ورتا عاسىرلىق عۇلاما عالىم ءال-فارابي مۇراسىن زەرتتەۋ تۋرالى ءسوز بولعاندا كوزگە تۇسەتىن ەرەكشەلىك – سوڭعى جىلدارى قازاقستان وقىمىستىلارى مەن ادەبيەت, ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ بۇل سالادا قول جەتكەن تابىستارى. دۇنيە ءجۇزى وقىمىستىلارى قالام تارتقان ويشىل تۋىندىلارى بۇگىنگى كۇنى ءوزىنىڭ ۇرپاعى – قازاق حالقىنىڭ دا يگىلىگىنە اينالىپ وتىر. ءال-فارابي مۇراسىن زەرتتەۋدە شەتەل جانە سوۆەت وقىمىستىلارىنىڭ اراب, تۇرىك, اعىلشىن, نەمىس جانە ورىس تىلدەرىندە جارىق كورگەن تۋىندىلارىن ەرەكشە باعالاي وتىرىپ, ءبىز قازاق وقىرماندارىنىڭ بۇل مۇراعا انا تىلىندە تانىسۋ مۇمكىنشىلىگىنىڭ دە جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقاندىعىن اتاپ وتكىمىز كەلەدى.
قىسقاشا شولۋدا كوپ نارسە بايانداي قويۋ قيىن. سوندا دا بولسا, بابامىزدىڭ ۇلى مۇراسىن حالىققا تانىستىرۋدا بەلگىلى مولشەردە ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان زەرتتەۋشىلەردىڭ ەسىمدەرىن ايتپاي كەتۋگە بولمايتىن سياقتى. سولاردىڭ ىشىندە العاشقى كوزگە تۇسەتىندەردىڭ ءبىرى – ا.ج.ماشانوۆ پەن ا.كوبەسوۆ. وزدەرىنىڭ كوپتەگەن عىلىمي-كوپشىلىك ماقالالارى جانە ارناۋلى زەرتتەۋلەرى ارقىلى بۇل وقىمىستىلار ۇلى بابامىز ءفارابيدىڭ جاراتىلىس تانۋ جانە ماتەماتيكا سالاسىنداعى تۋىندىلارىن وقىرمان قاۋىمعا دەر كەزىندە تانىستىرا ءبىلدى. ماسەلەن, ا.ج.ماشانوۆ قالامىنان تۋعان ء«ال-فارابي ەڭبەكتەرى تۋرالى», «فارابي ساناتى», «توعىز جولدىڭ تورابى», تاعى باسقا عىلىمي-كوپشىلىك ماقالالارى مەن 1970 جىلى جارىق كورگەن ء«ال-فارابي» اتتى ارناۋلى كىتابى سول اقيقاتتىڭ كۋاسى. ال ءال-ءفارابيدىڭ ماتەماتيكالىق مۇراسى تۋرالى ا. كوبەسوۆتىڭ ء«ال-فارابي جانە ماتەماتيكا», ء«ال-ءفارابيدىڭ استرولوگيالىق تراكتاتى», ء«ال-فارابي» دەگەن ماقالالارى مەن كىتاپتارىنان تانىسۋعا بولادى. سول سياقتى, ويشىلدىڭ ماتەماتيكالىق مۇراسى قازاق سسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى و.جاۋتىكوۆتىڭ ماقالالارىندا كورىنىس بەرىپ وتىرادى.
ءال-ءفارابيدىڭ كوپ قىرلى تۆورچەستۆوسىن زەرتتەۋ بارعان سايىن قانات جايىپ, وزىنە عىلىم جانە ادەبيەت سالاسىنداعى بەدەلدى قايراتكەرلەردىڭ نازارىن ەرەكشە اۋدارىپ وتىر. وعان كەپىل 1973 جىلى سەنتيابر ايىندا الماتىدا وتكەن ازيا-افريكا جازۋشىلارىنىڭ بەسىنشى كونفەرەنتسياسى. كونفەرەنتسيانىڭ سوڭعى كۇنى عۇلاما عالىم ءال-ءفارابيدىڭ تۋعانىنا 1100 جىل تولۋىنا ارنالىپ, وندا اتاقتى شىعىستانۋ مامانى, اكادەميك ب. گ. گافۋوۆ, كورنەكتى جازۋشى ءا. ءالىمجانوۆ, شەتەلدىك مەيماندار حاليلا ابدۋل ازيز (يراك), ادنانا باگادجاتي (سيريا), تاعى باسقالار ءسوز سويلەپ, ۇلى ويشىلدىڭ تۆورچەستۆوسىنا زور باعا بەردى. بۇل ماتەريالداردى ء«بىلىم جانە ەڭبەك» جۋرنالى دەر كەزىندە ءوز بەتتەرىندە جاريالاپ, وقىرمان قاۋىمدى تانىستىرعان بولاتىن. جالپى, وسىعان وراي قاناعاتتانعاندىق سەزىممەن اتاپ وتەتىن جاي ءبىزدىڭ قازاق تىلىندە شىعىپ تۇراتىن گازەت, جۋرنالدارىمىز فارابي مۇراسى تۋرالى كوپتەگەن دەرەكتەردى بەلگىلى مولشەردە ءوز وقىرماندارىنا تانىستىرىپ ۇلگەرگەن سياقتى.
ءال-فارابي مۇراسىن زەرتتەۋدىڭ جاڭا, كۇردەلى كەزەڭى ويشىل تۋىندىلارىن ورىس جانە قازاق تىلدەرىنە اۋدارۋ ىسىنەن باستالدى. بۇل قۇرمەتتى ىستە قازاق سسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ فيلوسوفيا جانە پراۆو ينستيتۋتىنىڭ جانىنان قۇرىلعان فارابيتانۋ توبى كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. تۇپنۇسقا — اراب تىلىندە جاريالانعان قولجازبالار مەن شەتەل تىلىندە شىققان اۋدارمالاردى سالىستىرا وتىرىپ, ءال-فارابي تۋىندىلارىن ورىس جانە قازاق تىلدەرىندە سويلەتۋ, ارينە, زەرتتەۋشىلەر مەن اۋدارماشىلاردان زور شەبەرلىكتى, تۆورچەستۆولىق شابىتتى تاپاپ ەتەدى, باسقا جەتىستىكتەردى بىلاي قويعاندا ءال-ءفارابيدىڭ «فيلوسوفيالىق تراكتاتتارىن» جانە «الەۋمەتتىك-ەتيكالىق تراكتاتتارىن» قازاق تىلىندە جارىققا شىعارۋ وسى ۇلكەن جۇمىستىڭ كۋاسى ىسپەتتەس.
د. قاسىمجانوۆ,
قازاق سسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ
كوررەسپوندەنت-مۇشەسى.
«سوتسياليستىك قازاقستان», 11 قىركۇيەك, 1975 جىل
