ايماقتار • 20 اقپان، 2020

ۇلى دالانىڭ ۇلى تۇلعالارىنا ارنالعان ورتالىق

46 رەتكورسەتىلدى

كەشە قىزىلجار قالاسىنداعى س.مۇقانوۆ اتىنداعى وبلىستىق كىتاپحانادا ءال-ءفارابيدىڭ 1100، التىن وردانىڭ 750 جانە ۇلى ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويلارىنا ارنالعان ورتالىق اشىلدى.

سولتۇستىك قازاقستاندىقتار بۇل مەرەيتويلارعا جەرلەسىمىز، جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ بيىل تولاتىن 120 جىلدىعىن دا قوسىپ قويىپتى. اتتەڭ وسى قاتارعا سماعۇل سادۋاقاسوۆتىڭ دا بيىل بولاتىن 120 جىلدىق مەرەيتويىن قوسقاندا - ءتورت قۇبىلامىز تەڭ قامتىلعانداي ەكەن. 

ورتالىقتىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان الىشەۆ، قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى ۇلىقبەك ەسداۋلەت، جەرگىلىكتى ولكەتانۋشى، عالىم زارقىن تايشىباي، ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-ءدىڭ دوتسەنتى قايىربەك كەمەڭگەر، وقمۋ-ءدىڭ پروفەسسورى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سەيدەحان الىبەك جانە تاعى باسقالارى سويلەدى.

اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەت ءوزىنىڭ سوزىندە ءال-فارابي ەڭبەكتەرىنىڭ ادامزات ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگىن، اريستوتەلدىڭ كوپتەگەن ەڭبەكتەرىن اراب الەمىنە تانىستارعان سول ەكەنىن، ونىڭ قازاق دالاسىنداعى وتىرار قالاسىندا تۋىپ-وسكەنىن، سوندىقتان دا ءال-ماشاني  ونىڭ قازاقستاندىق ەكەنىن دالەلدەگەنىن، بىرنەشە اقىن-جازۋشىلار وعان ءوز شىعارمالارىن ارناعانىن، سونىڭ ىشىندە جازۋشى ءانۋار ءالىمجانوۆ «ۇستازدىڭ ورالۋى» دەگەن رومان جازعانىن جينالعاندارعا ايتىپ بەردى. «جاقىندا ۇلى عالىمنىڭ تاعى دا ءۇش ەڭبەگى تابىلدى. ءال-ءفارابيدىڭ ۇلىلىعى سوندا، ونىڭ ءوز زامانىندا كوتەرگەن كەيبىر ماسەلەلەرى بۇگىنگى كۇنى دە وزەكتى بولىپ وتىر، مىسالى، ونىڭ «قايىرىمدى قالا» تۇجىرىمى»، دەدى اقىن. سونىمەن بىرگە ول قازاق تاريحىنىڭ الەمگە تانىلۋى تەرەڭدەپ بارا جاتقانىن اتاپ ءوتتى. التىن وردا ماسەلەسىنە توقتالعاندا ۇ.ەسداۋلەتوۆ «التىن وردا اقىندارى» دەگەن جيناقتىڭ شىعاتىنىن جەتكىزدى. ۇلى ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنا رەسپۋبليكا كولەمىندەگى دايىندىق بارىسىندا قانداي شارۋالار اتقارىلاتىنى دا ايتىلدى. سونىڭ ىشىندە ونىڭ ەڭبەكتەرىن حالىققا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ ماقساتىمەن وسىنداي ورتالىقتاردىڭ جاپپاي اشىلىپ جاتقانىن ايتتى. «اباي – اقىل-ويىمىزدىڭ اسپانى. ونىڭ «بەس اسىل ءىس پەن ادامزاتتىڭ بەس دۇشپانى» تۋرالى ايتقانىن كەز كەلگەن ەلدىڭ كونستيتۋتسياسىنا جازىپ قويۋعا بولادى»، دەدى ول. سونىمەن قاتار ۇ.ەسداۋلەت ءسابيت مۇقانوۆتىڭ 120 جىلدىعى تۋرالى دا ءوزىنىڭ ويىن جەتكىزدى. «وتكەن عاسىردىڭ 70-ءشى جىلدارى 16 توم بولىپ شىققان تولىق شىعارمالار جيناعى قازىر سيرەك كەزدەسەتىن دۇنيەگە اينالعان. سونى قايتا قاراپ، تسەنزۋرا قىسقارتقان جەرلەرىن قايتا قوسىپ، كەمىندە 20 توم ەتىپ، قايتا باستىرۋعا بولادى. وعان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى كومەك قولىن سوزسا – نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى»، دەدى جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى.  

عالىم زارقىن تايشىباي ءوزىنىڭ سوزىندە ابايتانۋعا ءوز تاراپىنان قوسقان ۇلەسى تۋرالى باياندادى. ابايدىڭ ءوزىنىڭ قولجازباسى مۇلدە قالماعانىن، بىزگە جەتكەن سوزدەرىنىڭ كوبى ادەبي حاتشىسى مۇرسەيىتتىڭ قولىمەن جازىلعاندار عانا ەكەنىن ايتقاندا ونى بىلە بەرمەيتىن كوپتەگەن وقىرماندار تاڭ قالعاندارىن جاسىرمادى. «ابايدىڭ شىعارمالارىن، بارلىق قولجازبالارىن جاندارمدار ءۇيىن شايمەردەن قوسشىعۇلوۆتىڭ حاتىنا بايلانىستى ەكىنشى رەت تىنتكەندە ساندىعىمەن بىرگە الىپ كەتكەن. بۇل 1903 جىلعى وقيعا. ۇزاق تەكسەرىپ، اباي ولەڭدەرى مەن سوزدەرىنەن وكىمەتكە قارسىلىق جاساۋ تۋرالى ۇندەۋلەر تابىلماعان سوڭ قولجازبالاردى قايتارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانادى. ءسويتىپ، ساندىق پوشتامەن ەرتىستىڭ بويىمەن ومبىدان سەمەيگە جەتكەنشە ايلار وتەدى. سول ەكى ورتادا ۇلى اباي دا دۇنيەدەن ءوتىپ كەتكەن. ال ورىستىڭ پوشتاسى وزدەرىنىڭ زاڭىنا سايكەس وعان بەرىلۋگە ءتيىستى ساندىقتى ەشكىمگە قايتارماعان. ءسويتىپ، ونىڭ قايدا قالعانى بەلگىسىز. ءبىز الدىمەن سونى تابۋعا مىندەتتىمىز»، - دەدى عالىم.  

ورتالىقتىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا وسىنداي قىزىقتى دەرەكتەر دە ايتىلدى. جيىندى بەلگىلى قوعام قايراتكەرى، جازۋشى، جۋرناليست جاراسباي سۇلەيمەنوۆ جۇرگىزىپ وتىردى.

قىزىلجار

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىكتى دارىپتەيتىن قوماقتى قور

رۋحانيات • 05 ماۋسىم، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار