تانىم • 21 اقپان، 2020

جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەيتينگى قالاي جۇرگىزىلەدى؟

265 رەتكورسەتىلدى

العاش رەت 1983 جىلى اقش-تاعى «U.S. News & World Report» اپتالىق جۋرنالى «امەريكانىڭ ۇزدىك كوللەدجدەرى» رەيتينگىن جاريالادى. وقۋ ورىندارىنىڭ سالىستىرمالى كورسەتكىشىن ازىرلەۋ تاريحى وسىلاي باستالدى. ال تومسك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەدۋارد گالاجينسكيدىڭ زەرتتەۋىندە كەلتىرىلگەن دەرەك بويىنشا، ەڭ ءبىرىنشى حالىقارالىق رەيتينگ (The Academic Ranking of World Universities – ARWU) 2003 جىلى پايدا بولدى. سودان بەرى بارلىق ەل حالىقارالىق رەيتينگكە قاتىسۋدى، سونداي-اق ءوز ىشىندە ۇلتتىق ەسەپ جۇرگىزۋدى ادەتكە اينالدىردى. بۇل ءۇردىس بۇگىندە ەلىمىزدە دە كەڭىنەن كورىنىس تاۋىپ كەلەدى.

ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا ەلىمىزدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ كورسەتكىشىن انىقتاۋعا تاپسىرىس بەردى. بۇل جۇمىس وسىمەن ءۇشىنشى جىل قاتارىنان جۇرگىزىلىپ وتىر. ونىڭ ناتيجەسى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جۇيەسىز، ديپلوم ساتۋمەن اينالىسىپ كەتكەن جوعارى وقۋ ورىندارى سانىن قىسقارتۋ تاپسىرما­سىن ورىنداۋعا نەگىز بولىپ وتىر. بۇل رەيتينگ قالاي جۇرگىزىلەدى؟ «اتامە­كەن» ۇكپ ادامي كاپيتالدى دامىتۋ دەپار­تامەنتىنىڭ ساراپشىسى اينۇر ىبى­جانوۆا رەيتينگتىڭ نەگىزگى كريتەريلەرىنە تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋى، ورتاشا جالاقى مولشەرى، جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن ساراپتامالىق باعالاۋى جاتاتىنىن ايتادى.

ا ى

– 2019 جىلدىڭ رەيتينگىندە 90 ماماندىق قامتىلىپ، 2 مىڭنان اسا ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى باعالاندى. قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىنەن 700-دەن استام ساراپشى قاتىستى. ناتيجەسىندە، 109 جوو بويىنشا 6 مىڭعا جۋىق ساراپتامالىق قورىتىندى ءتۇستى. سونىڭ نەگىزىندە جوو-لار ءۇشىن ۇسىنىستار ازىرلەندى، – دەيدى ساراپشى. ونىڭ ايتۋىنشا، رەيتينگ جۇرگىزۋدە باسشىلىققا الىناتىن مالىمەتتەر جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ باسقارۋ جۇيەسى جانە مەملەكەتتىك زەينەتاقى تولەۋ ورتالىعىنان جيناقتالعاندىقتان، ساراپتاما ءادىل جاسالادى. ساراپشىلار ەڭبەگىنە اقى تولەنەدى. ءبىر ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن 3 ساراپشى تالداپ، ورتاشا ەسەبى الىنادى.

– جۇمىسسىز جۇرگەن تۇلەكتەر سانىن ەسەپتەيمىز. بۇل مالىمەتتەر سەنىمدى دەرەككوزدەردەن الىنادى. ەسەپ ناقتى بولۋ ءۇشىن باكالاۆردى بىتىرسە دە قىزمەتكە ورنالاسپاي، ماگيستراتۋرادا وقۋىن جالعاستىرعان تۇلەكتەردى جۇمىسسىزدار قاتارىنا جاتقىزبايمىز. ولار ءالى ستۋدەنت بولعاندىقتان ەسەپكە ەنگىزىلمەيدى.

رەيتينگ جۇمىسقا ورنالاسقان جانە ورنالاسپاعان تۇلەكتەر سانى بويىنشا جۇرگىزىلەدى، – دەيدى ا.ىبىجانوۆا. ساراپشى «اتامەكەن» ۇكپ جۇرگىزەتىن رەيتينگكە تۇلەكتەردىڭ جۇمىس ىزدەۋ مەرزىمى مەن تۇراقتىلىعىنىڭ ناتيجەلەرى ەنگىزىلگەنىن جەتكىزدى. ايتالىق، 2019 جىلعى قورىتىندى بويىنشا تۇلەكتەردىڭ ديپلوم العان ساتتەن باستاپ جۇمىس ىزدەۋ ۇزاقتىعى 3،5 ايدى قۇراپتى، ەڭ تەز جۇمىس تابۋشىلاردىڭ قاتارىنا «كولىكتىك قۇرىلىس» ماماندىعىنىڭ تۇلەكتەرى (2 اي) جاتادى. «شەتەل فيلولوگياسى»، «ستوماتولوگيا»، «كەدەن ءىسى» ماماندىقتارىنىڭ تۇلەكتەرى 5 ايدان ارتىق ۋاقىت بويى جۇمىس ىزدەيدى ەكەن. بۇل – ماماندىق بويىنشا انىقتالعان دەرەكتەر. تۇلەكتەردىڭ 51 پايىزى عانا تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسىپتى. ەڭ جوعارى ۇلەسى قاي جوعارى وقۋ ورنىنا تيەسىلى، سول ۋنيۆەرسيتەت رەيتينگتىڭ وسى ساتىسىندا العا شىعادى.

– ءبىزدىڭ رەيتينگتە تۇلەكتەر سانىنىڭ از بولۋى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ دەڭگەيىن تومەن تۇسىرەدى. مىسالى، «استانا» ۋنيۆەرسيتەتىن «ەسەپ جانە اۋديت» ماماندىعى بويىنشا 2018 جىلى 1 تۇلەك، ال 2019 جىلى 3 تۇلەك ءتامامدادى. ورتالىق ازيا ۋنيۆەرسيتەتىندە «ماركەتينگ» ماماندىعى بويىنشا 2018 جىلى تۇلەكتەر بولمادى، ال 2019 جىلى اتالعان ماماندىقتى 1 ادام عانا ءبىتىردى. ءبىر عانا مامان دايارلايتىن بولسا، ارنايى ليتسەنزيا الۋدىڭ قاجەتى نە؟ مۇنداي جاعدايدا 2-3 ستۋدەنتتى وقىتۋعا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا قانشالىقتى جابدىقتالدى؟ بۇل كۇدىك تۋعىزادى، – دەيدى ساراپشى.

سونداي-اق ءبىر ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىر ماماندىق بويىنشا بىتىرگەن تۇلەكتىڭ شەكتەن تىس كوپ بولۋى جانە كەشكى وقۋ نىسانىنداعى ستۋدەنتتەر سانىنىڭ كوپتىگى دە ساپاعا سەنىمسىزدىك ۇيالاتادى. ماسەلەن، 2018 جىلى قازاقستاندا «مەكتەپكە دەيىنگى وقىتۋ جانە تاربيەلەۋ» بويىنشا 3978 مامان دايارلانعان. ايماقتىق الەۋمەتتىك-يننوۆاتسيالىق ۋنيۆەرسيتەتتە ءدال سول جىلى وسى ماماندىقتى بىتىرگەن 1077 ادامنىڭ 1046-سى كەشكى وقۋ نىسانىندا وقىدى، بۇل تۇلەكتەردىڭ جالپى سانىنىڭ 27 پايىزىن قۇرايدى.

– رەيتينگتىڭ ماڭىزى – ءبىلىم بەرۋ گرانتتارى ماقساتسىز پايدالانىلعان ماماندىقتاردىڭ انىقتالۋى. ونىڭ قانداي جوو-دا ەكەنىن دە بىلۋگە بولادى. 2018 جىلى 2886 جاس مامان جوعارى وقۋ ورنىن ءبىلىم بەرۋ باعىتى بويىنشا مەملەكەتتىك گرانت نەگىزىندە ءبىتىردى. دەگەنمەن، 1010 تۇلەك قانا ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاستى، ال 1255-ءى، ياعني 43 پايىزى ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ىستەمەيدى. 22 پايىزى، ياعني 621 تۇلەك مۇلدە جۇمىسسىز ءجۇر، – دەيدى ا.ىبىجانوۆا. مامان ايتقان دەرەككە سۇيەنسەك، اگرارلىق باعىت بويىنشا بىتىرگەن 1552 تۇلەكتىڭ نەبارى 11 پايىزى، ياعني 169 ادام ءوز ماماندىعىمەن جۇمىسقا ورنالاستى. 954 تۇلەك باسقا سالادان ناپاقا ىزدەسە، 429-ءى – جۇمىسسىز. ەگەر ءبىر جىلعى وقۋ اقىسىنىڭ ورتاشا مولشەرى 350 مىڭ تەڭگە دەسەك، وندا مەملەكەت ءبىلىم باعىتى بويىنشا 2،6 ملرد تەڭگە، اگرارلىق باعىتقا 2 ملرد تەڭگەنى ءتيىمسىز جۇمسادى. ءدال وسىنداي ءۇردىس اقىلى بولىمدە وقىعان تۇلەكتەردە دە بايقالادى.

دەگەنمەن ەلىمىزدەگى جوو-لاردىڭ رەيتينگى سوڭعى ءۇش جىلدا عانا جۇرگىزىلە باستادى دەۋ جاڭساق بولار ەدى. قازاقستانداعى ۋنيۆەرسيتەتتەر رەيتينگىن العاش ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىزداندىرۋ بويىنشا تاۋەلسىز اگەنتتىگى (بسقا) جاريالادى. بۇل بىرلەستىك – IREG (Observatory on Academic Ranking and Excellence) حالىقارالىق ۇيىمى بىرىكتىرگەن 9 ەلدەگى 9 ۇيىمنىڭ ءبىرى. ياعني قازاقستانداعى اگەنتتىك تە وسى تاۋەلسىز ۇيىمنىڭ قۇرىلتايشىسى. بسقا پرەزيدەنتى شولپان كالانوۆا رەيتينگتىڭ ازىرلەنۋىنە ەڭ الدىمەن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ مۇددەلى ەكەنىن ايتادى.

ش ك

– جۇمىس قورىتىندىسىن ءادىل شىعارۋ ءۇشىن ءبىز ەلىمىزدەن جانە شەتەلدەن 1 مىڭعا جۋىق ساراپشىعا ۇسىنىس جىبەرەمىز. ولاردىڭ 700-800-ءى ساراپشى بولۋعا كەلىسەدى. ساراپشىلار قۇرامىنا جوو-لاردىڭ قىزمەتكەرلەرى نەمەسە ءوزى باعالايتىن ۋنيۆەرسيتەتتى قانداي دا ءبىر كونفەرەنتسيا بارىسىندا كوزىمەن كورگەن ماماندار كىرەدى. ويتكەنى ولار ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جۇمىسىن جەتىك بىلەدى، – دەيدى ش.كالانوۆا.

وسى ماتەريالدى دايىنداۋ بارىسىندا اگەنتتىك جاريالاعان رەيتينگكە كوز جۇگىرتتىك. سوندا ونداعى جۇمىس بىرنەشە ساناتقا بولىنگەنىن بايقادىق. ونىڭ ءبىرىنشىسى – جوو-نىڭ اكادەميالىق قىزمەتىن جالپى باعالاۋ. مۇندا ءبىلىم الۋشىلاردىڭ كونتينگەنتى، ياعني كۇندىزگى وقۋ بولىمىندە، گرانتتا، ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرادا وقيتىن ستۋدەنتتەر سانى قارالادى. ءبىر قىزىعى اگەنتتىك ۋنيۆەرسيتەتتەگى وزگە قالادان كەلىپ وقيتىن ستۋدەنتتەردى دە ەسەپكە الاتىن كورىنەدى. سەبەبى ولاردىڭ شالعايداعى جوو-نى تاڭداۋى ساپالى ءبىلىم بەرەتىنىنە دەگەن تالاپكەردىڭ سەنىمىن بىلدىرەدى ەكەن.

– سونىمەن قاتار ءبىز ءبىلىم الۋشىلاردىڭ وقۋ جەتىستىكتەرىن سىرتتاي باعالاۋ كورسەتكىشتەرىن، ولاردىڭ وتاندىق جانە حالىقارالىق بايقاۋلار، كونفەرەنتسيا مەن وليمپيادالارداعى جەتىستىكتەرىن دە ەسەپكە الامىز. بۇدان بولەك سول كادرلاردى دايارلايتىن جوو-نىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامىنا قارايمىز. ياعني وقىتۋشى-پروفەسسورلاردىڭ عىلىمي دارەجەلەرى، العان گرانتتارى مەن ماراپاتتارى، عىلىمي ەڭبەكتەرى، كىتاپتارى، Scopus، Web of Science سەكىلدى حالىقارالىق بازاداعى جۋرنالداردا جاريالانعان ماقالالارى، يندەكستەرى، پاتەنتتەرى ەسكەرىلەدى. ءار تارماققا سايكەسىنشە ۇپاي جازىلادى. جانە جوو-نىڭ حالىقارالىق ارىپتەستىگى، ناقتىراق ايتقاندا، قوس ديپلومدىق باعدارلاما بويىنشا بەرىلگەن ديپلوم، سەرتيفيكات سانى، تاجىريبە الماسۋ باعىتىنداعى ءىسساپارلار، ءىس-تاجىريبە، ستۋدەنتتىڭ كۇندىزگى وقۋ ءبولىمى بويىنشا شەتەلدىك جوو-دا ءبىلىم الۋى، تۇلەكتەرىنىڭ «بولاشاق» سىندى حالىقارالىق ستيپەنديا، گرانتتاردى يەلەنۋى دە ەسەپتەلەدى، – دەدى. ونىڭ ويىنشا، اگەنتتىك ەنگىزگەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋ جاعدايى جونىندەگى كريتەري بىرقاتار جوو-نىڭ سايتىن جونگە كەلتىرۋىنە ىقپال ەتكەن. ويتكەنى سايتتىڭ ءاردايىم جاڭارتىلىپ وتىرۋى; نەگىزگى اقپارات، ماتەريالمەن تولىقتىرىلۋى; مەملەكەتتىك، ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە بولۋى; قارالىم سانى مەن جىلدامدىعىنا ۇپاي بەرىلەدى. وسىعان قوسا، ۋنيۆەرسيتەتتىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى رەسمي پاراقشاسى مەن جۇكتەۋگە ارنالعان ارنايى ءموبيلدى قوسىمشاسىنىڭ بولۋى دا ەسەپتەلەدى.

ال باسقا ساناتتاردا تۇلەكتەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ناتيجەلەرىنىڭ رەيتينگى ساراپشىنىڭ باعاسى، جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ بەدەلى، ستۋدەنتتەر مەن بىتىرۋشىلەردىڭ باعالاۋى بويىنشا انىقتالادى. بۇل باعالاۋلاردىڭ بارلىعى ءار ادامنىڭ، ياعني ساۋالداماعا قاتىسۋشىنىڭ سۋبەكتيۆتى پىكىرى رەتىندە ەسكەرىلىپ، ورتاق وي الىنادى. بسقا باسشىسى بىزگە بەرگەن سۇقباتىندا ەلىمىزدەگى بارلىق مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەرگە، سونداي-اق ءتۇرلى دەڭگەيلى (جەكەمەنشىك، مەملەكەتتىك، ءىرى، شاعىن، ۇلتتىق) كومپانيالارعا جۇمىس بەرۋشى رەتىندە انكەتا تولتىرۋدى سۇراپ، حات جولدايتىنىن جەتكىزدى. وسى ارقىلى اگەنتتىك قاي ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تۇلەكتەرى بىلىكتى مامان ەكەنىن انىقتاي الادى. ال بسقا ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ قايدا، قانداي جالاقىعا جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىن ءبىلۋ ءۇشىن «بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنان» الىنعان مالىمەتكە جۇگىنەدى.

بيىل نەگىزى قالانعانىنا تۋرا 30 جىل تولاتىن Quacquarelli Symonds (QS) كومپانياسى جىل سايىن الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ رەيتينگىن جاريالايدى. اتالعان كاسىپورىن رەيتينگ جۇرگىزۋدە اكادەميالىق بەدەلى (40 پايىز); وقىتۋشىدان تىكەلەي ءبىلىم الاتىن ستۋدەنتتەر سانى (20 پايىز); ءار وقىتۋشىنىڭ عىلىمي جۇمىسىنا جاسالاتىن سىلتەمە (20 پايىز); جۇمىس بەرۋشىنىڭ بەدەلى (10 پايىز); شەتەلدىك وقىتۋشىلار ۇلەسى (5 پايىز); شەتەلدىك ستۋدەنتتەر ۇلەسى (5 پايىز) سەكىلدى بىرنەشە ولشەمشارت كورسەتكىشىنە باسىمدىق بەرەدى.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىكتى دارىپتەيتىن قوماقتى قور

رۋحانيات • 05 ماۋسىم، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار