىردا وسكەمەندە وسى جاعدايعا بايلانىس­تى ارنايى بريفينگ وتكىزگەن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى الىشەر مارحاباتتىڭ ايتۋىنشا، 4 بالانىڭ اتا-اناسى «باۋىر ەتتەرىنەن» باس تارتقان. ولار ءبىر ايدىڭ كولەمىندە ءارتۇرلى تۋا ءبىتتى اۋرۋلاردان كوز جۇمعان. العاشقىسى 2008 جىلعى ۇل 2 ساۋىردە، كەيىنگىسى 2009 جىلعى ۇل 11 ساۋىردە، 2006 جىلعى ۇل 20 ساۋىردە جانە سوڭعىسى 2012 جىلعى قىز 29 ساۋىردە بۇل پانيمەن قوش ايتىس­قان. ء«ىس ىشكى ىستەر ورگاندارىنا تاپسىرىلدى. جاۋاپتى ادامدار تەرگەلۋدە. قازىردىڭ وزىندە مەكەمە دي­رەكتورى، ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى جانە باسقارماداعى تىكەلەي جا­ۋاپتى ءبولىم مامانى قىزمەتتەن شەتتەتىلدى. كوميسسيا قازىرگى ۋاقىتتا بەينەباقىلاۋ جانە باسقا دا تاسىلدەر ارقىلى تەكسەرىس جۇرگىزىپ جاتىر»­، دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى.

ىشكى ىستەر مينيس­ترلىگى اياگوزدەگى كەلەڭسىز جاع­دايعا قازاقستانداعى بالالار قۇقىق­تارى جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان ساين­نىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى دابىلىنان كەيىن نازار اۋدارىپ، ءىس قوزعاعان بولاتىن. بۇدان سوڭ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ماسە­لەنىڭ وزەكتىلىگىنە ءمان بەرىپ، ەلى­مىز­دىڭ ءار وڭىرىندە ورنالاسقان مەدي­تسينالىق-الەۋمەتتىك كومەك كور­سەتەتىن 113 مەكەمەگە تەكسەرۋ جۇر­گى­زىلەتىنىن مالىمدەگەن-ءدى.

«شاعىن قالا­دا ورنالاسقان ينتەر­نات­تىڭ قىز­مەتكەرلەرى جۇمىسسىز قا­لا­مىز با دەپ شىندىقتى ايتۋدان قورقادى. بىل­تىردان بەرى بۇل مەكە­مە­نىڭ باسى داۋدان ارىلماي تۇر. ينتەرناتتىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى پرو­كۋ­راتۋرانىڭ ۇسىنىمىنان كەيىن ء«وز ەركىمەن» جۇمىستان كەتكەنىمەن، اياگوز اۋدان­دىق اۋماقتىق الەۋمەتتىك كومەك كور­سە­تۋ ورتالىعىنا ديرەكتور بولىپ تا­عايىندالىپتى. بىزدە وكىنىشكە قاراي، وسىنداي مەكەمەلەردە وقىس جاعدايلار ورىن الىپ، بالالار قۇقىعى اياققا تاپتالىپ جاتىر. قانشاما تەكسەرىستەن ەشقانداي ناتيجە جوق. ءارى كەتسە، باسشىسى ءبىر مەكەمەدەن وسى جۇيەدەگى ءبىر مەكەمەگە جۇمىس اۋىستىرادى. مەنىڭ الاڭدايتىنىم، ينتەرناتتاعى اتا-اناسى جوق بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ قيىن. جانىندا قورعايتىن ادا­مى دا جوق. مۇنداي مەكەمەلەر وبلىس ورتالىعىنان شالعايدا ورنا­لاس­قاندىقتان جۇمىسىن باقىلاۋ وڭاي ەمەس. سوندىقتان وسىنداي مەكە­مە­لەردى وبلىس ورتالىقتارىنا نەمەسە ءىرى قالالارعا كوشىرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. سوندا وڭىردەگى باسشىلار، باسقارما، دەپارتامەنت جەتەكشىلەرى، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار، پروكۋراتۋرا، قوعام بەلسەندىلەرى جاعدايدى باقىلاپ، بالالاردىڭ ومىرىنە ارالاسار ەدى» دەپ جازدى ارۋجان ساين ءوزىنىڭ فەيسبۋكتەگى پاراقشاسىندا.

