بەرەكە ايى
راسىندا, رامازان – بەرەكە ايى. بۇل ايدا مۇسىلمان بالاسىنىڭ نيەتى مەن امالى ۇيلەسىپ, جاقسىلىققا ۇمتىلادى. ىزگى عۇلامالاردىڭ ءبىرى «ەرەجەپ – جەلگە, شاعبان – بۇلتقا, رامازان جاڭبىرعا ۇقسايدى. ەرەجەپ ايىندا ءدان ەگىلمەسە, شاعباندا سۋارىلماسا, رامازاندا قانداي ەگىن كۇتۋگە بولادى» دەگەن ەكەن. سول ايتپاقشى, رامازان – رۋحاني ازىق جينايتىن بەرەكەلى اي. پەندە ورازا كەزىندە وزىندە بار نىعمەتتىڭ بەرەكەسىن سەزىنەدى, قادىرىنە جەتەدى.
تاڭ نامازى الدىندا سارەسى ىشۋگە تۇرعان ادام ۋاقىت پەن ريزىق-نەسىبەنىڭ بەرەكەسىنە بولەنەدى. پايعامبارىمىز تاڭعى ۋاقىتتا بەرەكە بار ەكەنىن وسيەت ەتكەن. حالىق دانالىعىندا ايتىلاتىن «ەرتە تۇرعان ەركەكتىڭ ىرىسى ارتىق, ەرتە تۇرعان ايەلدىڭ ءبىر ءىسى ارتىق» دەگەن تاعىلىمدى تۇجىرىم وسىدان قالسا كەرەك. دەمەك, تاڭ – ريزىق-نەسىبە مەن بەرەكەگە بولەنەتىن ءسات. «سارەسىن ىشىڭدەر! راسىندا, سارەسىندە بەرەكە بار», دەگەن ءحاديستىڭ ءمانى وسىندا.
تاقۋالىق ايى
بىردە ايگىلى ساحابا ءابۋ ھۇرايرا (اللا وعان رازى بولسىن) تاقۋالىق تۋرالى سۇراعان كىسىلەرگە بىلاي دەيدى: «سىزدەر ومىرلەرىڭىزدە تىكەنى كوپ جولمەن ءجۇرىپ كوردىڭىزدەر مە؟». سوندا قاسىنداعى ادامدار: ء«يا, وتتىك», دەپ جاۋاپ بەردى. ءابۋ ھۇرايرا (اللا وعان رازى بولسىن) تاعى دا: «ولاي بولسا, سول جەردەن وتكەن كەزدە نە ىستەدىڭىزدەر؟» دەپ ساۋال قويدى. ولار: «تىكەندەردەن ساقتانىپ وتتىك», دەپ جاۋاپ بەردى. سوندا ساحابا: «تاقۋالىق تا ءدال سولاي, كۇنا مەن قاتەلىكتەردەن ساقتانۋ», دەپ ءتۇسىندىرىپ بەرگەن ەكەن.
ورازا قۇلشىلىعىنىڭ ءمانى دە وسىندا. اۋىز بەكىتكەن ادامنىڭ ساناسىندا «وسى ءىسىم ورازامدى بۇزىپ جىبەرمەي مە؟» دەگەن ساۋال ءاردايىم جاڭعىرىپ تۇرادى. ءتىپتى ورازا ۇستاعان جان بىرەۋدى رەنجىتىپ الۋدان ساقتانىپ, ساۋاپتان قۇر قالماۋعا تىرىسادى.
بىلاي كۇندە بىرەۋدىڭ ادەپسىز ارەكەتىنىڭ «قارىمتاسىن» بەرۋگە اسىعىپ تۇراتىن جان قاسيەتتى رامازان ايىندا وزگە ادام داۋىس كوتەرىپ, شەكتەن شىعىپ جاتسا دا «مەن ورازا ەدىم» دەپ ماسەلەنى تاقۋالىق جولمەن شەشەدى. ويتكەنى رامازاندا «مەن ورازامىن» دەپ ايتۋ – سۇننەت امال, ياعني پايعامبار جولى. ارداقتى پايعامبارىمىز بىلاي وسيەت ەتكەن: «كىمدە-كىم اۋزى بەرىك بولسا, جامان ءسوز سويلەمەسىن. داۋىس كوتەرىپ, ايقاي شىعارماسىن. بىرەۋ وعان ءتىل تيگىزسە نەمەسە ونىمەن كەرىسكىسى كەلسە, وعان: «مەن ورازامىن» دەسىن».
