الەمدىك قاۋىمداستىق نازىك جىنىستىلاردىڭ عىلىم, بىلىممەن اينالىسۋىن ولاردىڭ بۇعاناسى قاتپاي تۇرعان كەزدەن باستاپ قاداعالاۋ كەرەك, ولاردى ىنتالاندىرۋ كەرەك دەگەن شەشىمگە كەلىپتى.
سوندىقتان ولار 11 اقپاندى عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ سوڭىندا جۇرگەن قىزدار مەن ايەلدەردىڭ حالىقىرالىق كۇنى بولسىن دەگەن باتۋاعا كەلگەن. بۇل كۇن 2016 جىلدان باستاپ اتالىپ كەلەدى. سوندىقتان, بۇۇ بۇل كۇن ايەلدەر مەن قىزداردىڭ عىلىمي جانە تەحنولوگيالىق قاۋىمداستىقتاردا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىندىعىن جانە ولاردىڭ عىلىمعا, گەندەرلىك تەڭدىككە جانە مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋگە تولىق جانە تەڭ قول جەتكىزۋ ءۇشىن ولاردىڭ قاتىسۋى كەڭەيتىلۋى كەرەك ەكەنىن ەسكە سالادى دەپ ۇمىتتەنەدى.
بيىلعى ءىس-شارا «گەندەرلىك الشاقتىقتى جويۋ» ۇرانىمەن «ەشكىمدى ارتتا قالدىرماۋ» تۇجىرىمداماسىنا سايكەس ورتا مەكتەپ وقۋشىلارىنا, ونىڭ ىشىندە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى قىزدارعا باعىتتالعان جاس قىزدار مەن ايەلدەردىڭ عىلىمعا تولىق جانە تەڭ قول جەتىمدىلىگى مەن قاتىسۋىنا ىقپال ەتۋگە باعىتتالدى. الماتىداعى بۇۇ ۇيىندە جينالعان ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن كەلگەن جاس قىزدار مەن كەلىنشەكتەر وزدەرىنىڭ عىلىم-ءبىلىم جولىنداعى جەڭىستەرى مەن جەڭىلىستەرىنىڭ فورمۋلاسى بويىنشا وي ءبولىستى. جيىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريشتىڭ بەينە-جولداۋىمەن اشىلدى: ودان كەيىنگى تىزگىن يۋنەسكو-نىڭ الماتى بيۋروسىنىڭ وكىلى كريستينا توۆماسيان حانىمعا بەرىلدى.
يۋنەسكو وكىلىنىڭ باس-اياعى 10 مينۋتتا سوزىلعان بايانداماسىندا ايتىلعان جايتتاردى قازاقى پايىمعا اۋدارساق «ۇشا بىلگەن قاناتقا دۇنيە كەڭ». عىلىم مەن اقپاراتتى تەحنولوگيانىڭ دامۋى ءبىر-بىرىمەن تەكە-تىرەسىپ قالدى. عىلىم, اقپاراتتى تەحنولوگيانىڭ مۇمكىندىگى تۇتاس مەملەكەتتەردىڭ كەلبەتىن 50 جىلدا ەمەس, 1 جىلدا-اق جاڭارتىپ جاتىر.
«بۇگىن وسى زالدا بولاشاقتارىن عىلىممەن سالىستىرعىسى كەلەتىن جاس قىزدار جينالىپ وتىر. عىلىم, ءبىلىم سوڭىندا 28 پايىز ايەلدىڭ تولىسىپ, كەمەلىنە كەلگەن شاقتا عىلىمنان كەتىپ قالۋى تۇسىنىكسىز ايەلدەر بۇل كەزەڭدە وتباسىن قۇرادى. بالالى-شاعالى بولادى. بۇعان نە سەبەپ؟ مەن سونى بىلگىم كەلەدى» دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى.
تاجىكستان عىلىم اكادەمياسى مۇزدىقتاردى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جاس مامانى ديلوروم دجالولوۆا وت-باسىندا تۇسىنىستىك بولسا, ەرلى-زايىپتىلاردىڭ اراسىندا سەنىم بولسا عىلىممەن اينالىسۋعا كەدەرگى جوق ەكەنىن ايتتى. بيىل 26 جاسقا تولاتىن ديلورومنىڭ نەگىزگى مامانى انتراكتيكاداعى مۇزداقتار, ولاردىڭ ەرۋىنىڭ تابيعاتقا اسەرى ەكەن. سوڭعى بىرەر جىلدا ارنايى ەكسپەديتسيامەن سول جاققا ءىس-ساپارعا بارىپ كەلىپتى. «وت باسىن قۇرعان سوڭ جولداسىم اينالىسىپ جۇرگەن سالاما تۇسىنبەي قارادى. «ونىڭ تاجىكستانعا نە قاتىسى با؟ باسقا سالاعا اۋىس » دەگەن تالاپ قويدى. كەيىن ۇجىمىممەن ارالاسقان سوڭ ءتۇسىندى. كۇدىك تە سەيىلدى. جاقىندا ءىس-ساپارعا شىققان كەزدە دە ەشقانداي پروبلەما بولعان جوق» دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ديلوروم دجالولوۆا, كريستينە توۆماسيان «عىلىم جانە عىلىمداعى ايەلدەر: ستەرەوتيپتەن ارىلۋ» تاقىرىپتارىندا سەمينار جۇرگىزدى.
ال ناتاليا كيم «بيوالۋانتۇرلىلىك», ارينا مياسوەد «كليمات» جانە ياگشيمۋرات اننامۋرادوۆ «تابيعي اپاتتار» سياقتى 6 تەماتيكالىق «ستانتسيالار» بويىنشا مەكتەپ وقۋشىلارىمەن ينتەراكتيۆتى سەسسيالار مەن ۆيكتورينالىق ويىندار وتكىزدى. ويىنداردا عىلىمنىڭ ولاردىڭ كۇندەلىكتى ومىردە الار ورنى كەڭىنەن قامتىلعان جانە ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق احۋالدى شەشۋ جولدارى بەرىلگەن. وسى ورايدا ايتا كەتەيىك عىلىم سالاسىندا ايەلدەر ءالى كۇنگە دەيىن ءتۇرلى قيىندىقتارعا تاپ بولىپ كەلەدى. الەمدىك ۇيىمنىڭ وكىلدەرى وسىلاي دەپ پايىمدايدى.
بۇل تاراپتا ارنايى زەرتتەۋ دە جۇرگىزىلىپتى. يۋنەسكو-نىڭ زەرتتەۋى عىلىم, ءبىلىم دە جۇرگەن باكالاۆر نەمەسە ماگيستر دەڭگەيىندەگى ايەلدەردىڭ ۇلەسى 28,4 پايىز ەكەنىن, وسى دەڭگەيگە دەيىن ولاردىڭ سانى عىلىم-ءبىلىم سوڭىندا جۇرگەن ەركەكتەردەن دە اسىپ كەتەتىنىن ايتادى.
بىراق دوكتورونتۋراعا جەتكەن كەزدە ايەلدەردىڭ سانى كۇرت كەمىپ كەتەدى. دەمەك, ولاردىڭ پىكىرى بۇل تۇستا بۇۇ-دان الشاقتاپ كەتكەن جوق. سول سەبەپتى, بۇۇ, يۋنەسكو-مەن بىرگە عىلىم جولىندا جۇرگەن جاس ايەلدەر مەكتەپ جاسىنداعى عىلىمعا بەيىم جاس قىزدارمەن جۇمىس ىستەمەككە بەكىنىپ وتىر.
الماتى
