الدىمەن مىسال بولسىن. بۇل ءبىر عانا دايەك ەمەس, بىرنەشەسىن كوز الدىڭىزعا اكەلەر ەدىك, كوپكە توپىراق شاشۋدان بويىمىزدى اۋلاق سالعاندى ءجون سانادىق. ايتپاقشى, قوعامدىق كولىكتە بولعان جاعداي بۇل تاقىرىپتان تاعان تارتۋعا تۇرتكى بولعان.
اۆتوبۋستىڭ الدىڭعى ورىندىقتارى – ارداگەرلەر مەن اياعى اۋىر كەلىنشەكتەردىكى. ءسىز وتىرۋعا اسىقپاڭىز. بوس بولعان جاعدايدا عانا بولماسا, كولدەنەڭ ارەكەتىڭىز كوزگە وعاش كورىنۋى عاجاپ ەمەس. الدا-جالدا جايعاسا كەتسەڭىز, جالادان جالتارىپ كەتە المايسىز. دەسە دە, بىردە جاستىعىمىزعا يەك سۇيەپ الدىڭعى قاتارداعى بوس ورىندىققا وڭمەڭدەي بەرگەنىمىز سول-اق ەدى, ء«تايت» دەگەن جاعىمسىز داۋىس جاعامىزدان الدى. تاقيا مەن شاپانىن ۇيلەستىرە كيگەن اقساقال اۋزىنداعى قاباعان يتكە يە بولا الماي, ءتىلىن بەزەدى كەلىپ. جاستاردىڭ ولقىلىعىن ورتاعا سالدى. بىراق ۇستىنەن مۇڭكىپ تۇرعان اراقتىڭ ءيىسىن ءبارىمىز ەلەمەگەنسىپ وتىردىق. جانىنداعى ءوزى تەكتەس ەكى شالعا دا اششى سوزبەن ءتيىسىپ وتىر. قاريانىڭ بۇل قارەكەتىنە نامىستان جارىلارداي بولدىق. ءبىز عانا ەمەس, سول جەردەگى ادامدار دا كۇپتى بولدى. شالدىڭ ءسوزىن شالىق ۇرعاننىڭ ساندىراعىنا بالادىق تا قويدىق. شاپانىن سىيلاپ قۇرمەت كورسەتۋگە وقتالعاندار بولىپتى, بىراق ولاقتىعىنان بەزىنسە كەرەك. مۇنداي وقيعالارعا جۇزدەپ كەزدەسۋگە بولادى. شاپانسىز شالداردىڭ دا ويعا شولاقتىعىن ءسىز بەن ءبىز جاقسى بىلەمىز. وعان دالەل – بۇگىنگى قوعامنىڭ كۇيى. باسىنداعى كۇنقاعارىنىڭ سيقىنا قاراپ شوشيسىز. بۇگەجىكتەگەننەن نە تابامىز, ءبىر وكسىك كوكىرەگىمىزدى ۋداي اشىتىپ تۇرعانى.
قۋ جارانى جالاپ جازعاننان نە قايىر؟! ارىق اتقا جابۋ جاپقانمەن الىسقا شاپپاسى انىق. كىسىگە مامىلەسى جوق قاريالاردى كورگەندە كەۋدەندى كولەڭكە بيلەيدى. باۋىرى بۇلاق بابالارىم-اي دەپ ءبىر تۋلايسىڭ. نەسىن جاسىرامىز, قازىر تاقيا كيگەندەر تۇكىرىگىن ءتىسىنىڭ اراسىنان تاستايدى. كەنەۋسىز كەر ايعاي, جالتىلداعان قىزىل ءسوزدىڭ يەسىندەي. باتاسى دا ءدامسىز. اقىل سۇراپ بارساڭ ايتاتىنى ات ۇستىنەن قۇلاعانى. «وسەتىن ەلدىڭ قارتى – قازىنا, وشەتىن ەلدىڭ قارتى – قازىمىر» دەمەي مە؟ قاي ۋاقىتتا دا اقىلعا ەرگەننىڭ ازبايتىنى كادىك. ال ءبىز اقىلدى قايدان الامىز؟ ارينە اۋزى ءۋالى, ءسوزى التىن اقساقالداردان. ۇستازىم: «مەنىڭ اكادەميام اۋىلدىڭ اقساقالدارى», دەپ كورگەن-بىلگەنىن كوپپەن ءبولىسىپ وتىراتىن. ادام يدەالسىز ءومىر سۇرە المايدى. «اكەگە قاراپ ۇل وسەدى, شەشەگە قاراپ قىز وسەدى» دەگەندەي, قوعامنىڭ تاربيەشىسى – قوردالى قاريالار. باياعىدا اقساقالدار اۋىلعا قوناققا كەلگەندە العاشقى سۇراعى: «بۇل مەكەندە ادام بار ما؟», دەپ سۇرايتىن كورىنەدى. سوزگە قۇلاق اساتىن جالى بيىك, كەۋدەسى كەڭ كىسىنى قازاق «ادام» دەيدى ەكەن. جاقسىنىڭ نەگىزگى سيپاتى ءسوز مانىسىنە باراتىندىعى. «اۋىلدا ادام بار بولسا اۋىل الا بولمايدى», دەيدى بۇقار جىراۋ. ءبىر اۋىلدى ءبىر-اق ادام تۇلەتكەن. سول كىسىگە قوعام ەلىكتەگەن. مىنە, بۇگىن سول ءتۇزىلىمدى حالىق اڭسايدى, ءبىز اڭسايمىز. شىركىن, ارامىزدا قازاقتىڭ اۋىزبىرشىلىگى مەن بەرەكەسىن الاقانىندا ۇيىتقان ءتىلى دۋالى قاريالار كوپ بولسا دەيسىڭ. بويىنا ىزگىلىك نۇرى سىڭسە, كەز كەلگەن ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋدا ۇلكەن ءرول اتقارسا, ۇلتىمىزدىڭ اسپانىندا جۇرگەن الا بۇلت سەيىلەر ەدى.
شىنى كەرەك, ومىرلىك پايىمى ولگەن ۇلكەن كىسىلەر كوبەيىپ بارادى قوعامدا. ساقالى قابىنداپ قالىڭ وسسە دە, كوكىرەگى قۋراپ قالعان تۇت اعاشىنداي. ويعا تاياز. اتالار كارتاقۇمار, اجەلەر كينوقۇمار بولىپ كەتكەن. بۇرىن اتالارىمىزدىڭ كارتا ويناماق تۇگىلى, «سىڭبىرۋگە» ۋاقىتى بولمايتىن. اجەلەرىمىز بولسا, ۇرشىق ءيىرىپ, بالالارىنا, نەمەرە-شوبەرەلەرىنە كيىم توقيتىن. قازىر ءبارى باسقاشا. سودان دا بولار, «كوپ جاساعاننان ەمەس, كوپ كورگەننەن سۇرا» دەگەن ءتامسىل ويرانداپ ورتاعا شىقتى ەمەس پە؟! كوپ جىل جاساپ, ەش جەتىستىككە جەتپەگەن قاريالارىمىز ۇرپاققا قالاي ۇلگى بولماق؟ ءتۇرلى الەۋمەتتىك جەلىلەردە كۇلكى بولعان ءبىر ۆيدەو ەستەرىڭىزدە شىعار؟! داستارقان باسىندا وتىرىپ, اسقا باتا بەرە الماي, وعان قوسا سوڭىندا ء«امين» دەۋدىڭ ورنىنا «الىپ قويىڭدار» دەپ ايتقان اتامىز ەل نازارىنا ىلىككەن بولاتىن. جاسىنا قاراماي, جاستار سەكىلدى تويدا بيلەگەن قارتتارىمىز, ىشىمدىككە سالىنعان ۇلكەن كىسىلەردىڭ وسىنداي جامان ارەكەتتەرىنە قاراپ ناليسىڭ. بولاشاق ۇرپاق كىمنەن ۇلگى الۋى كەرەك سوندا؟! قوعامعا اشىق جول سىلتەي الىپ, دۇرىس باعىت بەرىپ, ساقالىمەن ەمەس, ايتقان ماقالىمەن ءجون بەرە بىلەتىن اتا-اجەلەر قايدا؟!
ءيا, وتكەندى رەتتەپ الماي, بولاشاق تۇزەلمەك ەمەس. بۇرىنعىنى ايتپاي جاڭا ءسوز ويعا ورالمايدى. قاريانىڭ قادىرى كەتسە, ۇلتتىڭ ۇرشىعى سىنادى. ولار – بولات وزەك. ال قوعام بولات وزەگى بار ارقان سياقتى. ىشىندەگى بولاتتى سۋىرىپ الساڭ, بىلقىلدايدى دا قالادى. ۇلتتىق قورلارىمىز دا وسىلار. بىلايشا ايتقاندا, مەملەكەتىمىزدىڭ ىرگەتاسى. ەسكىلىكتى مەڭگەرگەن ادامدار جاڭانىڭ قازىعى ەمەس پە؟ ەندەشە حالىقتىڭ مىنەزىن تۇزەيتىن اقساقالدارىمىز كوپ بولعاي دەيمىز. ەلىمىزدى جالى جوق قاريالار مەن جالىنى جوق جاستاردىڭ وتانىنا اينالدىرمايىق!