تاقۋالىق – ارنايى ىزدەپ, ۋاقىت-ءساتىن كۇتىپ جاسايتىن امال ەمەس. اللادان قورقۋ, كۇنادان ساقتانۋ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىمىزدە, جۇمىسىمىز بەن وتباسىمىزدا, كەز كەلگەن قوعامدىق ورتادا كورىنىس تابۋى ءتيىس. ال ورازا ايى – تاقۋالىقتى تۋ ەتەتىن ورايلى ءسات. ورازا كەزىندە تاقۋالىق تانىتا الماعان ادام ساۋاپتان قۇر قالادى.
اسان قايعى بابامىزدىڭ:
«ەرەگىسىپ, ۇرىسپا.
سەنىكى ءجون بولسا,
اتىڭ شىقپاس دۇرىسقا.
اتاڭنىڭ قۇنى بولسا دا,
الدىڭا كەلىپ قالعان سوڭ,
قول قۋسىرىپ بارعان سوڭ,
اسا كەش تە قويا بەر,
بۇرىنعىنى قۋىسپا», – دەپ جىرعا قوسۋى تەگىن ەمەس.
قۇران ايى
رامازان – قاسيەتتى قۇران تۇسكەن اي. اللا تاعالا قاسيەتتى قۇراننىڭ «باقارا» سۇرەسىنىڭ 185-اياتىندا: «رامازان ايى سونداي ءبىر اي, ول ايدا ادام بالاسىنا تۋرا جول جانە (اق پەن قارانى) ايىراتىن دالەل تۇرىندە قۇران ءتۇسىرىلدى» دەپ بايانداعان.
دەمەك, رامازان – قۇران ايى. بۇل ايدا قاسيەتتى كىتاپتى كوپ حاتىم ەتۋ كەرەك. ياعني ونى تولىق وقىپ شىققان ادامعا مول ساۋاپ جازىلادى. اللا ەلشىسى: «كىمدە-كىم اللانىڭ كىتابىنان ءبىر ءارىپ وقىسا, ءبىر ساۋاپ الادى, ال ءبىر ساۋاپ ون ساۋاپقا تەڭ...», دەگەن.
قۇران كارىم – بەرەكەنىڭ باستاۋى. قۇران وقىلعان, وعان امال ەتىلگەن ۇيدە, جەردە, ەلدە تىنىشتىق ورنايدى, اللانىڭ بەرەكەتى بولادى. پايعامبارىمىز مۇحاممەدتىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) حاديسىندە: «ۇيلەرىڭىزدە قۇران كارىمدى كوپ وقىڭىزدار...», دەلىنگەن.
قۇران كارىم وزىنە ۇمتىلعان جاندار ءۇشىن – ءۇمىت كوزى. «قۇران وقۋ – كوڭىلدىڭ شيپاسى» (حاديس). قاسيەتتى ايدا نيەتىمىزدى تۇزەپ, ورازا ۇستاپ, مۇمكىندىگىنشە تازالانىپ, دۇعا جاساپ ءوزىمىزدى قورعايىق. قۇران وقىپ, جۇقپالى ىندەتكە شالدىققان جاندارعا اللادان شيپا تىلەيىك.
تاربيە ايى
اللا تاعالا «فۋسسيلات» سۇرەسىنىڭ 34-اياتىندا: «جاقسىلىق پەن جاماندىق تەڭ بولمايدى. جاماندىقتى جاقسى ىسىڭمەن جولعا سال. سوندا عانا سەنىمەن دۇشپاندىعى بار قاس ادام, ءوزىڭنىڭ سىرلاس (وتە جاقىن) دوسىڭداي بولىپ كەتەدى», دەپ باياندايدى.
