ءوز ۋاقىتىندا, ياعني سوناۋ 40- 50-60-جىلدارى رەسپۋبليكامىزداعى ەكونوميكا ينستيتۋتىنىڭ تۇڭعىش ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارعان, قازپي-ءدىڭ رەكتورى اتانىپ, قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى بولعان بۇل كىسىنى الماتى جۇرتشىلىعى, سونىڭ ىشىندە ءباسپاسوز جانە تەلەراديو قىزمەتكەرلەرى وتە جاقسى بىلەتىن. بىراق جوعارىدا ايتىلعان تەلەۆيزيا حابارىندا سەرعالي ەسپەنبەت ۇلى ول ماسەلەلەرگە قاتىستى وقيعالار ەمەس, بۇرىن ەل كوپ ەستىمەگەن تىڭ تاقىرىپ جونىندە ءسوز قوزعادى. سويتسەك اعامىز 1941-1945 جىلدارعى سوعىستا رەسپۋبليكا مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى بولا ءجۇرىپ, قازاقستاننان مايدانعا مادەني دەلەگاتسيالاردى جاساقتاۋمەن تىكەلەي شۇعىلدانعان. سونىمەن قاتار ول كىسى تىلداعى ونەردى ورگە باستىرىپ, كومپوزيتورلارىمىزدى حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرەر پاتريوتتىق اندەر جازۋعا, جاس تالانتتاردى تاۋىپ تاربيەلەۋگە دە بەلسەنە اتسالىسىپتى.
تەلەحاباردان وسىنى بىلگەن سوڭ سەرعالي اعامەن كەزدەسىپ, اڭگىمەلەسۋگە بەل بۋدىق. ويتكەنى سوعىس كەزىندە مايدان شەبىنە بارىپ, كونتسەرت قويىپ قايتقان ونەر شەبەرلەرىمىز از بولماعان. سونداي جانداردىڭ سۋرەتتەرىن ارحيۆ پەن مۋزەيلەردەن كورگەنىمىزبەن, كوبىسىن تاني الماي قينالاتىنبىز. ەندى, مىنە, سول شارالاردىڭ ءبارىنىڭ باسى-قاسىندا بولعان كىسى تابىلىپ وتىر.
«سويلەسىپ كورسەك قايتەدى؟!».
وسى ويمەن عالىم اعانىڭ ۇيىنە قوڭىراۋ شالدىق. تەلەفوننان سەرگەك جاۋاپ قاتقان ءۇن ەستىلدى. مەن ول كىسىگە جوعارىداعى شارۋامدى ايتتىم.
– ەگەر بوس ۋاقىتىڭىز بولسا...
– سول شىركىنىڭ دالادا جاتقان جوق-اۋ, شىراعىم. دەگەنمەن, كەلىپ قايت. ءبىر رەتىن تابارمىز.
...ءبىز كەلگەندە, سەرعالي اعا اتالعان اڭگىمەگە تاس ءتۇيىن بولىپ دايىن وتىر ەكەن. ونى عالىمنىڭ جۇمىس ۇستەلىندەگى تەكشەلەنىپ قويىلعان ءتۇرلى قۇجاتتار مەن سۋرەتتەردەن انىق اڭعارۋعا بولاتىن ەدى. سولاردىڭ ىشىنەن كوزىمىزگە وسىدان ونشاقتى كۇن بۇرىنعى تەلەەكراننان كورسەتىلگەن سۋرەت وتتاي باسىلدى.
– 1942 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قازاق كسر حالىق كوميسسارلارى كەڭەسى جانىنداعى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالدىم, – دەدى سەرعالي اعا اڭگىمەسىن باستاپ, – رەسپۋبليكا وكىمەتى الدىمىزعا ءۇش مىندەت قويدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – تىلدان مايدانعا بارىپ ونەر كورسەتەتىن تەاتر ترۋپپالارى مەن كونتسەرت بريگادالارىن جاساقتاۋ دا, ەكىنشىسى, استاناداعى جانە وبلىس ورتالىقتارىنداعى حالىق تالانتتارىن پاتريوتتىق شىعارمالار جازدىرتۋعا ۇندەپ, سوعان ناقتى باسشىلىق جاساپ وتىرۋ ەدى. سونىمەن بىرگە سوعىس جاعدايىنا قاراماستان ءوز رەسپۋبليكامىزدان جاڭا ونەر وتاۋلارىن اشىپ, ولار دا كەلەر كۇندەر ءۇشىن لايىقتى كادرلار تاربيەلەۋ ماسەلەسى دە ۇمىت قالعان جوق.
الدىمەن مايدانداعى جاۋىنگەرلەر اراسىنا بارىپ كونتسەرت قويۋشى ونەر شەبەرلەرى دەلەگاتسيالارىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋى جايلى باياندايىن. بۇل ورايدا شارا جيەنقۇلوۆا, روزا باعلانوۆا, جۇسىپبەك ەلەبەكوۆتىڭ جەتەكشىلىك ەتۋىندەگى ءبىر توپ ارتىستەردى ەڭ الدىمەن ايتۋعا بولار ەدى. 1941 جىلدىڭ جەلتوقسانى مەن 1942 جىلدىڭ اقپانى ارالىعىندا ماسكەۋ, لەنينگراد ماڭىنداعى اسكەري بولىمدەردە بولىپ قايتقان ول ونەر ۇجىمدارى الماتىعا ورالعاننان كەيىن كوپ ۇزاماي ءوز ساپارلارى جايىندا ەسەپ بەردى. مۇندا ءبارى ايتىلدى, ءبارى ەسكە الىنىپ, ورتاعا سالىندى. ەشتەڭە ۇمىت قالعان جوق. ءبىزدىڭ باعالاۋىمىزشا, ولار جولشىباي كوپتەگەن قيىنشىلىق كورىپ, تالاي بەينەتتى باستان كەشكەندەرىنە قاراماستان, تابىستى ونەر كورسەتكەن. ءبىر ەسكەرتەتىن نارسە, اسكەري ءبولىمنىڭ باسشىلارى ارتىستەرىمىزگە: «مۇنداي دەلەگاتسيالارمەن رەسپۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى دە قوسا كەلىپ قايتسا, ءتىپتى جاقسى بولار ەدى. ويتكەنى ونداي ادامدار جاۋىنگەرلەرىمىزگە تىلداعى اتقارىلىپ جاتقان جانقيارلىق ىستەر تۋرالى لەكتسيا وقىپ, اڭگىمەلەسسە, مۇنىڭ, ءوزى ايتارلىقتاي ىقپال ەتەرى ءسوزسىز», – دەگەن تىلەك ايتىپتى. بۇل ءوتىنىشتى اياقسىز قالدىرمادىق, ماسەلەنى قازاقستان قومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىندەگى باسشى جولداستارعا باياندادىق. ولار جوعارىداعى تىلەكتى ماقۇل كوردى. ءسويتىپ 1942 جىلدىڭ مامىر ايىندا مايدانعا بارىپ كونتسەرت قوياتىن تاعى ءبىر جاڭا بريگادا جاساقتالدى دا, سولارمەن بىرگە مەن دە باراتىن بولدىم.
– بۇل كونتسەرت بريگاداسىنىڭ قۇرامىندا بولعان ونەر شەبەرلەرىنىڭ ەسىمدەرى ەسىڭىزدە مە؟
– ە, نەگە ەسىمدە بولماسىن, ءبارى دە كۇنى بۇگىنگە دەيىن جادىمدا عوي. ولاردىڭ اراسىندا كۇلاش بايسەيىتوۆا, ماناربەك ەرجانوۆ, جامال وماروۆا, ءۇريا تۇردىقۇلوۆا بار بولاتىن. بۇلاردان باسقا ەلۋباي ومىرزاقوۆ پەن انۋاربەك ۇمبەتباەۆتىڭ, وپەرا ءانشىسى نينا كۋكلينانىڭ ەسىمدەرىن ەسكە الۋعا بولار ەدى. العاشقى كونتسەرتىمىز ماسكەۋدەگى قىزىل ارميانىڭ ورتالىق كلۋبىندا ءوتتى. ەرتەڭىندە ساياسي باس باسقارماداعى جولداستارعا ءوزىمىزدىڭ الماتىدا جاساقتالعان 8-ءشى گۆارديالىق ديۆيزيا قايدا, بارۋعا بولا ما دەگەن ءوتىنىشىمىزدى ايتقانىمىزدا, ولار پانفيلوۆشى جاۋىنگەرلەردىڭ ناعىز ۇرىستىڭ ورتاسىندا جۇرگەنىن, جول ارتىستەرگە قاۋىپتى بولاتىندىقتان, ءبىزدىڭ دەلەگاتسيامىزدى ولارعا جىبەرە المايتىنىن اشىق ايتتى. ءسويتتى دە باسقا مارشرۋتتى ۇسىندى. ولاردىڭ ۇيعارىمىنشا ءبىز اۋىر ۇرىس وپەراتسياسىنان كەيىن ۆالداي قىراتىندا كۇش جيناپ جاتقان سولتۇستىك-باتىس مايداننىڭ ەكى ارمياسىنا بارىپ كونتسەرت قويۋىمىز كەرەك ەكەن. سوندىقتان ەشتەڭەگە قارايلاماي ىسكە كىرىسىپ كەتتىك.
ءۇش كۇن جول ءجۇرىپ بولوگوە ستانساسىنا جەتتىك. ءبىزدى مۇندا مايدانداعى ساياسي باسقارمانىڭ باستىعى بەلوۋسوۆ دەگەن كىسى قارسى الدى. ول ءوزى ءبىر وتە يناباتتى, جىلى ءجۇزدى جان بولىپ شىقتى. سوعىسقا دەيىن سۆەردلوۆسك وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ ىستەگەن بۇل ازامات جول-جونەكەي بارىمىزبەن تانىسىپ, ارتىستەرىمىزدىڭ اتى-جونىنە, ءتىپتى كونتسەرت بريگاداسىنىڭ رەپەرتۋارىنا دەيىن ءبىلىپ الدى. مايدان شتابى قالىڭ ورمان ىشىندەگى دەرەۆنياعا ورنالاسىپتى. جەر جاعدايىن بىلەتىن ادامدار ۆالداي قىراتى وسى ەكەنىن, اتاقتى ۆولگا وزەنى باستاۋ الاتىن تۇما بۇلاقتىڭ بۇل ارادان ونشا قاشىق ەمەس ەكەنىن ايتتى.
اقساقال سويلەپ وتىر. مەن ونىڭ ايتقان ەستەلىگىن قالت جىبەرمەي تىڭداپ, جازىپ الۋدامىن. تالاي جىل بويى ستۋدەنتتەرگە لەكتسيا وقىعان عالىم كىسى عوي, وقيعانى شاتاستىرماي رەت-رەتىمەن باياندايدى. ويى جيناقى, سوزىندە شاشىراڭقىلىق جوق. ەڭ باستىسى, ەشتەڭەنى ۇمىتپاعان, ءبارىن دە ەسىندە ءدال ساقتاي بىلگەن. ءتىپتى سەرعالي اعانىڭ ايتۋىمەن قاعاز بەتىنە ءتۇسىرىپ العان تومەندەگى سويلەم جولدارىن وڭدەمەي-اق, سول كۇيىندە پايدالانۋعا بولاتىن سياقتى. ول مىناۋ ەدى: «مايدانداعى العاشقى كونتسەرت قالاي ءوتتى دەيسىڭ بە؟ ماۋسىم ايىنىڭ باس كەزى-ءتىن. قازاقستاننان كەلگەن ارتىستەردىڭ ونەرىن تاماشالاۋعا جينالعان ءار شەندەگى اسكەري ادامدار مەن قاتارداعى جاۋىنگەرلەر ءتۇس قايتا ورمان ىشىندەگى الاڭقايعا تولىپ كەتتى. بۇيرىق بەرىلىپ, ولار جەرگە جايعاسىپ وتىرا باستاعاندا, ساحنانىڭ جوقتىعى ەسىنە تۇسكەن ينتەندانت قىزمەتكەرى ال كەپ قينالسىن... ءبىر مەزەتتە ءبىزدىڭ ارتىستەرىمىزدىڭ كيىم اۋىستىرۋعا ارنالعان الىپ ەمەن اعاشىنىڭ تۇبىنە سول سوعىس جىلدارىندا «زاحار» دەپ اتالىنىپ كەتكەن ءتورت بۇرىشتى فانەر كابيناسى بار جۇك ماشيناسى كولدەنەڭ اكەلىپ قويىلدى. جاۋىنگەرلەر ونىڭ قورابىنىڭ جاقتاۋ تاقتايلارىن اعىتىپ, توڭىرەگىنە بوس بوشكەلەردى داڭگەلەتىپ اكەلىپ, سودان باسپالداق جاساپ ەدى, ماشينا ءۇستى دايىن ساحنا بولدى دا شىقتى. مۇندايدا ۋاقىت وزدىرۋعا بولمايدى عوي. سوندىقتان بەلوۋسوۆ ەكەۋمىز قىسقاشا ءسوز سويلەدىك تە, كەزەكتى كۇلاشقا, ءانشى كۇلاش بايسەيىتوۆاعا بەردىك.
ءان! ءيا, كەشە عانا جاۋ قولىنان بوساتىلعان جەردە, وق پەن ورتتەن جاراقاتى جازىلا قويماعان ورىس ورمانى ىشىندە تانىس, بەيتانىس قازاق ءانى كوككە شارىقتاي كوتەرىلدى. «گاككۋدى» ولار قالاي قابىلدايدى ەكەن دەگەن ويمەن الدىمداعى جاۋىنگەرلەر جۇزىنە بارلاي قاراۋمەن بولدىم. بايقايمىن, ءسوزىن تۇسىنبەگەنمەن, ءاننىڭ سازى, ورىنداۋشىنىڭ ءمولدىر دە تۇنىق داۋسى جينالعانداردى ەلەڭدەتە باستادى. جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى بومبا گۇرسىلى مەن ىزىڭداعان وق داۋىسىنان زاپى بولعان جانداردىڭ قۇلاقتارىنا كۇلاشتىڭ مىنا ءانى تىرشىلىك قۇشتارلىعىنا تولى ءنار قۇيعانداي ەدى. بەيبىت كەزدەگى ومىرلەرى ەسىنە تۇسكەن ولاردىڭ سۇستى جۇزدەرىنە جىلۋ جۇگىردى, ءولىمدى كۇندە كورىپ, قان جىلاعان جارالى جۇرەكتەر اسپاندا قالىقتاعان ارمانداي پاك اق قانات اۋەننىڭ ءبىر ساتتىك اسەرىمەن نۇرلى سەزىم تولقىنىستارىن باستارىنان كەشىرىپ, شۋاقتى ويعا شومدى. ارادا ءبىر, ءبىر جارىم ساعاتتاي ۋاقىت ءوتتى. بۇل ۋاقىتتا كۇلاشتان باسقا ەلۋباي, ماناربەك, جامال, ءۇريا ءان ايتىپ بولعان ەدى. بىراق جاۋىنگەرلەر ورىندارىنان تۇرعان جوق. الاپات شايقاس الاڭىنان نەبارى ءتورت-بەس شاقىرىم قاشىقتىققا كەلىپ ورناي قالعان مىناداي مامىراجاي وتىرىستى قيماعان ولار ءان ارتىنان ءان سۇراتۋدا. سولداتتار: «وسى ءبىر تىنىشتىق, كوڭىل سەرگىتكەن بەيبىت ءومىر كورىنىسى ودان ءارى جالعاسا تۇسسە ەكەن», – دەپ تىلەيتىندەي.
سەرعالي اعا وسىنى ايتتى دا, مەنىڭ قاجەتتى-اۋ دەگەن ويلاردى قاعاز بەتىنە اسىقپاي ءتۇسىرىپ الۋىمدى كۇتكەندەي ءۇنسىز قالدى. سودان سوڭ جوتكىرىنىپ قويىپ, ەسىندە قالعان اڭگىمەسىن ودان ءارى ساباقتاي ءتۇستى. تىڭداپ وتىرمىن, سول كونتسەرت بەرىپ جۇرگەن كۇندەردە مىناداي جاعداي ەسىندە قالىپ قويىپتى. جاۋىنگەرلەر الدىنداعى كەزەكتى ونەر كورسەتۋدەن كەيىن رەسپۋبليكا وكىلىنە ەكى اسكەرباسى كەلىپ امانداسادى دا, وزدەرىن گەنەرال-لەيتەنانت موروزوۆ, گەنەرال-مايور بەرزارين دەپ تانىستىرادى. ولار ءوز سوزدەرىندە ءبىزدىڭ ونەر جەتىستىكتەرىمىزبەن 1936 جىلعى ماسكەۋدە وتكەن ونكۇندىكتەن