ارينە ءتورت بىردەي بالانىڭ ءولىمى – الاڭداتارلىق جاعداي. بۇعان دەيىن ولاردىڭ قىزىلشادان كوز جۇمعانى تۋرالى اقپارات تاراعان ەدى. الايدا وسى وقىس وقيعاعا بايلانىستى وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا مۇشەلەرى مۇنى جوققا شىعارىپ وتىر. كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ سوزىنە سەنسەك, بالالاردىڭ ولىمىنە اسقىنعان كوموربيدتى فون, تۋا ءبىتتى پاتولوگيا, كاحەكسيا سەبەپ بولعان. «2 مامىر كۇنى باس ينفەكتسيونيست دارىگەردىڭ توراعالىعىمەن كوميسسيا بارىپ, تەكسەرىس جۇرگىزىپ, 98 بالانى مەديتسينالىق تەكسەرىستەن وتكىزدى. بالالاردىڭ تاماعى توق, ولارعا بارلىق قىزمەت كورسەتىلگەن. بالالار قىزىلشادان دا, اعزانىڭ السىرەۋىنەن دە كوز جۇمباعان, تەكسەرۋ ءالى جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەيدى وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى جاسۇلان سارسەباەۆ.
بۇل ءتورت بالا كىم؟ 20 مامىردا وسكەمەندە وسى جاعدايعا بايلانىستى ارنايى بريفينگ وتكىزگەن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى الىشەر مارحاباتتىڭ ايتۋىنشا, 4 بالانىڭ اتا-اناسى «باۋىر ەتتەرىنەن» باس تارتقان. ولار ءبىر ايدىڭ كولەمىندە ءارتۇرلى تۋا ءبىتتى اۋرۋلاردان كوز جۇمعان. العاشقىسى 2008 جىلعى ۇل 2 ساۋىردە, كەيىنگىسى 2009 جىلعى ۇل 11 ساۋىردە, 2006 جىلعى ۇل 20 ساۋىردە جانە سوڭعىسى 2012 جىلعى قىز 29 ساۋىردە بۇل پانيمەن قوش ايتىسقان. ء«ىس ىشكى ىستەر ورگاندارىنا تاپسىرىلدى. جاۋاپتى ادامدار تەرگەلۋدە. قازىردىڭ وزىندە مەكەمە ديرەكتورى, ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى جانە باسقارماداعى تىكەلەي جاۋاپتى ءبولىم مامانى قىزمەتتەن شەتتەتىلدى. كوميسسيا قازىرگى ۋاقىتتا بەينەباقىلاۋ جانە باسقا دا تاسىلدەر ارقىلى تەكسەرىس جۇرگىزىپ جاتىر», دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى.
ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اياگوزدەگى كەلەڭسىز جاعدايعا قازاقستانداعى بالالار قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان سايننىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى دابىلىنان كەيىن نازار اۋدارىپ, ءىس قوزعاعان بولاتىن. بۇدان سوڭ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگىنە ءمان بەرىپ, ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە ورنالاسقان مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك كومەك كورسەتەتىن 113 مەكەمەگە تەكسەرۋ جۇرگىزىلەتىنىن مالىمدەگەن-ءدى.
«شاعىن قالادا ورنالاسقان ينتەرناتتىڭ قىزمەتكەرلەرى جۇمىسسىز قالامىز با دەپ شىندىقتى ايتۋدان قورقادى. بىلتىردان بەرى بۇل مەكەمەنىڭ باسى داۋدان ارىلماي تۇر. ينتەرناتتىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى پروكۋراتۋرانىڭ ۇسىنىمىنان كەيىن ء«وز ەركىمەن» جۇمىستان كەتكەنىمەن, اياگوز اۋداندىق اۋماقتىق الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ ورتالىعىنا ديرەكتور بولىپ تاعايىندالىپتى. بىزدە وكىنىشكە قاراي, وسىنداي مەكەمەلەردە وقىس جاعدايلار ورىن الىپ, بالالار قۇقىعى اياققا تاپتالىپ جاتىر. قانشاما تەكسەرىستەن ەشقانداي ناتيجە جوق. ءارى كەتسە, باسشىسى ءبىر مەكەمەدەن وسى جۇيەدەگى ءبىر مەكەمەگە جۇمىس اۋىستىرادى. مەنىڭ الاڭدايتىنىم, ينتەرناتتاعى اتا-اناسى جوق بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ قيىن. جانىندا قورعايتىن ادامى دا جوق. مۇنداي مەكەمەلەر وبلىس ورتالىعىنان شالعايدا ورنالاسقاندىقتان جۇمىسىن باقىلاۋ وڭاي ەمەس. سوندىقتان وسىنداي مەكەمەلەردى وبلىس ورتالىقتارىنا نەمەسە ءىرى قالالارعا كوشىرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. سوندا وڭىردەگى باسشىلار, باسقارما, دەپارتامەنت جەتەكشىلەرى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, پروكۋراتۋرا, قوعام بەلسەندىلەرى جاعدايدى باقىلاپ, بالالاردىڭ ومىرىنە ارالاسار ەدى» دەپ جازدى ارۋجان ساين ءوزىنىڭ فەيسبۋكتەگى پاراقشاسىندا.
كەيبىر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا (ناقتىراق ايتساق, Total.kz سايتىندا) ينتەرناتتىڭ بالالارىنا قىزىل ۋىلدىرىق, قاقتالعان اقسەركە, ءزايتۇن مايى, كوفە, مينەرالدى سۋ, جەمىس-جيدەك پەن كوكونىستىڭ 25 ءتۇرى سەكىلدى قۇنارلى تاعام تۇرلەرى ساتىپ الىنعاندىعى جايىندا دا جازىلعان-دى. ماسەلەن, 2016-2020 جىلدار ارالىعىندا ينتەرناتقا 6 ميلليون تەڭگەگە قىزىل ۋىلدىرىق ساتىپ الىنىپتى. كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىن كۇپتى قىلعان وسى ساۋالدى بريفينگتە جۋرناليستەر وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى جاسۇلان سارسەباەۆقا قويعاندا: «كەز كەلگەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ تۇرلەرى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە اشىق جۇرگىزىلەدى. ينتەرناتتاعى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا كەلەتىن بولساق, مينيسترلىكتىڭ بۇيرىعىندا قارا, قىزىل ۋىلدىرىق سياقتى تاعامدار نورمادا بار. بۇل نورما 2015 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترىنىڭ قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن», دەپ قىسقا قايىردى.
باسقارما باسشىسى «ينتەرناتتاعى بالالاردىڭ تاماعى توق, ولارعا بارلىق قىزمەت كورسەتىلگەن» دەپ وتىرعانىمەن, 22 مامىردا نۇر-سۇلتان قالاسىندا ونلاين فورماتىندا وتكەن ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا وتىرىسىندا بۇعان قاراما-قايشى پىكىرلەر ايتىلدى. وسى جيىندا ۇلتتىق پرەۆەنتيۆتى تەتىك قاتىسۋشىلارىنىڭ اياگوزدەگى ينتەرناتتا جۇرگىزگەن تەكسەرۋلەرىنىڭ قورىتىندىسى جاريالاندى. وتىرىستا ءسوز العان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ليۋدميلا بيۋرابەكوۆا ينتەرناتتاعى كوز جۇمعان ءتورت بالانىڭ دەنساۋلىق جاعدايى دۇرىس باقىلانباعانىن, ولار اۋداندىق اۋرۋحاناعا دەر كەزىندە جەتكىزىلمەگەنىن ايتتى. «جەرگىلىكتى جەردەگى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ بارىسىندا ەشقانداي اقاۋ بولعان جوق. بىراق بالالار اۋىر پاتولوگيامەن اۋىر جاعدايدا قابىلدانعاندىقتان, كوپتەگەن اعزالىق دەرت سالدارىنان كوز جۇمعان. اياگوزدەگى ورتالىقتا كوپتەگەن كەمشىلىكتەر انىقتالدى. مەكەمەدە ستاتسيونارلىق كومەك كورسەتۋگە ليتسەنزيا بار بولعانىمەن, عيماراتتىڭ ءوزى ستاندارتقا ساي كەلمەيدى. تەراپەۆت-دارىگەر بالالاردى ءوزى قابىلداپ, ءوزى تەكسەرەدى. بالالاردىڭ كۇندەلىكتى قارالاتىنىن ايعاقتايتىن قۇجاتتار جوق. ەشقانداي قۇجاتتاما جۇرگىزىلمەيدى, سول سەبەپتى بالالاردىڭ تەكسەرىلگەن, تەكسەرىلمەگەنىن ناقتى ايتۋ قيىن. قازىر تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن تەكسەرىس ءجۇرىپ جاتىر» دەيدى ۆيتسە-مينيستر.
ال قازاقستانداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ەلۆيرا ءازىموۆانىڭ ايتۋىنشا, اياگوزدەگى ينتەرنات تالاپتارعا ساي كەلمەيدى. «ينتەرنات 1985 جىلى سالىنعان بۇرىنعى بالاباقشا عيماراتىندا ورنالاسقان. تىرەك-قيمىل اپپاراتى بۇزىلعان بالالارعا قىزمەت كورسەتۋگە ارنالماعان. 2007 جىلى قوسىمشا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالىنعان. بىراق ول نىسان دا ورتالىق قىزمەتىنە بەيىمدەلمەگەن. مۇندا تىرەك-قيمىل اپپاراتى بۇزىلعان بالالارعا ەڭ قاجەتتى باسسەين جوق. سپورت زالى جەرتولەدە ورنالاسقان. جارىعى مەن اۋا الماسۋى سىن كوتەرمەيدى. سپورت زال ەرەسەكتەرگە ارنالعان قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتالعان. اسحانا دالىزدە ورنالاسقان. كەلىپ-كەتۋشىلەر تاماق ءىشىپ وتىرعان بالالاردىڭ كوڭىلىن اۋدارادى. دۇرىس جابدىقتالعان بالالارعا ارنالعان ويىن الاڭى, پاندۋستار جوق. عيماراتتا ەكىنشى قاباتتان ءبىرىنشى قاباتقا تۇسەتىن ءليفتى ورناتىلماعان. تەكسەرۋشى ورگانداردىڭ تاراپىنان باقىلاۋ ءالسىز. سەبەبى مەكەمە تىم شالعايدا ورنالاسقان. ۇلتتىق پرەۆەنتيۆتىك تەتىك قاتىسۋشىلارىنىڭ پايىمىنشا, ينتەرناتتا تاربيە جۇمىستارى جەتكىلىكسىز جۇرگىزىلەدى. بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرەتىن تاربيەلىك شارالار سانى وتە از. بالالاردىڭ قۇقىقتارى بۇزىلعاندىعىن ايتارلىق مۇمكىندىكتەرى جوق. ولاردىڭ قۇقىقتارى قالاي قورعالاتىندىعى جانە ولاردىڭ كەرى بايلانىستى قالاي الاتىندىعى تۇسىنىكسىز. سوندىقتان ۇلتتىق پرەۆەنتيۆتىك تەتىك قاتىسۋشىلارى «مەكەمە ءوز بەيىنىنە ساي كەلمەيدى, ينتەرناتتى وبلىس ورتالىعىنا كوشىرگەن دۇرىس» دەگەن قورىتىندىعا كەلدى», دەيدى ول.
بۇل ۇسىنىستى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ تە قولداپ وتىر. «ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ اتىنان ءبىز شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنە بارلىق ۇسىنىستاردى, ونىڭ ىشىندە مەكەمەنى وبلىس ورتالىعىنا كوشىرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدى تاپسىرامىز. ۇلكەن قالادان الىس وڭىرلەردە بالالاردىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن ماڭىزدى قىزمەتتەردى كورسەتۋدە ۇلكەن قاۋىپ بار» دەيدى مينيستر.
كوز جۇمعان ءتورت بالادان بولەك ينتەرناتتىڭ بىرنەشە قىزمەتكەرى مەن تاربيەلەنۋشىلەرى ينفەكتسيالىق اۋرۋلارمەن اۋداندىق اۋرۋحاناعا تۇسكەنى تۋرالى دا اقپارات شىققان-دى. اكىمدىك وكىلدەرى بريفينگتە مۇنى راستاپ, 9 تاربيەلەنۋشى مەن 2 قىزمەتكەردەن قىزىلشا انىقتالعاندىعىن جەتكىزدى. ولاردىڭ سوزىنشە, اۋرۋدى ينتەرناتقا كارانتينگە دەيىنگى ۋاقىتتا مەكەمە قىزمەتكەرى اكەلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا قىزىلشا جۇقتىرعاندار ەمدەلىپ شىققان.
ايتا كەتەيىك, بۇل ينتەرناتتا پسيحونەۆرولوگيالىق پاتولوگياسى بار 18 جاسقا دەيىنگى بالالار تاربيەلەنەدى.
ءتۇيىن
اياگوز قالاسىنداعى پسيحونەۆرولوگيالىق پاتولوگياسى بار بالالارعا الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ينتەرناتىنداعى جايسىز جاعداي كۇللى ەلدىڭ نازارىندا تۇر. ءارتۇرلى قۇزىرلى ورىندار تاراپىنان تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. جاقىن ارادا ءتيىستى شەشىم قابىلدانادى دەپ سەنەمىز.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