«مۇسىلمان» دەگەن ءسوز «مويىنسۇنۋشى» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. دەمەك مۇسىلمان بالاسى ءار ىسىندە اللانىڭ امىرىنە مويىنسۇنادى. ءتىپتى, بىرەۋ جامان نيەتپەن دورەكىلىك تانىتسا, وعان كوركەم تۇردە جاۋاپ بەرەدى. جوعارىدا ءحاديستى مىسال ەتكەنىمىزدەي, بىرەۋ اۋىز بەكىتكەن مۇسىلمانعا ءتىل تيگىزسە نەمەسە ونىمەن كەرىسكىسى كەلسە, وعان «مەن ورازامىن» دەپ جاۋاپ بەرەدى. مىنە, كوركەم مىنەز دەگەنىمىز وسى. كوركەم مىنەزدى مۇسىلمان اينالاسىنا يسلام قۇندىلىقتارىن پاش ەتەدى.
قازىر كوپ سوزبەن ناسيحات ايتۋعا قاراعاندا ءبىر كوركەم امالدىڭ اسەرى الدەقايدا ناتيجەلى بولۋدا. اۋىز بەكىتىپ جۇرگەنىمىزدىڭ ءوزى بىزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. «مۇسىلمان» دەگەن اتتى كوتەرىپ جۇرگەننەن سوڭ سوعان لايىقتى ءومىر ءسۇرۋىمىز كەرەك. ويتكەنى اينالامىزداعى ادامدار ءسىز بەن بىزدەن جاقسىلىق كۇتەدى. ابۋباكىر كەردەرىنىڭ:
«مۇسىلمان بولساڭ – ءىجدات قىل,
يمان, رۋزا, نامازعا.
اعايىن بولساڭ, تاتۋ بول,
اۋەس بولما ارازعا!» دەپ جىرلايتىنى سوندىقتان.
اۋزى بەرىك ادام بويىنداعى كۇش-قۋاتىن ونبەس داۋدى قۋىپ, بوس نارسەگە جۇمسامايدى. ءناپسى-قالاۋى «جۋاسىپ» قالعان جان جاماندىقتان قاشىق جۇرەدى. قۋ ءناپسى ادامدى ازدىراتىن امالعا جەتەلەگەنمەن, اقىلدى مۇسىلمان ونىڭ «قوجايىنى» بولىپ قالا بەرەدى. ال قالاۋعا ەرىك بەرگەن پەندە ونىڭ «ق ۇلىنا» اينالماق. ءناپسىنى تاربيەلەۋدىڭ توتە جولى – اشتىق, ياعني ورازا ۇستاۋ. اش ادامنىڭ وزگەمەن قاق-سوعى بولمايدى.
شۇكىر ايى
ادام قولىنداعى ازدى-كوپتى داۋلەتى, كۇندە ءىشىپ-جەپ جۇرگەن ازىق-اۋقاتى, كيىپ جۇرگەن كيىمى, ءمىنىپ جۇرگەن كولىگى, باسىنداعى باسپاناسى, ت.ب. نىعمەتتەر ۋاقىت وتە كەلە قالىپتى جاعدايعا اينالادى. الايدا ادام بالاسى وسىناۋ يگىلىككە ءوزىنىڭ قارىم-قابىلەتى مەن امال-ارەكەتى ارقىلى جەتتىم دەپ ويلايدى. اسىلىندا استە ولاي ەمەس. اسپان مەن جەردىڭ اراسىنداعى كۇللى م ۇلىكتىڭ يەسى – اللا. ويتكەنى جاراتۋشى جاببار يەمىز: «سەندەردەگى ءاربىر نىعمەت البەتتە اللادان (سىيلىق ەتىلگەن)» دەيدى («ناحل» سۇرەسى, 53-ايات). ادام بالاسى قانداي يگىلىككە جەتسە, بۇل ەڭ اۋەلى اللانىڭ قالاۋىمەن بولاتىن نىعمەت.
رامازان – شۇكىر ايى. مۇسىلمان بالاسى تاڭ اتقاننان كۇن باتقانعا دەيىن اۋىز بەكىتكەن كەزدە كۇندە ءىشىپ جۇرگەن ءبىر جۇتىم سۋدىڭ قادىرىنە جەتەدى. اۋىز اشقان ساتتە ءبىر كەسە سۋدىڭ ءوزى قانداي ءتاتتى دەسەڭشى؟! كۇنى بويى اش قۇرساق جۇرگەن پەندە اۋىزاشاردا سۋ مەن ناندى قاناعات ەتەدى. ونى ءناسىپ ەتكەن اللاعا شۇكىر ەتىپ, وعان ماداق ايتادى. اللا شۇكىر ەتكەن پەندەسىنە رازى بولادى. ارداقتى پايعامبارىمىز: «البەتتە اللا تاماق جەپ بولىپ وعان ماداق ايتقان نەمەسە سۋسىن ءىشىپ بولىپ ماداق ايتقان پەندەدەن رازى بولادى», دەگەن.
ورازا ادامدى كوبىرەك شۇكىر ەتۋگە ۇيرەتەدى. ال شۇكىر ەتكەن ەلدىڭ ريزىعى ودان سايىن ارتا بەرەدى. بۇعان مىنا ايات دالەل: «جاقسى (كوركەم) ەلدىڭ (جەرى قۇنارلى بولسا دا, قۇنارسىز بولسا دا ونىڭ) وسىمدىگى راببىنىڭ قالاۋى بويىنشا (بەرەكەلى ءونىپ) شىعادى. ال جامان ەلدىڭ وسىمدىگى (قۇنارلى جەردىڭ وزىندە) قيىندىقپەن (ماردىمسىز) شىعادى. شۇكىرشىلىك ەتۋشى قاۋىم ءۇشىن (شۇكىرشىلىك ەتۋشى ەل مەن شۇكىرشىلىك ەتپەيتىن ەلدىڭ مىسالى تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن) اياتتارىمىزدى وسىلايشا تارقاتىپ بايان ەتەمىز» («اعراف» سۇرەسى, 58-ايات). اياتتان اڭعارعانىمىزداي, ءبىزدىڭ ريزىعىمىز بەن نەسىبەمىز قانشالىقتى شۇكىر ايتاتىنىمىزعا بايلانىستى.
دەنساۋلىق ايى
ء«ار نارسەنىڭ زەكەتى بار. ءتاننىڭ زەكەتى – ورازا ۇستاۋ. ورازا – سابىردىڭ جارتىسى», دەگەن حاديس بار.
رامازان – دەنساۋلىق جاقساراتىن اي. الايدا ورازا ۇستاۋداعى باستى نيەت دەنساۋلىقتى جاقسارتۋ ءۇشىن عانا بولسا, وندا پەندە رامازاننىڭ ساۋابىنان قۇر قالادى. مۇندايدا ورازا ۇستاۋ مەن ديەتا ۇستاۋدىڭ ايىرماشىلىعى بولمايدى. ءمۇمىننىڭ نيەتى – ماڭىزدى ماسەلە. ويتكەنى اللا ەلشىسى ايتقانداي, مۇسىلمان نەنى نيەت ەتسە, سوعان جەتەدى. ءبىزدىڭ نيەتىمىز ورازا ۇستاۋ ارقىلى اللانىڭ راقىمىنا بولەنۋ بولعاندىقتان, ءار امالىمىزدى شاريعات بويىنشا جۇزەگە اسىرۋعا تىرىسامىز. بۇگىندە الەمنىڭ مەديتسينا سالاسىندا اشتىقپەن ەمدەۋ ءتاسىلى كەڭىنەن قولدانىلادى. ءتۇرلى تاسىلمەن ەمدەلسە دە اۋرۋىنان ايىقپاعان جاندار اشىعۋ (ورازا ۇستاۋمەن) ارقىلى دەرتىنە شيپا تاپقان.
اللا تاعالا بىزگە مول ساۋاپ جينايتىن ءارى دەنساۋلىعىمىزدى نىعايتىپ الاتىن مۇباراك رامازاندى ءناسىپ ەتتى. بۇل – ۇلكەن نىعمەت. ورازا ارتىق سالماقتان ارىلۋعا, اعزانى ۋلى زاتتان تازارتۋعا, اس قورىتۋ جۇيەسىنە, جاڭا جاسۋشانىڭ پايدا بولۋىنا, قان قىسىمىن قالىپقا كەلتىرۋگە كومەكتەسەدى. رامازاندا ادام قانىنداعى حولەستەرين دەڭگەيى ازايادى. ەسكى حولەستەرين ازايىپ, ماي قالدىقتارى ەرىپ, قان اينالىمىنىڭ دۇرىستالۋىنا وڭ اسەر ەتەدى. ورازانىڭ ءبىز بىلەتىن پايدالارى وسىنداي.
ادامدى كوركەم بەينەدە ءارى ماحابباتپەن جاراتقان اللا بىزگە قانداي امالدىڭ قايىرلى ەكەنىن جاقسى بىلەدى ەمەس پە؟! سوندىقتان جاراتقان جاببار يەمىزدىڭ رۇقسات ەتكەن جانە تىيىم سالعان ءاربىر امىرىندە حيكمەت بار.
جاقسىلىقتا جارىساتىن اي
جاقسىلىقتا جارىسۋ – مۇسىلمانعا ءتان سيپاتتىڭ ءبىرى. اللا تاعالا قۇراندا: «اركىمنىڭ ءبىر بەت الاتىن قىبىلاسى بار. سوندا جاقسىلىققا جارىسىڭدار» («باقارا» سۇرەسى, 148-ايات); «راببىلارىڭنىڭ جارىلقاۋىنا جانە تاقۋالار ءۇشىن ازىرلەنگەن, كەڭدىگى جەر مەن كوكتەي جانناتقا جارىسىڭدار»ء («الي-يمران» سۇرەسى, 133-ايات) دەپ ءامىر ەتكەن.
وكىنىشكە قاراي ەلىمىزدە جاريالانعان توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى مەشىت ەسىگى جابىلعانىمەن, ساۋاپ ەسىگى جابىلمايدى. ۇيدە وتىرىپ, مەيرامحانالارعا تاپسىرىس بەرىپ, تاماقتى اۋىز بەكىتكەن جاندارعا جەتكىزىپ, اۋىز اشتىرسا نەمەسە اقشالاي بەرسە دە ساۋاپ بولادى.
مۇسىلمان قاۋىمى ساۋاپتار ەسەلەنىپ جازىلاتىن قاسيەتتى ايدا مۇقتاج وتباسىلارعا زەكەت پەن ساداقا بەرىپ, حالىقتىڭ باتاسىن الىپ, العىسىنا بولەنەدى. وسى رەتتە رامازان ايىندا بەرىلەتىن ءپىتىر ساداقاسى مەن زەكەتتى kaspi.kz ءموبيلدى قوسىمشاسى ارقىلى اۋدارۋعا بولاتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ءبىز وسىلايشا ونلاين ساداقا بەرۋدىڭ وڭتايلى جولىن تاڭدادىق. ءموبيلدى قوسىمشاعا ءار وبلىس پەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالارداعى ورتالىق مەشىتتەردىڭ ەسەپشوتى ەنگىزىلدى. ءار ازامات ءوز وڭىرىندەگى مەشىتتىڭ ەسەپشوتىنا ءپىتىر ساداقاسى مەن زەكەتىن ۇيدەن شىقپاي ونلاين رەجىمدە اۋدارا الادى.
قوعامدا ءپىتىر ساداقاسى نە ءۇشىن بەرىلەدى دەگەن ساۋال ءجيى قويىلادى. وسى رەتتە ايتا كەتەر جايت, ءوز قاجەتتىلىگىن قوسپاعاندا مال-مۇلكى, دۇنيەسى كۇمىس نيسابىنا جەتكەن, ياعني 127 مىڭ تەڭگەسى بار ادام رامازان ايىندا ءوزى جانە وتباسى ءۇشىن ءپىتىر ساداقاسىن بەرۋى – ءۋاجىپ (مىندەت).
