وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا لەنينگراد وبلىسى كيروۆ اۋدانى اۋماعىنان سوعىس كەزىندە وققا ۇشقان ءۇش جاۋىنگەردىڭ مۇردەسىن تاۋىپتى. سولاردىڭ بىرىندەگى 6 834 6461 ساندىق بەلگى ارقىلى ونىڭ ارالدىق ەمبەرگەن اسايىنوۆ ەكەندىگى بەلگىلى بولعان. ارنايى ورتالىقتا زەرتتەلگەن بۇل مالىمەت ابدەن ناقتىلانعاسىن عانا رەسەيلىك ىزدەۋشىلەر جاقىندا بۇل جايلى پاۆلودار قالاسىنداعى «مايدان جولى» ىزدەستىرۋ جاساعىنا حابارلاپتى. جاساق باسشىسى الەكساندر شيتوۆ جاڭالىقتى ارال اۋداندىق ءارحيۆىنىڭ باسشىسى بولاتبەك قۋاتوۆقا جەتكىزەدى.
ومىرزاق قوجامۇراتوۆ اتتى عاجاپ اقىننىڭ «ولگەندەر قايتىپ كەلەدى» اتتى ولەڭى بار ەدى. اراعا نەشەمە جىلدار سالىپ, ەسىمى قايتا جاڭعىرىپ جاتقان مايدانگەرلەر كوزى تىرىسىندە دۇرىس باعالانباعان, قازىر دە ەسىمى كوپ ايتىلا بەرمەيتىن اقىننىڭ:
جەلبىرەپ جاسىل جەلەگى,
بالاۋسا بالدىر,
بالعىن كوك,
ولگەندەر قايتىپ كەلەدى
ورمان بوپ,
جاسىل شالعىن بوپ,
– دەپ باستالاتىن سول ولەڭىن ەسكە تۇسىرەدى.
جالپى سوڭعى ۋاقىتتارى رەسەيلىك ىزدەۋشىلەر جاساقتارىنىڭ سوعىس ساربازدارىنىڭ مۇردەسىن تاپقاندىعى جونىندە حابارلار الەۋمەتتىك جەلىدە ءجيى جاريالانىپ جاتادى. ولاردىڭ اراسىندا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ءار اۋدانىنان سوعىسقا اتتانعان ساربازدار ەسىمدەرى كەزدەسىپ قالادى. بىراق, وسى دەرەكتى ءارى قاراي ءىلىپ اكەتىپ, ىزدەۋدى جالعاستىرىپ جاتقاندار جوقتىڭ قاسى. بۇل باعىتتا ارال اۋداندىق ارحيۆ باسشىسى بولاتبەك قۋاتوۆتىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە ايتقان ءجون. جىل باسىندا كاپيتان كەلىس جيەنباەۆتىڭ دا دەرەگىن انىقتاپ, تۋىستارىن تاپقان وسى ازامات ەمبەرگەن اسايىنوۆ تۋرالى دا جەتكىلىكتى مالىمەت تاۋىپتى.
– اۋداندىق اسكەري كوميسساريات دەرەگىندە 1900 جىلى تۋعان ەمبەرگەن اسايىنوۆتىڭ 1942 جىلدىڭ 10 اقپانىندا قاسقاقۇلان اۋىلدىق كەڭەسىنەن سوعىسقا الىنىپ, 1943 جىلدىڭ تامىز ايىندا حابار-وشارسىز كەتكەندىگى ايتىلادى. وسىدان دا ىزدەستىرۋ جۇمىستارىن اۋداندىق ارحيۆ قورىندا ساقتالعان وسى اۋىلدىق كەڭەستىڭ شارۋاشىلىق كىتابىنان باستادىق. وندا ەمبەرگەن اسايىنوۆ پەن جۇبايى ساعيرا اسايىنوۆانىڭ 1936 جىلى تۋعان الدابەرگەن ەسىمدى بالاسى بولعاندىعى جازىلعان. جوعالعان جاۋىنگەردىڭ تۋعان-تۋىستارىن ىزدەستىرۋ جۇمىستارىنا №262 مەكتەپ-گيمنازيانىڭ شارۋاشىلىق مەڭگەرۋشىسى شاكىمۇرات ىزدىباەۆتىڭ كوپ كومەگى ءتيدى. ول سول كەزدە قاسقاقۇلاندا تۇرعان اۋىلداستارىنان سۇراۋ سالىپ, ەمبەرگەن اسايىنوۆتىڭ نەمەرەسى سەرىك دەگەن ازاماتتىڭ دەرەگىن انىقتاپ بەردى, – دەيدى بولاتبەك قۋاتوۆ.
جاۋىنگەردىڭ جالعىز تۇياعى الدابەرگەن اكە حابارىن كۇتىپ ەلەڭدەۋمەن و دۇنيەلىك بولعان ەكەن. ودان ءبىر ۇل مەن ءتورت قىز قالعان. ەندىگى جۇمىس, جات جەردە قالعان ساربازدىڭ سۇيەگىن ەلگە اكەلۋ, باسىن قارايتۋ. بۇل باعىتتا رەسەيمەن جاسالىپ جاتقان كەلىسىم قازىرگى جاعدايعا بايلانىستى ءۇزىلىپ تۇر. جالعاسىپ جاتقان كۇننىڭ وزىندە بۇل ءىستىڭ جۇزەگە اسۋى ءۇشىن جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ, ىسكەر ازاماتتاردىڭ كومەگى كەرەك. قازىر قىزىق قۋىپ شەتەل اسقانداردى دا ارنايى ۇشاق جالداپ, ەلگە الدىرىپ وتىرمىز عوي. جاۋمەن شايقاسىپ, جات توپىراقتا جان قيعان جاۋىنگەر رۋحىنا دا قۇرمەت تانىتىپ, دەنەسىن تۋعان جەرگە تابىستاساق, ەلىن قورعاعان ەرلەر الدىنداعى پارىزىمىزدى وتەگەن بولار ەدىك.
قىزىلوردا
