كوروناۆيرۋس • 26 ناۋرىز، 2020

COVID-19: ۆيرۋستىق گەنوتسيد جəنە ىندەتتىڭ əلەمدىك دەموگرافياعا əسەرى

106 رەت كورسەتىلدى

بۇۇ-نىڭ ەسەبىنشە، بىلتىر əلەم حالقىنىڭ ۇزىن سانى 7، 7 ملرد-قا جەتكەن-ءدى. بيىل بۇل مەجە 7، 8 ملرد-تى قۇراۋى ءتيىس بولاتىن. الايدا جاھاندى جاۋلاعان كوروناۆيرۋس دەموگرافيالىق كونيۋنكتۋراعا تۇزەتۋلەر ەنگىزدى. كۇن ساناپ پاندەميانىڭ گەوگرافياسى كەڭەيىپ، ونىڭ قۇرباندارى ارتىپ بارادى. جەر عالامشارىنداعى رەسۋرستاردىڭ شەكتەۋلى ەكەنىن ەسكەرسەك، بۇل قۇبىلىستى əلەۋمەتتانۋشىلار قالىپتى جاعدايعا توپشىلاپ وتىر. Əيتسە دە دەموگرافتار جۇقپالى ىندەتكە ادامزاتتى تامىرىمەن جويۋعا باعىتتالعان ۆيرۋستىق گەنوتسيد دەگەن باعا بەردى.

ۆيرۋس "كəرى قۇرلىقتى" جاسارتا ما؟

26 ناۋرىزداعى جاعدايعا سəيكەس، ۆيرۋسقا ۇشىراعانداردىڭ سانى əلەم بويىنشا 470 مىڭ ادامنان استى. دەمەك، بۇرىس كورسەتكىش جارتى ميلليونعا جۋىقتادى. ءولىم-جىتىمگە كەلسەك، دەرتتەن 21 297 ادام قايتىس بولسا، 115 مىڭداي ادام اۋرۋدان ايىققان. ناۋقاستانىپ جاتقاندار 335 مىڭنان اسادى. ونىڭ ىشىندە 14 795 ادامنىڭ ءحالى اۋىر جəنە ورتاشا اۋىر جاعدايدا.
بۇل رەتتە جاس ەرەكشەلىگى ۇلكەن ماڭىزعا يە. نەگە دەسەڭىز، حالىقتىڭ جاس قۇرىلىمى پاندەميادان بولاتىن جالپى ءولىم-جىتىمگە ايتارلىقتاي اسەر ەتۋى مۇمكىن. وسى فاكتوردى نەگىزگە العان دەموگراف يليا كاشنيتسكي ەۋروپا ايماعىندا ونىڭ ىقپالى انىق بايقالعان ايتادى.

"زەرتتەۋ جۇمىستارىنا يتالياداعى مəلىمەتتەر الىندى. سەبەبى بۇل - ۆيرۋستىڭ قارقىندى تاراعان ەۋروپاداعى العاشقى مەملەكەت. 17 ناۋرىزدا وسى ەلدە 2003 ءولىم تىركەلدى. يتالياداعى ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى ەۋروپانىڭ وزگە وڭىرلەرىندە قايتالانۋى مۇمكىن دەپ بولجانۋدا. جالپى سىرقاتتانعانداردىڭ قاتارىن حالىقتىڭ ۇشتەن ەكىسى قۇراۋى ىقتيمال. سول سەكىلدى پاندەميادان قايتىس بولۋ تəۋەكەلى جوعارى ادامدار دا ەسەپكە الىندى. بىراق تا ەسكەرتە كەتەيىك، بۇل ناقتى بولجام ەمەس. زەرتتەۋدىڭ باستى ماقساتى - حالىقتىڭ جاس قۇرىلىمىنداعى ەرەكشەلىكتەردى سالىستىرۋ. جۇرگىزىلگەن تالداۋ ءəلسىز ايماقتاردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى. Əسىرەسە ادام شىعىنىنا يتاليا، گەرمانيا جəنە يسپانيا ۇشىراۋى عاجاپ ەمەس. ويتكەنى بۇل ەلدەر دە ەگدە جاستاعى تۇرعىندار كوپ. نازار اۋدارتاتىن جايت، قازىر سىرقاتتانعاندار مەن ءولىم دەڭگەيى ۇلكەن شاھارلاردا تىركەلىپ جاتقانىنا قاراماستان، ىندەت ستيحيالىق سيپات العان جاعدايدا قارتتارى باسىم شالعاي وڭىرلەرگە تارالۋ قاۋپى بار. بۇل "كəرى قۇرلىقتاعى" كارانتين ناۋقانىن سوزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تاعى كورسەتەدى"، - دەپ فەيسبۋكتەگى پاراقشاسىندا ويىمەن ءبولىستى ي.كاشنيتسكي.

ەپيدەميالىق قاقپان

Əلەمدەگى دەموگرافيالىق ياكي ميگراتسيالىق احۋالعا قاتىستى ساراپتامالىق ماتەريالدار بۇعان دەيىن دە "Egemen Qazaqstan" باسىلىمىندا بىرنەشە رەت قاۋزالدى. جارىق كورگەن ماقالانىڭ بىرىندە "مالتۋس تۇزاعى" تەورياسىن كەلتىرگەن ەدىك. تەوريا اۆتورى ورتاعاسىرلىق اعىلشىن ەكونوميسى ھəم دەموگرافى توماس مالتۋستىڭ ەڭبەگىندە ستيحيالىق ءوسىمدى تەجەيتىن فاكتور رەتىندە – سوعىس، كەدەيلىك جانە ەپي­دەميالىق اۋرۋلاردى قاراستىرعان. وكىنىشتىسى سول، قازىر ادامزات اتالعان تəۋەكەلدەردىڭ بىرىمەن بەتپە-بەت سوقتىعىسىپ وتىر.
وسىدان ون مىڭ جىل بۇرىن دۇنيە ءجۇزى حالقىنىڭ سانى ميلليوننىڭ اينالاسىندا بولسا، قازىر بۇل كورسەتكىش – 7، 7 ملرد. تۇرعىنداردىڭ تىعىز قونىستانۋى سوڭعى ون جىلدا قارقىن الا باستادى. جىل سايىن جۇمىر پلانەتادا ادام سانى 80-90 ملن-عا كوبەيىپ جاتىر. ەۋروپا ەلدەرىندە قارتتاردىڭ قاراسى قالىڭ. كارى قۇرلىقتا بۇل كورسەتكىش – 27%.
بۇۇ-نىڭ بولجامىنا سەنسەك، الدا­عى ۋاقىتتا ۋربانيزاتسيا ءۇردىسى بۇدان بەتەر قارقىندى ءوربيدى.
ەۋروپا سىرتقى ميگ­راتسيا ارقىلى دەموگرافيالىق احۋا­لىن جاقسارتقانى راس. دەسەك تە كوروناۆيرۋستىڭ قاشان اۋىزدىقتالاتىنىن ءدوپ باسىپ ايتۋ قيىن. ەگەر دە بايىرعى تۇرعىنداردىڭ كوپشىلىگىن ىندەت اجالى قۇشسا، سىرتتان كەلگەن كەلىمسەكتەر ولاردىڭ ورنىن الماستىرۋى مۇمكىن. سەبەبى جوعا­رى­دا كور­سەتىلگەندەي "كارى قۇرلىقتا" جاس­تار­دىڭ ۇلەسى 30 پايىزعا دا جەتپەيدى. دەمەك، گەندىك قورعا مىقتاپ كوڭىل ءبولۋ قاجەت. بۇلاي دەيتىنىمىز، COVID-19-عا قارسى ۆاكتسينا əزىرگە تابىلعان جوق. قاۋىپتى ىندەتكە توتەپ بەرۋدىڭ امالى جەكە گيگيەنانى ساقتاپ، كارانتين ۋاقىتىندا قوعامنان وقشاۋلانۋ. تۇيىندەي كەلگەندە، قازىر ۇلتتىڭ ساپاسى سىنالاتىن كەزەڭ.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەۋروپاداعى انتيرەكوردتار

الەم • بۇگىن، 11:54

ورتتە ولگەن مال سانى ناقتىلاندى

ايماقتار • بۇگىن، 11:40

قازاقستاندا دوللار ارزاندادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:12

ءبىر ساتى تومەن سىرعىدىق

سپورت • بۇگىن، 08:02

«شاحتيور» جىگىتتەرى جارادى

فۋتبول • بۇگىن، 08:00

سولەردىڭ سەنىمدى جەڭىسى

سپورت • بۇگىن، 07:58

«مىڭ كۇبى» ءمۇسىنى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:56

جەر ىرىزدىعى جەردە قالمايدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:48

ەكونوميكانى وزگەرتەتىن بەس باعىت

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:43

جەتىمىن جىلاتپاعان ەل ەدىك...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:37

اقجايىقتا جول ازابى ازايادى

قوعام • بۇگىن، 07:34

شەكسىزدىك فورمۋلاسى

ادەبيەت • بۇگىن، 07:29

كىتاپقا كوشكەن ەستەلىكتەر

ادەبيەت • بۇگىن، 07:28

ءسىز بىلەسىز بە؟. .

ادەبيەت • بۇگىن، 07:24

قان قاقساتقان قارجى پيراميداسى

ساياسات • بۇگىن، 07:20

«وففلاين كۇن» اكتسياسى

قوعام • بۇگىن، 07:17

Jas Qalam جوباسى باستاۋ الدى

وقيعا • بۇگىن، 07:15

ولكەتانۋشىلار باس قوستى

ايماقتار • بۇگىن، 07:07

ساعىندىرعان اۋىلىم

رۋحانيات • بۇگىن، 07:04

توقسانعا تولدى قارت كۇيشى

وقيعا • بۇگىن، 06:53

ۇقساس جاڭالىقتار