ءپىتىر ساداقاسى پەندەنىڭ ورازا كەزىندە جىبەرىپ العان قاتە-كەمشىلىكتەرىنىڭ وتەۋى ءۇشىن جانە كومەككە مۇقتاج جانداردى ماتەريالدىق قولداۋ ماقساتىندا بەرىلەدى. مەشىت حالىقتان تۇسكەن ءپىتىر ساداقاسىن شاريعات جولىمەن كومەككە مۇقتاج وتباسىلارعا تاراتادى. بۇل – اۋەلى اللانىڭ, سودان كەيىن ءپىتىر ساداقاسىن بەرگەن ادامداردىڭ الدىنداعى جاۋاپتى دا ساۋاپتى مىندەتىمىز.
قايىرىمدىلىق ايى
حالقىمىزدا «قايىرىمدىلىق جاساساڭ, قايىرىن ءوزىڭ كورەسىڭ» دەگەن ءسوز بار. ساداقا – پەندەنىڭ مال-داۋلەتىن ازايتپايدى, كەرىسىنشە, بەرەكەسىن ارتتىرادى. ءبىز بەرگەن ساداقا ءبىر وتباسىن قۋانىشقا بولەيدى. مۇنى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. مىناداي عيبراتتى حاديس بار: «مۇسىلمان – مۇسىلماننىڭ باۋىرى, وعان ز ۇلىمدىق جاسامايدى, ونى قۇردىمعا دا تاستامايدى. كىمدە-كىم باۋىرىنىڭ قاجەتى ءۇشىن جۇرسە, اللا ونىڭ قاجەتىندە بولادى. كىمدە-كىم مۇسىلماننىڭ ءبىر قايعىسىن سەيىلتسە, قيامەت كۇنى اللا ونىڭ قايعى-قاسىرەتتەرىنىڭ ءبىرىن سەيىلتەدى. كىمدە-كىم مۇسىلماننىڭ ايىبىن جاسىرسا, اللا ونىڭ ايىبىن جاسىرادى».
قايىرىمدىلىق – قايىرلى ءىس. رامازاندا قانشاما وتباسى قۋانىشقا كەنەلىپ, شات-شادىمان كۇي كەشەدى. قايىرىمدىلىق ايىندا ىزگى ءىس-شارالارعا اتسالىسىپ, ساۋاپ الۋعا اسىعايىق.
مەيىرىم ايى
رامازاندا مۇسىلماننىڭ ءبىر-بىرىنە مەيىرىمى ويانىپ, باۋىرمالدىعى ارتادى. ءاز پايعامبار: ء«بىر-ءبىرىن جاقسى كورۋدە, ءبىر-بىرىنە جانى اشۋدا, ءبىر-بىرىنە مەيىرىم تانىتۋ ىسىندە مۇمىندەر تۇتاس ءبىر اعزا سەكىلدى. دەنەنىڭ ءبىر مۇشەسى اۋىرسا, باسقا مۇشەلەرى وعان قوسىلا سىزدايدى», دەگەن.
قارنى توق ادام اش ادامنىڭ جاعدايىن تۇسىنبەيدى. باي ادام ءوزى ورازا ۇستاعان كەزدە تاماققا جارىماي, اش جۇرگەن پەندەنىڭ جاعدايىن تەرەڭ سەزىنەدى. باۋىرىنىڭ جاعدايىن جۇرەگىمەن تۇسىنگەن ادام وعان مەيىرىم تانىتا باستايدى. ورازا – باي مەن كەدەيدىڭ اراسىن جاقىنداتا تۇسەتىن تەڭدەسسىز قۇلشىلىق.
اللا تاعالا ۇستاعان ورازامىزدى, بەرگەن ساداقامىزدى, قاسيەتتى ايدا جاساعان ءاربىر قايىرلى ىستەرىمىزدىڭ ساۋابىن ەسەلەپ جازعاي! جاراتۋشى يەمىز بارشامىزدى ورازادان ورازاعا دەيىن ايدان امان, جىلدان ەسەن جەتكىزە بەرگەي! ءامين!
ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى,
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي
