تاريحي مالىمەتتەر بويىنشا ولار تالاس اۋدانىنىڭ اۋماعىنداعى ۇلكەن تامدى وزەنىنىڭ بويىنا تۇراقتاعان. قازىنالى قاراتاۋ ايماعىنا كەلگەن كۇرد ۇلتىنىڭ وكىلدەرىن وكىمەت 1937 جىلى «ويىق» سوۆحوزىنا الىپ بارعان ەكەن. كەيىننەن بۇل كەڭشاردان ءبولىنىپ, 1938 جىلى كۇردتەر تۇراتىن اۋىل قۇرىلعان.
تالاس اۋدانىندا, قارت قاراتاۋدىڭ قوس جوتاسىنىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان بۇگىنگى قاسقابۇلاق اۋىلى وسى. جالپى, قازاق ۇعىمىندا بۇلاقتىڭ «قاسقا» اتالىپ سۋرەتتەلۋى ەرتەدەن بار. ايگىلى اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ ولەڭىندە دە «قاسقا بۇلاق, تاستان قۇلاپ» دەگەن جولدار كەزدەسەدى. اۋىلدىڭ قاسقابۇلاق اتالۋىن دا جەرگىلىكتى جۇرتشىلىق بۇلاقتىڭ سولاي, ياعني «قاسقا» اتالۋىمەن بايلانىستىرادى. سول قاراتاۋدىڭ قوس جوتاسىنىڭ اراسىنداعى ءۇش بۇلاقتان سۋ اعىپ, بۇلاق سۋى اۋىلعا كەلەدى. بۇل بۇلاقتاردىڭ اتى بولماعانىمەن, ەجەلدەن قاراتاۋ بويىن ەن جايلاعان قازاق ءبارىن دە «قاسقابۇلاق» اتاپ كەتىپتى. وتىزىنشى جىلداردىڭ سوڭىنا قاراي قۇرىلعان اۋىل دا سودان بەرى ءالى سول اتىمەن اتالادى. بىرلىگى جاراسىپ, بەرەكەسى ارتىپ وتىرعان اۋىلدا بۇگىندە 1204 ادام تۇرادى. اۋىل اكىمى سۋلحادين مۇستافاەۆتىڭ ايتۋىنشا جەرگىلىكتى تۇرعىندار نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعىمەن كۇنەلتەدى. وعان قوسىمشا اۋىل ازاماتتارىنىڭ ءبىراز بولىگى قوعامدىق جۇمىستارعا دا تارتىلعان ەكەن. اۋىلدىقتار مال شارۋاشىلىعىمەن تۇراقتى تۇردە اينالىساتىن بولعاندىقتان, تۇرعىندار كوپشىلىككە مەملەكەت تاراپىنان بەرىلىپ وتىرعان اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتىڭ دە ەشقايسىسىن الماپتى.
اۋىل اقساقالى ماحمەت تەميروۆ بۇگىندە جاستاردىڭ تاربيەسىنە باسا ءمان بەرىلۋدە ەكەنىن ايتتى. اۋىلدا سوڭعى بەس جىلدا اراق-شاراپ جانە تەمەكى ونىمدەرى مۇلدە ساتىلمايدى ەكەن. تۇرعىنداردىڭ ورتاق كەلىسىمىمەن بۇلاردى ساۋدالاۋعا جانە پايدالانۋعا تىيىم سالىنىپتى. ارينە اۋىلدىقتاردىڭ ىشىمدىكتەن باس تارتۋى – قۇپتارلىق جاعداي. بۇل ءبىر جاعىنان جاستارعا كورسەتىلىپ وتىرعان ونەگە دەۋگە دە بولادى. سونداي-اق سوڭعى ون جىلدا اۋىلدا بىردە-ءبىر قىلمىس اتاۋلى تىركەلمەگەن. بۇل دا سول اۋىل تۇرعىندارىنىڭ بىرلىگىنىڭ ناتيجەسى ەكەنى داۋسىز. سول سياقتى قاسقابۇلاقتا 2018 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن جاڭا مەكتەپتە 135 بالا وقيدى. اۋىل اكىمى سۋلحادين مۇستافاەۆ بۇگىندە بالالاردىڭ ورىس تىلىندە وقىپ جۇرگەنىن, الايدا جۋىق ارادا قازاق سىنىپتارىنىڭ دا اشىلاتىنىن جەتكىزدى. «اۋىلدا تۇراتىن كۇردتەردىڭ ءبارى دە قازاق ءتىلىن جاقسى تۇسىنەدى. ءبىر-بىرىمەن قازاق تىلىندە جاقسى سويلەسەدى. ءبىزدىڭ قازاقتارعا, قازاق تىلىنە دەگەن قۇرمەتىمىز ەرەكشە. اۋىلداعى بار جەتى كوشەنىڭ ءبارى دە قازاقشا اتاۋمەن اتالادى. ەندى اۋىل مەكتەبىنەن قازاق سىنىبىن اشۋعا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بۇيىرسا, ول دا كوپ كەشىكپەي اشىلادى», دەيدى سۋلحادين مۇستافاەۆ.
شىنىندا دا, شاعىن اۋىلداعى كوشەلەردىڭ اتاۋلارى نازار اۋدارارلىق. «تامدى اۋليە», «جىبەك جولى», «استانا», «بايتەرەك», «بەيبىتشىلىك», «تاۋەلسىزدىك» كوشەلەرى ۇلتىمىزدىڭ ۇلىلىعىن, ەلىمىزدىڭ ەلدىگىن تانىتىپ تۇرعانداي. اتالعان كوشەلەرگە بۇگىندە تالاس اۋدانى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
جامبىل وبلىسى
