الماتى قالاسىندا وتكەن كەزەكتى تالقىلاۋعا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ, قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرجان باباقۇماروۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى زاۋرەش امانجولوۆا, بالالار قۇقىعىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان ساين جانە ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتور, كاسىپوداق, مەديتسينالىق ۇيىمدار مۇشەلەرى, ساراپشىلار, قوعام بەلسەندىلەرى قاتىستى.
جاڭا جوباعا ەلىمىزدىڭ ەرەكشەلىكتەرى جانە ددۇ ۇسىنىمدارىنا سايكەس وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, كودەكس جوباسى ۆەدومستۆو سايتىندا ءبىر جىل بۇرىن جاريالاندى. وسىمەن ونىنشى قوعامدىق تىڭداۋ ءوتتى. بۇگىندە ءۇش مىڭنان استام تۇزەتۋ مەن ۇسىنىس جيناقتالدى. جوبا قابىلدانسا, ۇلت دەنساۋلىعىن نىعايتۋ, ازاماتتاردىڭ ءوز دەنساۋلىعى ءۇشىن ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ, مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ, كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, مەديتسينالىق كادرلاردى دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋ, مەديتسينالىق پۋنكتتەردى دامىتۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋدى تسيفرلاندىرۋعا قول جەتكىزىلەدى دەپ كۇتىلۋدە.
ءماجىلىس دەپۋتاتى, زاڭ جوباسى بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى زاۋرەش امانجولوۆا اتالعان توپقا 53 ادام ەنگەنىن, ولاردىڭ جۇرتشىلىق, ساراپتامالىق قاۋىمداستىق پەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى ەكەنىن جەتكىزدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, جاڭا قۇجاتتا ءماجبۇرلى ۆاكتسيناتسيا ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. جوبانىڭ قولدانىستاعى كودەكستەن ايىرماشىلىعى, وندا پروفيلاكتيكالىق ەگۋدى الۋ مىندەتتەلگەن. ە.ءبىرتانوۆ ۆاكتسينالاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە بارلىق قاۋىپسىزدىك نورمالارىن ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا كەشەندى شارالار قابىلدانعانىن اتاپ ءوتتى.
ساراپشىلار دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مىندەتتى ۆاكتسيناتسيالاۋ تۋرالى باستاماسىن قولدايتىنىن ءبىلدىردى. ماسەلەن, «HelpToday» قوعامدىق قورىنىڭ جەتەكشىسى ەلميرا اليەۆا ۆاكتسيناتسيادان ادەيى باس تارتقان اتا-انا بالالارىنا اۋرۋ جۇقتىرعانى تۋرالى ايتتى. «جامان ءۇردىس ءجۇرىپ جاتىر. ءار بالانىڭ ءومىر سۇرۋگە قۇقى بار ەكەنىن ءتۇسىنۋ كەرەك. ۆاكتسيناتسيالاۋ – مەملەكەتتىڭ مىندەتى», دەگەن ە.اليەۆا اتالعان باستامانى قولداۋعا شاقىردى. بۇل رەتتە ۇكىمەت بەكىتكەن تىزبە بويىنشا اتا-انالاردىڭ باس تارتۋى سەبەبىنەن جوسپارلى پروفيلاكتيكالىق ەكپەلەردى الماعان مەديتسينالىق قارسى كورسەتىلىمدەرسىز بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدارعا جىبەرۋدى شەكتەۋ كوزدەلەدى. اتالعان نورما ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا قۇقىق بەرۋ جونىندەگى كونستيتۋتسيانىڭ 29-بابىندا بەلگىلەنگەن مەملەكەتتىڭ كەپىلدىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. سونداي-اق بۇل نورما دەنساۋلىق جاعدايىنا بايلانىستى ەكپەلەر الا المايتىن بالالاردىڭ مۇددەلەرى مەن دەنساۋلىعىن قورعاۋدى كوزدەيدى.
ز.امانجولوۆا ترانسپلانتولوگياعا قاتىستى جۇمىس توبىنىڭ پوزيتسياسىن اڭگىمەلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كودەكس جوباسىندا قايتىس بولعان ادامنىڭ اعزاسىنان ورگاندار مەن ءتىن الۋ جونىندەگى كەلىسىمدى ادام ءتىرى كەزىندە ءوزى شەشەتىنى قاراستىرىلعان. قايتىس بولعان دونور كوزىنىڭ تىرىسىندە اعزاسىنان ورگاندار مەن ءتىن الۋعا كەلىسىم بەرمەسە, وندا مەديتسينا ۇيىمدارى ترانسپلانتاتسياعا جول بەرمەيدى. قايتىس بولعان جان كوزىنىڭ تىرىسىندە اعزاسىنان ورگانداردى الۋعا كەلىسىم بەرمەگەن جاعدايدا ايەلى (كۇيەۋى), ولار جوق بولسا, جاقىن تۋىستارىنىڭ ءبىرى ونىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا قۇقىلى.
«ترانسپلانتاتسيانىڭ قاجەت ەكەنىن مەديتسينا جەتىستىگى كورسەتتى. ءبىز ترانسپلانتولوگيادا ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزدىك. وسى سالادا وتا جاسايتىن تالانتتى دارىگەرلەرىمىز بار. بىراق سوڭعى جىلدارى دونورلىق ازايىپ, كورسەتكىش تومەندەدى. بۇگىندە ەلىمىزدە 3200-دەن استام ادام ترانسپلانتولوگياعا مۇقتاج, ولاردىڭ 70 پايىزىنا بۇيرەك كەرەك. ونىڭ ىشىندە 250-گە جۋىعى بالالار», دەدى ز.امانجولوۆا. ول قازاقستاندا بالالار ترانسپلانتولوگياسىنىڭ ءالى جوق ەكەنىن جەتكىزدى. جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى قازاقستاندىقتاردىڭ ورگاندارى شەتەلگە ساتىلمايتىنىنا نازار اۋداردى. قازىر بارلىق ماسەلە تالداۋ كەزەڭىندە تۇر. بۇل ماسەلە بويىنشا 1 مىڭعا جۋىق حات تۇسكەن.
وسى ورايدا بالالار قۇقى جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان ساين دا ورگاندار ترانسپلانتاتسياسىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. «اڭگىمە ازاماتتاردىڭ, بالالاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى تۋرالى. ازاماتتار ءتىرى كەزىندە ءوزىنىڭ نيەتىن بىلدىرۋگە قۇقىلى. ەگەر ونداي حات قالدىرماسا, وندا اپريوري كەلىسىمىن بەرەدى, ورگاندارى قالادى», دەگەن ارۋجان ساين كوپشىلىكتى كەلىسىم پرەزۋمپتسياسىن ساقتاۋعا شاقىردى.
جيىندا بالالاردىڭ جىنىستىق قاتىناس ماسەلەسىنە ەرتە ارالاسۋ جايى قارالدى. قولدانىستاعى كودەكستە كامەلەتكە تولماعانداردىڭ رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا, سونداي-اق ادامگەرشىلىك-جىنىستىق تاربيە الۋعا قۇقىعى بەلگىلەنگەن. جاڭا زاڭ جوباسىندا دا جاستاردىڭ جىنىستىق تاربيەسى تۋرالى ماسەلەلەر قامتىلدى. بالالار قۇقىعىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان ساين بالالارعا 16 جاسىنان باستاپ اتا-اناسىنىڭ قاتىسۋىنسىز دارىگەر كەڭەسىن الۋعا رۇقسات بەرۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل كوپ بالالاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن ساقتاپ قالماق. ال ءماجىلىس دەپۋتاتى زاۋرەش امانجولوۆا وسى باعىتتا كودەكستە وزگەرىستەر ەسەپكە الىناتىنى تۋرالى ايتتى.
«ساراپشىلاردىڭ ايتقان ستاتيستيكاسىن ەستىگەن بولارسىزدار, قازىر بالالاردىڭ 40 پايىزى 16-16,5 جاستا جىنىستىق قاتىناسقا تۇسەدى ەكەن. ەگەر وسى جاستا بالا دارىگەرگە كەلسە, دارىگەرلەر اتا-اناسىن ەرتىپ كەلۋدى سۇرايدى. ال بالا اتا-اناسىنا ايتۋدان قورقادى نەمەسە ۇيالادى. سودان قايتىپ كەلمەيدى. ول قاسىنداعى قۇربىلارىنان, دوستارىنان, ينتەرنەتتەن اقىل سۇراي باستايدى. سوندىقتان كونسۋلتاتيۆتىك كومەك 16 جاستان باستاپ بولۋى كەرەك. بۇل وسى كودەكستە قاراستىرىلادى», دەدى ز.امانجولوۆا.
جاڭا كودەكس جوباسىندا اتالعان قۇقىق نەعۇرلىم ەگجەي-تەگجەيلى رەگلامەنتتەلەدى, ويتكەنى رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىقتى قورعاۋ جانە ادامگەرشىلىك-جىنىستىق تاربيە الۋ دۇرىس جىنىستىق مىنەز-قۇلىق تۋرالى اقپاراتتاندىرىلۋعا بايلانىستى. دۇرىس جىنىستىق مىنەز-ق ۇلىقتىڭ ماقساتى – قاجەتسىز جۇكتىلىكتى جانە جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن ينفەكتسيالاردىڭ تارالۋىنىڭ الدىن الۋ. وسى ماسەلەنى رەتتەۋ ماقساتىندا اقپاراتتى كەلەسى جازباداعىداي كورسەتۋ ۇسىنىلدى: ء«اربىر بالا قاجەتسىز جۇكتىلىكتى جانە جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن ينفەكتسيالاردىڭ تارالۋىن بولدىرماۋ ماقساتىندا رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىعىن ساقتاۋ تۋرالى اقپاراتتى قولجەتىمدى نىساندا الۋعا قۇقىلى».
زاڭ جوباسى بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى ز.امانجولوۆا رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق باعىتىنداعى دارىگەردىڭ كونسۋلتاتسيالىق كومەگى تۋرالى نورمانى بەكىتۋ جوسپارلانعانىن ءتۇسىندىردى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا رەپرودۋكتيۆتى مەديتسينا مەكتەبى بار, كەڭەس الۋ ءۇشىن پەداگوگيكالىق ۇجىمنىڭ رۇقساتى قاجەت.
الماتى