بەرى جاقسى تانىس ەكەنىن ايتىپ, مايدان دالاسىنا كونتسەرت قويۋعا كەلگەندەرىنە ريزاشىلىق سەزىمىن بىلدىرەدى. سەرعالي اعا سولتۇستىك-باتىس مايدانىندا ءبىر جارىم ايعا سوزىلعان ساپار كەزىندە بۇل كىسىلەرمەن ءبىر رەت ەمەس, الدەنەشە رەت جۇزدەسىپ پىكىرلەسكەن. سوندا ولاردىڭ قازاقستاندا جاساقتالعان 8-ءشى گۆارديالىق ديۆيزيانىڭ ەرلىگىنە بەرگەن باعاسىن, جىر الىبى – جامبىلدىڭ لەنينگراد قورعاۋشىلارىنا ارناپ جازعان پاتريوتتىق ولەڭىن قالاي قاستەرلەيتىنىن ەسىندە ساقتاپ قالعان. وسى ارادا مىناداي ءبىر جايدى ايتا كەتەيىك. ۇلى وتان سوعىسىندا اسكەري تالانتىمەن, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىمەن كوزگە تۇسكەن موروزوۆ فاميليالى اسكەرباسىلار كوپ. سوندىقتان ولاردىڭ ىشىندەگى قازاقستاندىق ونەر شەبەرلەرىمەن كەزدەسكەن ادامنىڭ قايسىسى ەكەنىن ءبىز قازىر ايتا المايمىز. ال ەكىنشى كىسى بەلگىلى. ول 1942 جىلدان كەيىن گەنەرال-لەيتەنانت, سوسىن گەنەرال-پولكوۆنيك اسكەري اتاعىن الىپ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتانعان, فاشيستىك گەرمانيا استاناسىنا باتىل شابۋىل جاساعان اتاقتى 5-ءشى تەگەۋرىندى ارمياعا جەتەكشىلىك ەتىپ, بەرليننىڭ تۇڭعىش كومەندانتى بولعان نيكولاي ەراستوۆيچ بەرزارين ەدى.
ەندى قازاقستاندىق مادەني دەلەگاتسيا جەتەكشىسىنىڭ ەسىندە قالعان تاعى ءبىر جايتتى ايتايىق. بۇل ءبىزدىڭ ول كىسىگە: «سىزدەر سول ساپارلارىڭىزدا قازاق جاۋىنگەرلەرىمەن كەزدەسە الدىڭىزدار ما؟ قەزدەسسەڭىزدەر, ولار كىمدەر ەدى؟» – دەپ قويعان سۇراعىمىزدان تۋىنداعان ەدى.
1951 جىلى ول كەزدەگى قازپي-ءدىڭ رەكتورى سەرعالي ەسپەنبەت ۇلىنىڭ كابينەتىنە ەكى جىگىت كەلىپ كىرىپ, سالەم بەرەدى. ولار سوعىس كەزىندە سولتۇستىك-باتىس مايدانىندا شايقاسقاندارىن, سوندا قازاقستاننان ارتىستەر كەلىپ, كونتسەرت قويعانىن ايتا باستاعاندا, عالىم اعانىڭ ەسىنە قازاق تىلىندە شىعاتىن مايداندىق گازەت رەداكتسياسىنداعى كەزدەسۋ ساپ ەتە تۇسەدى. بۇل جىگىتتەرمەن سوندا تانىسىپ, اڭگىمەلەسكەن ەدى. ولار بەلگىلى اقىن اعالارىمىز جۇبان مولداعاليەۆ پەن ساعىنعالي سەيىتوۆ بولاتىن.
– ەندى تاياۋدا ءوزىڭىز تەلەحاباردا كورسەتكەن مىنا سۋرەتكە انىقتاما بەرسەڭىز... بۇعان قاي كەزدە, قاشان تۇستىڭىزدەر؟
– جاڭا, الگىندە ورمان ىشىندە ۇلكەن كونتسەرت بەردىك دەپ ايتتىم عوي. سول كۇننىڭ ەرتەڭىندە ستارايا رۋسسانىڭ لوۆات وزەنى بويىنداعى اسكەر بولىمدەرىنە بارىپ ونەر كورسەتۋ ءۇشىن جولعا جينالىپ جاتتىق. وسى كەزدە ءبولىم كومانديرىنىڭ اديۋتانتى «كراسنايا زۆەزدا» گازەتىنىڭ ءفوتوتىلشىسى كەلىپتى, ول قازاقستاندىق ارتىستەرمەن كەزدەسپەك ويى بار ەكەن دەگەن حابار جەتكىزدى. جۋرناليست سەلەۋ شاشتى, ارىق جىگىت ەكەن. بىزبەن اڭگىمەلەسىپ, تانىسقان سوڭ, ءبارىمىزدى سۋرەتكە ءتۇسىرىپ الۋعا شاقىردى. سول ءسات كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوز الدىمدا. ماۋسىم ايىنىڭ باس كەزى ەدى, كۇن شايداي بولىپ اشىلىپ, اۋا رايى ماۋجىراپ تۇردى. ورمان ىشىنەن لايىقتى جەر تاڭداپ بولعان ءفوتوتىلشى الدىڭعى قاتارعا كۇلاش باستاعان قىز-كەلىنشەكتەردى, ودان كەيىن بەلوۋسوۆ سياقتى اسكەري ادامداردى دەلەگاتسيا مۇشەلەرىمەن ارالاس-قۇرالاس تۇرعىزدى. ال قالعان كىسىلەرگە ەكىنشى قاتاردان ورىن ءتيدى. ءبارى رەتكە كەلىپ بولدى-اۋ دەگەن كەزدە, وبەكتيۆ قاقپاعىن ءبىر اشىپ, ءبىر جاپقان جۋرناليست تىنىشتالىڭىزدار دەگەندەي بەلگى بەردى دە, اپپاراتىن سىرتىلداتا باستادى. كەزىندە ءبىز بۇعان ونشا ءمان بەرمەگەن ەدىك. ءفوتوتىلشى مۇنى ەسكەرتكىش ءۇشىن جاي ءتۇسىرىپ جاتقان شىعار دەپ ويلاعانبىز. ارتىنشا الگى ءتۇسىرىپ العان سۋرەتتىڭ «كراسنايا زۆەزداعا» جارق ەتىپ شىعا كەلمەسى بار ما؟! ماۋسىم ايى بويى سولتۇستىك-باتىس مايدانى جاۋىنگەرلەرى اراسىندا قىرىققا جۋىق كونتسەرت قويىپ, كەرى ورالعانىمىزدا, شتابتاعى بەلوۋسوۆ ءبىزدى جىلى قارسى الىپ, وسى سۋرەت شىققان گازەتتى كورسەتتى.
...ەكەۋارا اڭگىمەمىز ءبىتىپ, عالىم اعامەن قوشتاسىپ جاتقانىمدا, ول كىسى ماعان ۇلكەن پاپكا ۇسىندى. ونى ۇيگە اكەلىپ اسىقپاي قاراعانىمدا, ودان مەن 1941-1945 جىلدارداعى قازاقستان ونەر شەبەرلەرىنىڭ تىل مەن مايداندا اتقارعان جانقيارلىق جۇمىستارىنىڭ شەجىرەسىن كورگەندەي بولدىم. ماسەلەن, ءبىز جوعارىدا وق پەن وت ىشىنە بارىپ كونتسەرت قويعان ءبىر عانا دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ ساپارىن قىسقاشا تىلگە تيەك ەتتىك ەمەس پە؟! سويتسەك ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە رەسپۋبليكامىزدا مۇنداي 14 مادەني كونتسەرت بريگاداسى جاساقتالىپ, الدىڭعى شەپكە ونەر كورسەتۋگە جىبەرىلگەن ەكەن. ولار سول ءبىر قيىن-قىستاۋ شاقتا سولتۇستىك-باتىس, كالينين جانە باتىس, ورتالىق مايداندارىندا, سونىڭ ىشىندە قازاقستاندا قۇرىلعان بولىمدەر مەن قۇرامالار دا بولعان. جۇرگەن جەرلەرىنىڭ بارىندە جاۋىنگەرلەردىڭ جۇرەگىنە جىلى اسەر قالدىرا بىلگەن. ونى كالينين مايدانى ساياسي باسقارماسىنىڭ مىناداي حابارىنان انىق اڭعارۋعا بولادى. «قازاقستان ارتىستەرىنىڭ كورسەتكەن ونەرى, – دەلىنگەن الگى قۇجاتتا, – قازاق حالقى ونەر وكىلدەرىنىڭ يدەيالىق جانە كوركەمدىك دارەجەسى جوعارى ەكەندىگىنىڭ ايقىن ايعاعى بولدى. ولاردىڭ كونتسەرتتەرى جىگەر بەرىپ, جۇرەگىمىزگە, ءبىزدىڭ, جەڭەتىنىمىزگە دەگەن سەنىم ۇيالاتتى».
ەندى «بولشەۆيك كازاحستانا» جۋرنالىنىڭ 1945 جىلعى قاڭتار ايىنىڭ سانىندا جاريالانعان مىنا ءبىر دەرەككە ءۇڭىلىپ كورەلىك. مۇندا جامبىل اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونياسىنىڭ كوركەمونەر بريگادالارى مەن ونىڭ وبلىستىق فيليالدارى 1941-1945 جىلدارعى سوعىس كەزىندە ءوز ولكەمىزدىڭ ءىرى ونەركاسىپ ورىندارىندا, كولحوزدارى مەن سوۆحوزدارىندا, گوسپيتالداردا 30 مىڭنان استام كونتسەرت قويعانى باياندالادى. پاپكادا جيناقتالعان گازەت قيىندىلارىنىڭ قالعان بولىگى رەسپۋبليكامىزداعى شىعارماشىلىق وكىلدەرىنىن, سوعىس كەزىندەگى حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرەتىن قانداي پاتريوتتىق شىعارمالار جازعانىن ايعاقتايدى. قاراپ وتىرساق, مۇنىڭ ءوزى دە ەسكە الىپ ايتۋعا تۇرارلىق جايتتار. مىسالى, سول جىلدارى قازاق اكادەميالىق دراما تەاترىنىڭ ۇجىمى م.اۋەزوۆ پەن ءا.ابىشەۆ بىرلەسىپ جازعان «نامىس گۆاردياسى» پەساسىن قويعان. ب.ەرزاكوۆيچ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى تولەگەن توقتاروۆقا ارناپ مۋزىكالىق پوەما جازسا, ايگىلى كومپوزيتور د.نۇرپەيىسوۆا «وتان-انا» كۇيىن شىعارعان. مۇنىمەن ءبىر مەزەتتە ا.جۇبانوۆتىڭ «قارلىعاش», م.تولەباەۆتىڭ «توس مەنى, توس», «جورىق» سياقتى پاتريوتتىق جانە ليريكالىق پافوستاعى تۋىندىلارى ومىرگە كەلىپ, بۇل مۋزىكالىق شىعارمالار قازاقستاننىڭ بارلىق تۇكپىرىندە شىرقالعان. وسى ارادا مايدانگەر كومپوزيتور ر.ەلەباەۆتىڭ ع.ءمۇستافيننىڭ ولەڭىنە جازعان «جاس قازاق» ءانىن اتاپ وتپەسكە بولمايدى. ول ەل اراسىندا لەزدە تاراپ كەتكەن.
وسىلاردىڭ بارىمەن تانىسىپ, ونداعى فاكتىلەردى وي ەلەگىنەن وتكىزىپ بولعان سوڭ, سەرعالي اعا انىقتاما بەرگەن قولداعى ارحيۆ سۋرەتىنە تاعى دا كوز سالدىم. وڭنان سولعا قاراي ءيىن تىرەسكەن ادامداردىڭ ءبىرىنشىسى مايدانداعى ساياسي باسقارمانىڭ باستىعى بەلوۋسوۆ, ودان كەيىنگى – ءبىز اڭگىمەلەسكەن كەيىپكەرىمىزدىڭ ءوزى دە, بۇدان كەيىن زىليحا مۇحامەدوۆا, ودان ءسال ارىرەكتە تۇرعان بورىكتى كىسى – ماناربەك ەرجانوۆ. بۇدان سوڭ نينا كۋكلينا, ءۇريا تۇردىقۇلوۆا, كۇلاش بايسەيىتوۆا, جامال وماروۆا كورىنەدى. ال ەڭ شەتىندە ەلۋباي ومىرزاقوۆ تۇر. بۇل ونەر شەبەرلەرىنىڭ ءبارى قازىر ءبىزدىڭ ارامىزدا جوق. ولار سۋرەتكە جاپ-جاس كۇيىندە تۇسكەن دە, ماڭگىلىككە سول مولدىرەگەن جاس كۇيىندە قالىپ قويعان.
جانبولات اۋپباەۆ,
جۋرناليستف
