-قۋانىش گازەت ۇلى, كوروناۆيرۋس يندەتى ۇعىمى جونىندە قازىرگى كەزدە ءار ءتۇرلى وي-پىكىرلەر ايتىلىپ ءجۇر. ءسىز بۇعان نە دەيسىز؟
-2002-2003 جىلدارى قىتايدا «تاياۋ شىعىس رەسپيراتورلىق سيندرومى» دەگەن اتاۋدى يەلەنگەن ىندەت تاراپ, بۇدان 800 ادام كوز جۇمعان ەكەن. كوروناۆيرۋس وسى ىندەتتىڭ وزگەرىسكە تۇسكەن ءتۇرى, ياعني تۇپكى نەگىزى بۇرىننان بار اۋرۋ دەسەم قاتەلەسپەيتىن شىعارمىن. ءوز باسىم مۇنىڭ وسىلاي دەپ سانايمىن. «كوروناۆيرۋس» ءسوزى لاتىننىڭ «crowns» ء(تاج) نەمەسە «halos» (شەڭبەر) دەگەن سوزىنەن شىققان. راسىندا دا ميكروسكوپكا مۇقيات ۇڭىلە قاراعاندا ودان ءتاج بەن شاردىڭ بەينەسى كورىنەدى.
-ەندەشە ءسىزدىڭ ويىڭىزشا اتى وشكىر بۇل ۆيرۋستىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟
-ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى, ءارى وزگەشەلىگى مەن قاۋىپتىلىگى بۇعان دەيىن ءوزىمىز ابدەن ۇيرەنىسكەن تۇماۋمەن سالىستىرعاندا 20-30 ەسە تەز جۇعىپ, تەز تارايتىنىندا. ونىڭ تارالۋ جىلدامدىعى وتە جوعارى. كلينيكالىق بەلگىسى كادىمگى تۇماۋ سياقتى باستالعاندىقتان كوپ ادامدار وعان ونشا ءمان بەرە بەرمەۋى مۇمكىن. مۇندايدا ولاردىڭ باستارى اۋىرىپ, قىزۋى كوتەرىلەدى, جوتەلەدى. وسى كەزدە ادامدار ءتۇرلى ءدارى-دارمەكتەر پايدالانىپ, ءوز بەتتەرىنشە ەمدەلۋگە تىرىسادى. بۇدان كەلەتىن ەشقانداي پايدا جوق. ويتكەنى قابىنۋعا قارسى ستەرويتتى ەمەس پرەپوراتتاردىڭ بۇل ۆيرۋسقا كۇشى جەتپەيدى.
-سوندا نە ىستەۋ كەرەك؟
-ساقتانۋ شارالارىن بارىنشا ساقتاپ, ۇيدەن شىقپاعان ءجون. ازاماتتار مەديتسينالىق بەتپەردە كيىپ جۇرۋلەرى قاجەت. نەعۇرلىم وقشاۋلانساق, سوعۇرلىم اۋرۋدىڭ الدىن الا الامىز.
-ينتەرنەتتە «كوروناۆيرۋسكا قارسى ۆاكتسينا تابىلىپتى» دەگەن دەرەكتەر ءجۇر. بۇل شىندىققا قانشالىقتى سايكەسەدى؟
-بۇعان دەيىن جاسالعان تاجىريبەلەرگە سۇيەنسەك, قانداي دا ءبىر ۆاكتسينا جاسالىپ قولدانىلماستان بۇرىن ەڭ اۋەلى جانۋارلارعا جۇرگىزىلەدى. بۇل الەمدىك پراكتيكا. ۆاكتسينا قىسقا ۋاقىت ىشىندە جاسالىپ ۇلگەرەتىن دۇنيە ەمەس. سوندىقتان ينتەرنەت كوزدەرى ارقىلى بولعان اڭگىمە شىندىققا سايكەس دەپ ايتا المايمىن.
بۇگىنگى كۇنى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى دا بۇل ىندەتكە الاڭداۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ەگەر جاعداي بۇدان ءارى ۋشىعا بەرەتىن بولسا (ددسۇ) بۇكىل الەمدىك كارانتين جاريالاۋ قاجەتتىلىگىن العا تارتۋدا. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە العاشقى ساقتىق شارالارى قاڭتار ايىندا باستالدى. تۇرعىندارعا قارا بۇلتتاي قاپتاپ كەلە جاتقان ىندەتتىڭ قاۋىپتى ەكەندىگى ءتۇسىندىرىلدى. ايتسە دە ادامداردىڭ ساناسى ءار ءتۇرلى. قازىرگى كۇنگە دەيىن ونىڭ قاۋىپتى ەكەنىن سەزىنبەي جۇرگەندەر جەتكىلىكتى.
دەگەنمەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز مالىمدەمەسىندە اتاپ كورسەتكەندەي كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى قانشالىقتى قاۋىپتى بولعانىمەن ودان ەمدەلىپ شىعۋعا بولادى. بۇعان ءوز ەلىمىزدە دە ىندەتتەن جازىلىپ شىققاندار سانىنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانى ايقىن ايعاق.
-يتاليادا پاندەميا دەرتى كۇرت اسقىنىپ, ونىڭ العاشقى وشاعى قىتايدان كەم تۇسپەگەنىن نەمەن تۇسىندەر ەدىڭىز؟
-يتاليا الەمدەگى دامىعان, قۋاتتى مەملكەتتەردىڭ قاتارىنا كىرەدى. ادەتتە ادامدى سەزىك الداسا دا, سەزىم الداي بەرمەيدى. سول سەكىلدى ءوزىمنىڭ ىشكى سەزىمىم مەن تۇيسىگىم بويىنشا «بويىنا سەنىپ جىلدان قۇر قالعان» تۇيە سەكىلدى يتاليا ەلى دە و باستا وزدەرىنىڭ كۇش-قۋاتى مەن ەكونوميكالىق الەۋەتىنە سەنىپ, ياعني كوروناۆيرۋس دەرتىنە اسا كوپ ءمان بەرە قويماي, بىردەن اسقىنىدىپ العان سەكىلدى. ءسويتىپ, كوروناۆيرۋس يتالياعا تەز تارادى. اسىرەسە وعان ەگدە جاستاعىلار ءبىرىنشى كەزەكتە شالدىقتى.
بۇدان ءبىز ءتيىستى ساباق الا ءبىلۋىمىز كەرەك. مەملەكەت باسشىسى 65 جاستان اسقاندارعا بارىنشا قولداۋ مەن كومەك كورسەتۋ قاجەتتىگىن ۇدايى ايتىپ, ەسكەرتىپ جۇرگەنى دە سوندىقتان دەپ سانايمىن. ويتكەنى سوزىلمالى اۋرۋى بار جاسى ۇلعايعان ادامداردا ۆيرۋس تەز اسقىنادى. وسى ءجايتتى ۇدايى نازاردا ۇستاعان ءجون.
-اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
اقتوبە وبلىسى
