ساياسات • 25 اقپان، 2020

جاڭا كودەكس جوباسىن تالقىلادى

45 رەتكورسەتىلدى

بيىل «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكس قابىلدانباق. بۇگىنگە دەيىن جاڭا قۇجاتقا قاتىستى دەپۋتاتتاردان 800-گە تارتا ۇسىنىس ءتۇستى، 24 مارتە وتىرىس ءوتتى. قازىر بۇل ۇسىنىستاردىڭ 600-گە جۋىعى قابىلدانىپ، 200-ءى پىسىقتالۋدا.

الماتى قالاسىندا وتكەن كەزەكتى تالقىلاۋعا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ، قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرجان باباقۇماروۆ، ءماجىلىس دەپۋتاتى زاۋرەش امانجولوۆا، بالالار قۇقىعىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان ساين جانە ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتور، كاسىپوداق، مەديتسينالىق ۇيىمدار مۇشەلەرى، ساراپشىلار، قوعام بەلسەندىلەرى قاتىستى.

جاڭا جوباعا ەلىمىزدىڭ ەرەكشەلىكتەرى جانە ددۇ ۇسىنىمدارىنا سايكەس وز­گەرىستەر ەنگىزىلدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا، كودەكس جوباسى ۆەدومستۆو سايتىندا ءبىر جىل بۇرىن جاريالاندى. وسىمەن ونىنشى قوعامدىق تىڭداۋ ءوتتى. بۇگىندە ءۇش مىڭنان استام تۇزەتۋ مەن ۇسىنىس جيناقتالدى. جوبا قابىلدانسا، ۇلت دەنساۋلىعىن نىعايتۋ، ازاماتتاردىڭ ءوز دەنساۋلىعى ءۇشىن ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ، مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ، كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىز­مەتتەردىڭ ساپاسىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ، مەديتسينالىق كادرلاردى دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋ، مەديتسينالىق پۋنكتتەردى دامىتۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋدى تسيفرلاندىرۋعا قول جەتكىزىلەدى دەپ كۇتىلۋدە.

ءماجىلىس دەپۋتاتى، زاڭ جوباسى بويىن­شا جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى زاۋ­رەش امانجولوۆا اتالعان توپقا 53 ادام ەنگەنىن، ولاردىڭ جۇرتشىلىق، ساراپ­تامالىق قاۋىمداستىق پەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى ەكەنىن جەتكىزدى.

ايتا كەتۋ كەرەك، جاڭا قۇجاتتا ءماج­بۇرلى ۆاكتسيناتسيا ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. جوبانىڭ قولدانىستاعى كودەكستەن ايىرماشىلىعى، وندا پروفيلاكتيكالىق ەگۋدى الۋ مىندەتتەلگەن. ە.ءبىرتانوۆ ۆاك­تسينالاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە بار­لىق قاۋىپسىزدىك نورمالارىن ساقتاۋدى قام­تاماسىز ەتۋ بويىنشا كەشەندى شارالار قابىلدانعانىن اتاپ ءوتتى.

ساراپشىلار دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مىندەتتى ۆاكتسيناتسيالاۋ تۋرالى باستاماسىن قولدايتىنىن ءبىلدىردى. ماسەلەن، «HelpToday» قوعامدىق قورىنىڭ جەتەكشىسى ەلميرا اليەۆا ۆاكتسيناتسيادان ادەيى باس تارتقان اتا-انا بالالارىنا اۋرۋ جۇقتىرعانى تۋرالى ايتتى. «جامان ءۇردىس ءجۇرىپ جاتىر. ءار بالانىڭ ءومىر سۇرۋگە قۇقى بار ەكەنىن ءتۇسىنۋ كەرەك. ۆاكتسيناتسيالاۋ – مەملەكەتتىڭ مىندەتى»، دەگەن ە.اليەۆا اتالعان باستامانى قولداۋعا شاقىردى. بۇل رەتتە ۇكىمەت بەكىتكەن تىزبە بويىنشا اتا-انالاردىڭ باس تارتۋى سەبە­بىنەن جوسپارلى پروفيلاكتيكالىق ەكپە­لەردى الماعان مەديتسينالىق قارسى كور­سە­تىلىمدەرسىز بالالاردى مەكتەپكە دەيىن­گى ۇيىمدارعا جىبەرۋدى شەكتەۋ كوزدە­لەدى. اتالعان نورما ازاماتتاردىڭ دەن­ساۋلىعىن ساقتاۋعا قۇقىق بەرۋ جونىندەگى كونستيتۋتسيانىڭ 29-بابىندا بەلگىلەنگەن مەملەكەتتىڭ كەپىلدىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. سونداي-اق بۇل نورما دەنساۋلىق جاعدايىنا بايلانىستى ەكپەلەر الا المايتىن بالالاردىڭ مۇددەلەرى مەن دەنساۋلىعىن قورعاۋدى كوزدەيدى.

ز.امانجولوۆا ترانسپلانتولوگياعا قاتىستى جۇمىس توبىنىڭ پوزيتسياسىن اڭگىمەلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، كودەكس جوباسىندا قايتىس بولعان ادامنىڭ اعزاسىنان ورگاندار مەن ءتىن الۋ جونىندەگى كەلىسىمدى ادام ءتىرى كەزىندە ءوزى شەشەتىنى قاراستىرىلعان. قايتىس بولعان دونور كوزىنىڭ تىرىسىندە اعزاسىنان ورگاندار مەن ءتىن الۋعا كەلىسىم بەرمەسە، وندا مەديتسينا ۇيىمدارى ترانسپلانتاتسياعا جول بەرمەيدى. قايتىس بولعان جان كوزىنىڭ تىرىسىندە اعزاسىنان ورگانداردى الۋعا كەلىسىم بەرمەگەن جاعدايدا ايەلى (كۇيەۋى)، ولار جوق بولسا، جاقىن تۋىستارىنىڭ ءبىرى ونىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا قۇقىلى.

«ترانسپلانتاتسيانىڭ قاجەت ەكەنىن مەديتسينا جەتىستىگى كورسەتتى. ءبىز ترانسپلانتولوگيادا ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزدىك. وسى سالادا وتا جاسايتىن تالانتتى دارىگەرلەرىمىز بار. بىراق سوڭعى جىلدارى دونورلىق ازايىپ، كورسەتكىش تومەندەدى. بۇگىندە ەلىمىزدە 3200-دەن استام ادام ترانسپلانتولوگياعا مۇقتاج، ولاردىڭ 70 پايىزىنا بۇيرەك كەرەك. ونىڭ ىشىندە 250-گە جۋىعى بالالار»، دەدى ز.امانجولوۆا. ول قازاقستاندا بالالار ترانسپلانتولوگياسىنىڭ ءالى جوق ەكەنىن جەتكىزدى. جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى قازاقستاندىقتاردىڭ ورگاندارى شەتەلگە ساتىلمايتىنىنا نازار اۋداردى. قازىر بارلىق ماسەلە تالداۋ كەزەڭىندە تۇر. بۇل ماسەلە بويىنشا 1 مىڭعا جۋىق حات تۇسكەن.

وسى ورايدا بالالار قۇقى جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان ساين دا ورگاندار ترانس­پلان­تاتسياسىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. «اڭگىمە ازاماتتاردىڭ، بالالاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى تۋرالى. ازاماتتار ءتىرى كەزىندە ءوزىنىڭ نيەتىن بىلدىرۋگە قۇقىلى. ەگەر ونداي حات قالدىرماسا، وندا اپريوري كەلىسىمىن بەرەدى، ورگاندارى قالادى»، دەگەن ارۋجان ساين كوپشىلىكتى كەلىسىم پرەزۋمپتسياسىن ساقتاۋعا شاقىردى.

جيىندا بالالاردىڭ جىنىستىق قاتىناس ماسەلەسىنە ەرتە ارالاسۋ جايى قارال­دى. قولدانىستاعى كودەكس­تە كامە­لەت­كە تولماعانداردىڭ رەپرودۋكتيۆتى دەن­ساۋ­­لىعىن ساقتاۋعا، سونداي-اق ادامگەر­شىلىك-جىنىستىق تاربيە الۋعا قۇقى­عى بەلگىلەنگەن. جاڭا زاڭ جوباسىندا دا جاس­تاردىڭ جىنىستىق تاربيەسى تۋرالى ماسەلەلەر قامتىلدى. بالالار قۇقى­عىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان ساين بالا­لارعا 16 جاسىنان باستاپ اتا-اناسى­نىڭ قاتىسۋىنسىز دارىگەر كەڭەسىن الۋعا رۇقسات بەرۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل كوپ بالالاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن ساقتاپ قالماق. ال ءماجىلىس دەپۋتاتى زاۋرەش امانجولوۆا وسى باعىتتا كودەكستە وزگەرىستەر ەسەپكە الىناتىنى تۋرالى ايتتى.

«ساراپشىلاردىڭ ايتقان ستاتيستيكاسىن ەستىگەن بولارسىزدار، قازىر بالالار­دىڭ 40 پايىزى 16-16،5 جاستا جىنىستىق قاتىناسقا تۇسەدى ەكەن. ەگەر وسى جاستا بالا دارىگەرگە كەلسە، دارىگەرلەر اتا-اناسىن ەرتىپ كەلۋدى سۇرايدى. ال بالا اتا-اناسىنا ايتۋدان قورقادى نەمەسە ۇيالادى. سودان قايتىپ كەلمەيدى. ول قاسىنداعى قۇربىلارىنان، دوستارىنان، ينتەرنەتتەن اقىل سۇراي باستايدى. سوندىقتان كونسۋلتاتيۆتىك كومەك 16 جاستان باس­تاپ بولۋى كەرەك. بۇل وسى كودەكستە قاراس­تى­رى­لادى»، دەدى ز.امانجولوۆا.

جاڭا كودەكس جوباسىندا اتالعان قۇ­قىق نەعۇرلىم ەگجەي-تەگجەيلى رەگلا­مەنت­تە­لەدى، ويتكەنى رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋ­لىق­تى قورعاۋ جانە ادامگەرشىلىك-جىنىس­تىق تار­بيە الۋ دۇرىس جىنىستىق مىنەز-قۇ­لىق تۋرالى اقپاراتتاندىرىلۋعا بايلا­نىس­تى. دۇرىس جىنىستىق مىنەز-ق ۇلىق­تىڭ ماق­ساتى – قاجەتسىز جۇكتىلىكتى جانە جى­­نىس­تىق جولمەن بەرىلەتىن ينفەكتسيا­لار­­دىڭ تارالۋىنىڭ الدىن الۋ. وسى ما­سە­لەنى رەت­تەۋ  ماقساتىندا اقپاراتتى كە­لەسى جاز­با­داعىداي كورسەتۋ ۇسىنىلدى: ء«ار­ب­ىر بالا قاجەتسىز جۇكتىلىكتى جانە جى­­­­نىس­­­تىق جولمەن بەرىلەتىن ينفەكتسيا­لار­­­­دىڭ تا­رالۋىن بولدىرماۋ ماقساتىندا رە­پ­­­­رو­دۋكتيۆ­تى دەنساۋلىعىن ساقتاۋ تۋرالى اق­­­پارات­تى قولجەتىمدى نىساندا الۋعا قۇقىلى».

زاڭ جوباسى بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى ز.امانجولوۆا رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق باعىتىنداعى دارىگەردىڭ كونسۋلتاتسيالىق كومەگى تۋرالى نورمانى بەكىتۋ جوسپارلانعانىن ءتۇسىندىردى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا رەپرودۋكتيۆتى مەديتسينا مەكتەبى بار، كەڭەس الۋ ءۇشىن پەداگوگيكالىق ۇجىمنىڭ رۇقساتى قاجەت.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىكتى دارىپتەيتىن قوماقتى قور

رۋحانيات • 05 ماۋسىم، 2020

ەكى قىلمىستىق توپ ۇستالدى

ايماقتار • 05 ماۋسىم، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار