قازاقستان • 16 اقپان، 2020

18،6 ميلليونعا جەتتىك

251 رەتكورسەتىلدى

قازاقتا بالا سانى مەن مال سانىن ايتپايدى. شۇكىر دەيدى. بىراق قانشا ساقتانساق دا، رەسمي قۇجات ءبارىن الاقانداعىداي جايىپ سالىپ جاتىر.  

رەسمي ستاتيستيكا 2020 جىلدىڭ العاشقى كۇنى  قازاقستاندا   18 ملن  632،2 مىڭ ادام تۇرادى دەپ حابارلادى.  بۇل جولعى دەرەك قالادا تۇراتىنداردىڭ سانى وتكەن جولعى كورسەتكىشپەن   سالىستىرعاندا وسكەنى بايقالادى.
ەلىمىزدىڭ قالالارىندا تۇراتىن  حالىق سانى – 10 ملن 893،8 مىڭ. بۇل قازاقستاندىقتاردىڭ جالپى سانىنىڭ 58،5 پايىزىن قۇرايدى. ءسويتىپ، قازاقستاندىقتار ححI عاسىردىڭ ءۇشىنشى ونجىلدىعىن قالالىق ۇلت بولىپ  قارسى الۋعا ىڭعاي تانىتتى.

ارى قاراي  جالعاستىرساق: اۋىلدا 7 ميلليون 738،4 مىڭ ادام تۇرادى. وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 236،5 مىڭ  ادامعا كوبەيىپپىز.

حالىقتىڭ ەڭ كوپ ءوسۋى تۇركىستان وبلىسىندا جانە نۇر-سۇلتاندا بايقالادى.

جىل باسىندا رەسەي باسىلىمدارى «وتكەن 2019 جىلى رەسەيدە 1 ملن 947 مىڭ ءسابي دۇنيە ەسىگىن اشتى. بۇل ءۇش جىلدان بەرى قايتالانىپ كەلەدى. ء«بىر جىلدا مۇنشالىقتى بالانىڭ دۇنيەگە كەلۋى رەسەي تاريحىندا بولماعان قۇبىلىس»  دەگەندى جارىسا جازدى.

دەمەك، كورشى ەل جىل سايىن 1 ملن ادامعا كوبەيىپ وتىر. كورشى ەل سوندا دا بولسا وسە بەرگىسى كەلەدى، كوبەيە بەرگىسى كەلەدى.

وزبەكستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك ستاتيستيكا كوميتەتى 2018 جىلى وزبەكستان حالقى 32،6 ميلليونعا جەتكەنىن ايتقان. سوڭعى ەكى جىلدىڭ كورسەتكىشى ءالى جاڭارتىلعان جوق. بىراق رەسمي ەمەس دەرەكتەر كورشى ەلدە تۇراتىن حالىق سانى 34 ميلليوننان اسقانىن ايتىپ قالادى.  وسىلايشا ولار حالىق سانى بويىنشا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ كوشىن باستاپ تۇر.

كورشى حالىقتىڭ ۇلتتىق قۇرامىنىڭ كورسەتكىشتەرى 1991 جىلمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي وزگەرىسكە ۇشىراعان. 1990 جىلداردىڭ باس كەزىندە  ەلدەگى وزبەكتەردىڭ ۇلەسى 72،8%-دى قۇراعان بولسا، سوڭعى جىلدارى بۇل كورسەتكىش 83،8%-عا دەيىن ارتىپتى. سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا، قالا حالقىنىڭ ۇلەسى 50،6%-عا جەتكەن. ەلدەگى ءىرى قالالاردىڭ قاتارىنا تاشكەنت، سامارقاند، ءاندىجان، فەرعانا جاتادى. بۇگىندە ەل استاناسى تۇرعىندارىنىڭ سانى 2،5 ميلليونعا جۋىقتاعان. جاس قۇرامىنا كەلسەك، بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر – 27،1%، ەرەسەكتەر – 60،5%، ەگدە جاستاعىلار – 9،4%-دى قۇراپ وتىر. وزبەكستاندا دا ەگدە جاستاعىلاردىڭ ۇلەسى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى ەكەن. تاۋەلسىزدىك تۇسىندا ورتاشا جاس – 23،3 جاستى قۇراسا، سوڭعى جىلدارى 28،5 جاسقا دەيىن كوتەرىلگەن. 

تاۋەلسىزدىك العان تۇستا وزبەكستان حالقىنىڭ سانى 20 ميلليوننىڭ اينالاسىندا بولسا، بۇگىنگە دەيىن 55،9%-عا ارتقان. ال ەسەپ بويىنشا 2050 جىلى 40 ميلليوننان اسادى. حالىقتىڭ ۇدايى وسىمىنە مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى عانا ەمەس، ۇلتتىق قۇندىلىقتارى، وتباسى بەرىكتىگى، تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك احۋالى دا وڭ اسەر ەتەتىندىگى بەلگىلى. وسى تۇستا، وزبەكتەردىڭ سالت-داستۇرگە بەرىكتىگىن ايرىقشا ايتا كەتۋ قاجەت. قازاق حالقى تاۋەلسىزدىكتى 14 ملن اداممەن قارسى الدى. سودان بەرگى تابيعي ءوسىمىمىز 4 ميلليوننان استى.  ساراپشىلار مۇنىڭ ءوزىن ۇلكەن جەتىستىككە بالايدى. سەبەبى تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ەلدەن كەتكەندەردىڭ قالىپتى جاعدايدان تىم كوپ بولۋى ءبىزدىڭ دەموگرافيالىق وسىمىمىزگە كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن ەدى. دەمەك، قاتارىمىزدىڭ 29  جىل ىشىندە 4،5  ادامعا كوبەيۋىنىڭ ءوزى – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جەڭىس.

«قازاقتىڭ دەموگرافيالىق ءوسىم بەرەتىن كەزى ەندى كەلدى. سەبەبى 1991-1996 جىلدار ىشىندە حالىق سانى كۇرت ازايىپ كەتتى. بۇل ەلدەن كوشىپ  كەتكەندەردىڭ قاتارىنىڭ قالىپتى جاعدايدان كوبەيىپ كەتۋىمەن ءتۇسىندىرىلدى. قازىرگى ءوسىم 1990 جىلداردان بەرگى ۋاقىتتا دۇنيە ەسىگىن اشقان تولقىن ەسەبىمەن تولىعىپ جاتىر»  دەگەندى ماماندار وسىدان ەكى جىل بۇرىن ايتقان ەدى.

رەسمي دەرەك بويىنشا قازاقستاندا جىل سايىن 500  مىڭ ءسابي دۇنيە ەسىگىن اشادى. ال 2000 جىلداردىڭ باسىندا بۇل 280-300 مىڭعا دەيىن ازايىپ كەتكەن بولاتىن.

جىلىنا 1،5-2 ملن ءسابي دۇنيەگە كەلەتىن رەسەيمەن سالىستىرعاندا بۇل از.  بىراق ءبىز ءتارىزدى ەندى عانا 18 ميلليوننان ەندى اسقان  ۇلت ءۇشىن تاماشا جەتىستىك.

ماماندار قازاقتىڭ تابيعاتى ءسال عانا جىلىمىقتا تا كوبەيۋگە بەيىم ەكەنىن ايتادى.  بىراق ءبىز ەس بىلگەلى دەموگرافيالىق ءوسىم بەرىپ كەلە جاتقان ءوڭىر – وڭتۇستىك ايماقتارمەن عانا شەكتەلىپ كەلگەن ەدى. ەندى  بۇل قاتارعا «نۇر-سۇلتان» قالاسى قوسىلدى. ال الماتى كەرىسىنشە، دەموگرافيالىق ءوسىم بويىنشا ورتانعى قاتاردا تۇر. ساياساتتانۋشى ءازىمباي عالي قازاقتىڭ مۇمكىندىگى جىلىنا 500 مىڭ ەمەس، 700 مىڭ سابيمەن كوبەيۋگە جەتەتىنىن ايتادى. بىراق ولاي ەمەس، ازىرگە دەموگرافيالىق كارتا الا-قۇلا. مۇنى 1 قىركۇيەك كۇنگى مەكتەپتەرگە بارعان بالا سانىنان بايقايمىز. نۇر-سۇلتان مەن الماتى مەكتەپتەرىندە سىنىپ سانى 17-18 گە دەيىن جەتسە، ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىندە بالا سانى جەتپەگەندىكتەن مەكتەپتەر وڭتايلاندىرۋدىڭ ءسال-اق الدىندا تۇر.

«نەگە؟» دەگەن سۇراققا مەملەكەت تاراپىنان كەشەندى تۇردە زەرتتەۋ-زەردەلەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ارقىلى جاۋاپ بەرۋ قاجەت. قازىر بۇل سۇراققا ءار ەل ءارتۇرلى جاۋاپ بەرەدى. وڭتۇستىك قازاقستان، قىزىلوردا ءتارىزدى دەموگرافيالىق ءدۇمپۋدىڭ كوزى بولىپ سانالاتىن كەيبىر وڭىرلەرگە «دەموگرافيالىق ءوسىم بەرەتىن ەرەكشە ايماق» دەگەن ەرەكشە مارتەبە بەرۋ قاجەت! ءدال قازىر ء«بىز نەگە كوبەيمەي وتىرمىز؟» دەگەن ماسەلە بيلىك ءۇشىن دە، الەۋمەت ءۇشىن دە ماڭىزدى بولۋى كەرەك» دەيدى ءازىمباي عالي.

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

بەنزين باعاسى ارزاندادى

ەكونوميكا • كەشە

14 وتباسىعا قول ۇشىن سوزدى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار