ساۋلەتتىڭ تۋىپ-وسكەن جەرى ء«جۇز جىراۋدىڭ وتانى» اتانعان قارماقشى توپىراعى. سوزبەن سۋرەت سالاتىن قازاقتىڭ شارتتى تۇردە ايتقانى عوي, ايتپەسە, ەجەلگى ۇزانداردىڭ ماقام-سازى ساقتالعان بۇل وڭىردە ءداستۇرلى ونەردىڭ ءورىسىن كەڭەيتكەندەر كوپ. جالپى, بۇل توپىراقتا كىندىگى كەسىلگەندەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ قۇلاعى كونە ماقامعا تۇرىك جۇرەتىنى بار. بۇل تۋعان اۋىل دا وسىنداي جىردىڭ كيەسى قونعان دۇلدۇلدەردىڭ ءبىرى ءدۇر وڭعاردىڭ اتىمەن اتالاتىن ەدى.
بالا ساۋلەت تە جىر تىڭداپ وتىرىپ, بولاشاعىن ويشا ەلەستەتەتىن, ارحيتەكتور, سۋرەتشى, كەيدە زاڭگەر بولعىسى كەلىپ قيالدانعان دا كەزى كوپ. بىراق 1993 جىلى كونكۋرستان ءوتىپ, الماتى قالاسىنداعى حيميا جانە بيولوگيا پاندەرىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن №1 قازاق-تۇرىك ليتسەيىنە وقۋعا اۋىسقاندا بولاشاقتا قاي ماماندىقتى تاڭدايتىنى ايقىندالدى. ليتسەيدى تامامداعان سوڭ, س.اسفەندياروۆ اتىنداعى مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ «ەمدەۋ ءىسى» فاكۋلتەتىنە ءتۇسىپ, ۇزدىك ستۋدەنت رەتىندە اسكەري كافەدراعا قابىلداندى. كەڭەس وداعىندا وسى سالادا قىزمەت ەتكەن اسكەري-دارىگەرلەردەن ءتالىم الىپ, بىرتىندەپ تىڭ سالاعا قىزىعۋشىلىعى ارتا بەردى.
ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەن جىلى وقىتۋشىلارى تالانتتى جاستىڭ كافەدرادا قالىپ, عىلىممەن اينالىسۋىن قولاي كورگەن ەكەن. بىراق اكەسى مۋكاراپتىڭ كەڭەسىمەن ساۋلەت قارۋلى كۇشتەر قاتارىنا قوسىلدى. وتارداعى گۆاردەيسكي اسكەري گارنيزونىندا موتواتقىشتار پولكىنىڭ دارىگەرى رەتىندە جۇمىسقا كىرىسكەن جاس كەيىننەن اسكەري مەديتسينا باسقارماسىندا, سانيتارلىق-ەپيدەميالىق, اسكەري مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە قىزمەت ساتىلارىنان ءوتتى. بىرتە-بىرتە شەنى دە ءوستى, تاجىريبە دە تولىسا ءتۇستى. بىلىكتى مامان بىلتىر التى ايعا جۋىق بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى ميسسياسىمەن ء«ۇندى-قازاق» باتالونىنىڭ ساپىندا تاياۋ شىعىستاعى ليۆان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋلى ايماقتارىندا بىتىمگەرشىلىك قىزمەت تە اتقاردى.
وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىنىڭ باسىنا دەيىن ەكونوميكاسى ءبىرشاما ورلەگەن ليۆاننىڭ بۇلار كورگەن كەيپى كىسى قىزىعارلىقتاي ەمەس ەدى. ەلدەگى دىندەر مەن كونفەسسيالار ارازدىعىنان تۋعان ىشتەگى ب ۇلىككە, سىرتقى كۇشتەر اسەر ەتىپ, بەرەكەسى كەتكەن مەملەكەتتى كورگەندە ساۋلەتتىڭ ەسىنە قازاقتىڭ «التاۋ الا بولسا, اۋىزداعى كەتەدى, تورتەۋ تۇگەل بولسا, توبەدەگى كەلەدى» دەگەن ماقالى تۇسكەن. كۇندە وق اتىلىپ, بەرەكەسى بۇزىلعان ەلدە ءجۇرىپ, ءوزىڭنىڭ مەكەنىڭدەگى تىنىشتىقتىڭ قادىرىن بىلە تۇسەدى ەكەنسىڭ. ۇزاق جىلعى سوعىستان مازاسى قاشقان ەلدى بىتىمگە شاقىرۋ ءۇشىن الەمنىڭ 42 مەملەكەتىنەن كەلگەن اسكەريلەرمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەدى. يزرايل مەن ليۆاننىڭ اراسىنداعى ۋاقىتشا «كوگىلدىر سىزىق» دەپ اتالاتىن شەكارانىڭ بۇزىلماۋىن, زاڭسىز ءىس-ارەكەتتەر مەن قيمىل-قوزعالىستاردىڭ بولماۋىن, اياق استى اتىس تۇتانىپ كەتپەۋىن قاداعالادى.
بوتەن ەلدە ميسسيا مانداتتارى تالاپتارىنىڭ تولىق ورىندالۋىن باقىلاعان قازاق جاۋىنگەرلەرى باسقالارعا ۇلگى بولدى. قاۋىپتى دە, قاۋىرت مىندەتتى ادال اتقارعان قازاق ساربازدارىنىڭ ساپىنداعى ساۋلەت قالداشوۆ شەتەلگە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ميسسياسىمەن بارعان العاشقى اسكەري-دارىگەر ەكەندىگىن دە ايتا كەتەيىك.
بوتەن ەلدەگى بىتىمگەرشىلىك قىزمەتى ءۇشىن ميسسيا باسشىلىعى بىرنەشە مارتە ماراپاتتاپ, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ «بەيبىتشىلىككە قىزمەتى ءۇشىن» مەدالى تابىس ەتىلدى.
اسكەري مەديتسينانىڭ ماڭىزى ارتا تۇسۋىنە ۇلەس قوسقىسى كەلەتىن ساۋلەت مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى. سوڭعى جىلدار بەدەرىندە قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك اۋماقتارىنداعى قىرىم-كونگو گەمورراگيالىق قىزباسىمەن اۋىرعان ناۋقاستاردىڭ ەمىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ ءۇشىن ەپيدەميالىق قاداعالاۋ مەن دياگنوستيكا جۇيەسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىستى. س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسكەري كافەدراسىندا «مەديتسينالىق قىزمەتتى ۇيىمداستىرۋ جانە ونىڭ تاكتيكاسى», «اسكەردى مەديتسينالىق م ۇلىكتەرمەن جانە تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتۋدى ۇيىمداستىرۋ», «اسكەري توكسيكولوگيا, راديوبيولوگيا جانە جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىنان مەديتسينالىق قورعانىس», «اسكەري گيگيەنا» جانە «اسكەري ەپيدەميولوگيا» پاندەرى بويىنشا تاجىريبەلىك ساباق وتكىزىپ, ءدارىس بەردى.
ء وز سالاسىندا تالاي جەتىستىككە جەتىپ, بىلىكتى مامانداردىڭ ءبىرى اتانعان ساۋلەت قالداشوۆ «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنا ۇسىنىلعانىن ەستىگەندە تولقىعانى راس. ويتكەنى ول جوبانىڭ تەك ماراپاتتاۋمەن بىتپەيتىنىن, ونىڭ ارتىندا ەلدىڭ سەنىمى جاتاتىنىن جاقسى بىلەتىن.
– جەڭىسكە جەتەمىن دەگەن وي بولمادى دەسەم وتىرىك بولار. ارىپتەستەرىمنىڭ قولداۋىن سەزىندىم, ماعان سەنىم ارتقانىنا قۋاندىم. جوبا جەڭىمپازى اتانۋ الدىڭدا ءالى تالاي بەلەستەر تۇرعاندىعىن سەزىندىرە تۇسەدى ەكەن. كوپتىڭ ءۇمىتىن اقتاۋ ءۇشىن ءالى دە ەڭبەكتەنە ءتۇسۋ كەرەكتىگىن ۇعىندىم, – دەيدى مەديتسينا قىزمەتىنىڭ پودپولكوۆنيگى.
ول ءار جاس ەلدىڭ ءال-اۋقاتى, الداعى دامۋى وزىنە بايلانىستى ەكەندىگىن سەزىنە ءبىلۋى كەرەكتىگىن ايتادى. كەيىنگى تولقىن اراسىندا وسىنى ويعا تۇيگەندەر از ەمەس. تەك ولاردىڭ كوپشىلىگى ەل كوزىنە كورىنبەي قالىپ جاتادى. سولاردى كوپ الدىنا شىعارىپ, قاتارىنا ۇلگى ەتۋدە «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنىڭ ماڭىزى زور.
جالپى, ەلدىڭ كەلەشەگى سانالاتىن جاستار قاي ءىستى دە دوڭگەلەتىپ الىپ كەتەدى. ولارعا تەك سەنىم مەن مۇمكىندىك كەرەك. مىسالى, بيىل مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن جاريالانعان «ۆولونتەر جىلى» اياسىندا دا كەيىنگى تولقىن كوپ ىسكە مۇرىندىق بولىپ ءجۇر. ەل اراسىندا قايىرىمدىلىق شارالارىن ۇيىمداستىرىپ, جاعدايى قيىن وتباسىلارعا, جالعىزىلىكتى قاريالارعا قامقورلىق تانىتۋدا. وزدەرى دەمەۋشى ازاماتتار تاۋىپ, باسپانا تاۋقىمەتىن تارتقاندارعا ءۇي سالىپ بەرىپ جاتقان جاستار دا بار.
«الداعى ۋاقىتتا «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنا اۋىلدارداعى جاستاردى تارتىپ, ەڭبەگىمەن ەرتەڭگى يگىلىكتىڭ نەگىزىن قالاپ جاتقان كەيىنگى تولقىن وكىلدەرىن جۇرتقا تانىتا ءتۇسۋ كەرەك. قاتارىنىڭ جەتىستىككە جەتكەنىن كورگەندەر دە بەلگىلى ءبىر بيىككە ۇمتىلا تۇسەر ەدى. مەنىڭشە, جوبانىڭ تۇپكى ناتيجەسى وسى بولۋى ءتيىس» دەيدى جەڭىمپاز.
ەڭبەكپەن عانا جەتىستىك پەن قۇرمەتكە جەتكىزەتىنىن دالەلدەگەن ساۋلەت 5 بالانىڭ اكەسى. جۇبايى اياگوز ەڭبەكتى قورعاۋ جانە تەحنيكالىق قاۋىپسىزدىك ينجەنەرى. وسىعان دەيىن الماتى قالاسىندا تۇرعان ولار بۇگىندە ساۋلەتتىڭ قىزمەتىنە بايلانىستى ەلورداعا قونىس اۋدارعان.
ءاسىلى, بۇرىنعىلاردىڭ ءسوزى قۇيما التىنداي قىمبات قوي. وڭاشادا ءبارىن وي ەلەگىنەن ءبىر وتكىزىپ, العا جوسپار ءتۇزىپ قوياتىن ساۋلەتكە باعزىلاردىڭ «ىسىڭنەن ءسوزىڭ كەيىن ءجۇرسىن» دەيتىنى قاتتى ۇنايدى. وسى ءسوزدى ومىرلىك ۇستانىمىنا اينالدىرعان ول بالالارىن ەلى مەن جەرىن سۇيەتىن, وتانىنا قىزمەت ەتەتىن ازامات ەتىپ تاربيەلەپ كەلەدى.
قىزىلوردا