كەيبىر بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دا­رىندا (ناقتىراق ايتساق، Total.kz سايتىندا) ينتەرناتتىڭ بالالارىنا قىزىل ۋىلدىرىق، قاقتالعان اقسەركە، ءزايتۇن مايى، كوفە، مينەرالدى سۋ، جەمىس-جيدەك پەن كوكونىستىڭ 25 ءتۇرى سەكىلدى قۇنارلى تاعام تۇرلەرى ساتىپ الىنعاندىعى جايىندا دا جازىلعان-دى. ماسەلەن، 2016-2020 جىلدار ارالىعىندا ينتەرناتقا 6 ميلليون تەڭگەگە قىزىل ۋىلدىرىق ساتىپ الىنىپتى. كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىن كۇپتى قىلعان وسى ساۋالدى بريفينگتە جۋرناليستەر وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى جاسۇلان سارسەباەۆقا قويعاندا: «كەز كەلگەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ تۇر­لە­رى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە اشىق جۇرگىزىلەدى. ينتەرناتتاعى مەملە­كەت­تىك ساتىپ الۋعا كەلەتىن بول­ساق، مي­نيس­ترلىكتىڭ بۇيرىعىندا قارا، قى­زىل ۋىلدىرىق سياق­تى تاعامدار نور­مادا بار. بۇل نورما 2015 جىلى دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيس­ترى­نىڭ قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن»، دەپ قىسقا قا­يىردى.

باسقارما باسشىسى «ينتەرناتتاعى بالا­لار­دىڭ تاماعى توق، ولارعا  بارلىق قىزمەت كورسەتىلگەن» دەپ وتىر­عانىمەن، 22 مامىردا نۇر-سۇلتان قال­ا­سىندا ونلاين فورماتىندا وتكەن ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا وتىرىسىندا بۇعان قاراما-قايشى پىكىرلەر ايتىلدى. وسى جيىندا ۇلتتىق پرە­ۆەن­تيۆتى تەتىك قاتىسۋشىلارىنىڭ اياگوزدەگى ينتەرناتتا جۇرگىزگەن تەك­سە­رۋلەرىنىڭ قورىتىندىسى جاريالاندى. وتىرىستا ءسوز العان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ليۋدميلا بيۋرابەكوۆا ينتەرناتتاعى كوز جۇمعان ءتورت بالانىڭ دەنساۋلىق جاع­دايى دۇرىس باقىلانباعانىن، ولار اۋداندىق اۋرۋحاناعا دەر كەزىندە جەتكىزىلمەگەنىن ايتتى. «جەرگىلىكتى جەردەگى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ بارىسىندا ەشقانداي اقاۋ بولعان جوق. بىراق بالالار اۋىر پاتولوگيامەن اۋىر جاعدايدا قابىلدانعاندىقتان، كوپتەگەن اعزالىق دەرت سالدارىنان كوز جۇمعان. اياگوزدەگى ورتالىقتا كوپتەگەن كەمشىلىكتەر انىقتالدى. مەكەمەدە ستاتسيونارلىق كومەك كور­سە­تۋگە ليتسەنزيا بار بولعانىمەن، عيماراتتىڭ ءوزى ستاندارتقا ساي كەل­مەي­دى. تەراپەۆت-دارىگەر بالالاردى ءوزى قابىلداپ، ءوزى تەكسەرەدى. بالا­لار­دىڭ كۇندەلىكتى قارالاتىنىن ايعاق­تاي­تىن قۇجاتتار جوق. ەشقانداي قۇ­جات­­تاما جۇرگىزىلمەيدى، سول سەبەپتى بالالاردىڭ تەكسەرىلگەن، تەكسەرىل­مە­گەنىن ناقتى ايتۋ قيىن. قازىر تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن تەكسەرىس ءجۇرىپ جاتىر» دەيدى ۆيتسە-مينيستر.

­ال قازاقستانداعى ادام قۇقىق­تارى جونىندەگى ۋاكىل ەلۆيرا ءازى­مو­­ۆا­نىڭ ايتۋىنشا، اياگوزدەگى ينتەرنات تالاپتارعا ساي كەلمەيدى. «ينتەرنات 1985 جىلى سالىنعان بۇ­­رىن­عى بالاباقشا عيماراتىندا ورنا­لاسقان. تىرەك-قيمىل اپپاراتى بۇزىلعان بالالارعا قىزمەت كورسەتۋگە ارنالماعان. 2007 جىلى قوسىمشا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالىنعان. بىراق ول نىسان دا ورتالىق قىزمەتىنە بەيىمدەلمەگەن. مۇندا تىرەك-قيمىل اپپاراتى بۇزىلعان بالالارعا ەڭ قاجەتتى باسسەين جوق. سپورت زالى جەرتولەدە ورنالاسقان. جارىعى مەن اۋا الماسۋى سىن كوتەرمەيدى. سپورت زال ەرەسەكتەرگە ارنالعان قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتالعان. اسحانا دالىزدە ورنا­لاس­قان. كەلىپ-كەتۋشىلەر تاماق ءىشىپ وتىرعان بالالاردىڭ كوڭىلىن اۋدارادى. دۇرىس جابدىقتالعان بالالارعا ارنالعان ويىن الاڭى، پاندۋستار جوق. عيماراتتا ەكىنشى قاباتتان ءبىرىنشى قاباتقا تۇسەتىن ءليفتى ورناتىلماعان. تەكسەرۋشى ورگانداردىڭ تاراپىنان باقىلاۋ ءالسىز. سەبەبى مەكەمە تىم شالعايدا ورنالاسقان. ۇلتتىق پرەۆەنتيۆتىك تەتىك قاتىسۋشىلارىنىڭ پايىمىنشا، ينتەرناتتا تاربيە جۇمىستارى جەتكىلىكسىز جۇرگىزىلەدى. بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرەتىن تاربيەلىك شارالار سانى وتە از. بالالاردىڭ قۇقىقتارى بۇزىل­عان­دىعىن ايتارلىق مۇمكىن­دىك­تەرى جوق. ولاردىڭ قۇقىقتارى قالاي قورعالاتىندىعى جانە ولاردىڭ كەرى بايلانىستى قالاي الاتىندىعى تۇسى­نىكسىز. سوندىقتان ۇلتتىق پرەۆەن­تيۆ­تىك تەتىك قاتىسۋشىلارى «مەكەمە ءوز بەيىنىنە ساي كەلمەيدى، ينتەرناتتى وبلىس ورتالىعىنا كوشىرگەن دۇرىس» دەگەن قورىتىندىعا كەلدى»، دەيدى ول.

بۇل ۇسىنىستى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ تە قولداپ وتىر. «ۆەدومستۆوارالىق كوميس­سيانىڭ اتىنان ءبىز شىعىس قازاق­ستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنە بار­لىق ۇسىنىستاردى، ونىڭ ىشىندە مەكەمەنى وبلىس ورتالىعىنا كوشىرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدى تاپسىرامىز. ۇلكەن قالادان الىس وڭىرلەردە بالا­لار­دىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن ما­ڭىز­دى قىزمەتتەردى كورسەتۋدە ۇلكەن قاۋىپ بار» دەيدى مينيستر.

كوز جۇمعان ءتورت بالادان بولەك ينتەرناتتىڭ بىرنەشە قىزمەتكەرى مەن تاربيەلەنۋشىلەرى ينفەكتسيالىق اۋرۋلارمەن اۋداندىق اۋرۋحاناعا تۇسكەنى تۋرالى دا اقپارات شىققان-دى. اكىمدىك وكىلدەرى بريفينگتە مۇنى راستاپ، 9 تاربيەلەنۋشى مەن 2 قىزمەتكەردەن قىزىلشا انىقتالعاندىعىن جەتكىزدى. ولاردىڭ سوزىنشە، اۋرۋدى ينتەرناتقا كارانتينگە دەيىنگى ۋاقىتتا مەكەمە قىزمەتكەرى اكەلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا قى­زىلشا جۇقتىرعاندار ەمدەلىپ شىق­قان.

ايتا كەتەيىك، بۇل ينتەرناتتا پسي­حو­نەۆرولوگيالىق پاتولوگياسى بار 18 جاسقا دەيىنگى بالالار تاربيەلەنەدى.

ءتۇيىن

اياگوز قالاسىنداعى پسيحو­نەۆ­رو­لوگيالىق پاتولوگياسى بار بالا­لار­عا الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ينتەر­ناتىنداعى جايسىز جاعداي كۇللى ەلدىڭ نازارىندا تۇر. ءارتۇرلى قۇزىر­لى ورىندار تاراپىنان تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. جاقىن ارادا ءتيىستى شەشىم قابىلدانادى دەپ سەنەمىز. 

 

شىعىس قازاقستان وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

جارىس پەن تابىس

ەكونوميكا • بۇگىن، 00:00

اقىلدىڭ ازابى

تاريح • كەشە

مەيرامحانالار جانە پاندەميا

كوروناۆيرۋس • كەشە

جۇرت جاعاجاي ىزدەپ ءجۇر

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار