قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ مالىمدەۋىنشە, 2020 جىلدىڭ 22 قاڭتارىندا الماتى وبلىسى ىلە اۋدانىنداعى 1989 جىلعى بەرىك جانداۋلەتوۆ گەموفيليانىڭ اۋىر ينگيبيتورلىق تۇرىنەن كوز جۇمدى. ونىڭ جاسى بار-جوعى 30-دا بولعان, ارتىندا كىشكەنتاي بالاسى قالدى. 2019 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىندا جامبىل وبلىسى شۋ قالاسىنداعى نيكولاي بەلىح 42 جاسىندا اتالعان دەرت بويىنشا دۇنيەدەن ءوتتى. 2018 جىلى گەموفيليامەن اۋىراتىن ءۇش ناۋقاس قايتىس بولدى (سەرگەي نۋشتاەۆ – 17 جاس, قىزىلوردادان, الەكسەي ميرونوۆ – 46 جاس, وسكەمەننەن, يۋري پودگرۋشنىي 49 جاس, اقتوبەدەن).
قايعىلى اياقتالعان بۇل وقيعالاردىڭ بارلىعىن ۇيىم قازاقستاندا گەموفيلياعا شالدىققان ناۋقاستارعا كورسەتىلەتىن ەمدىك-پروفيلاكتيكالىق ەمدەۋدىڭ تومەن دەڭگەيىمەن بايلانىستىرىپ وتىر. ويتكەنى دارىلىك زاتتاردى ساتىپ الۋدا بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ازايۋى, تەندەرلىك ساتىپ الۋلاردىڭ كەش وتكىزىلۋى, جەكە توزۋشىلىكتى ەسكەرمەي, دارىلىك پرەپاراتتاردى ساتىپ الۋ, امبۋلاتوريالىق دارىمەن قامتۋدا بۇيرىقتاردىڭ شىعارىلۋ مەرزىمىنىڭ كەشتەتىلۋى, گەموفيليانىڭ ينگيبيتورلىق ءتۇرىن ەمدەمەۋ, گەماتولوگيالىق اۋرۋ سالاسىنداعى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, وسى ناۋقاستار توبىنا الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكپەن مۇلدەم قاراماۋشىلىق وسى كۇردەلى احۋالدى قالىپتاستىردى.
حالىقارالىق قاعيدالار ءاردايىم ساقتالمايدى
قالاي دەسەك تە, گەموفيليا كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ موينىندا تۇرعان الەۋمەتتىك ماسەلە, بۇل دۇنيەجۇزىلىك گەموفيليا فەدەراتسياسىنىڭ ۇرانى ەكەنىن العا تارتقان ۇيىم ونىڭ وتە اۋىر, سيرەك كەزدەسەتىن ءارى ومىرگە قاۋىپ توندىرەتىن كۇردەلى اۋرۋ بولعاندىقتان, مۇنداي ناۋقاستاردىڭ سانى از بولسا دا, ولار ءومىر سۇرۋگە جانە بىلىكتى ەمدى الۋعا قۇقىلى سانايدى.
– دەگەنمەن ەلىمىزدە حالىقارالىق قاعيدالار ءاردايىم ساقتالمايدى. ۇلت جانە حالىق دەنساۋلىعىنىڭ كودەكسىندە بۇل الەۋمەتتىك ماڭىزعا يە اۋرۋلار تىزىمىنە ەنگىزىلمەگەنىن قاپەرگە الساق, وندا ساپالى ەمدەۋ تۋرالى ءسوز بولۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس. بۇكىل الەم گەموفيليانى الەۋمەتتىك ماڭىزعا يە اۋرۋ دەپ مويىنداسا, قازاقستان عانا بۇلاي ەسەپتەمەيدى. بىزدە باس بالالار گەماتولوگى جانە باس ەرەسەكتەر گەماتولوگى جوق بولعانىمەن قوسا, ەندى قارجى ۇنەمدەۋ ماقساتىندا مامانداردىڭ سانى قىسقارتىلىپ جاتىر. قازىر گەماتولوگيالىق قىزمەت ماسەلەلەرىن ەشكىممەن بىرلەسىپ شەشە المايتىن حالگە جەتتىك, – دەيدى «قازاقستانداعى گەموفيليامەن اۋىراتىن مۇگەدەكتەر قاۋىمداستىعى» قب پرەزيدەنتى تامارا رىبالوۆا.
ماماندار نەگە تاپشى؟
ۇيىم وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە گەماتولوگيا سالاسىندا قىزمەت ەتەتىن بىردە-ءبىر مامان جوق, دەمەك ەمدەۋ ناتيجەلەرىنىڭ جاقساراتىنىنا دا ءۇمىت جوق.
حالىقارالىق كونگرەستەردە گەماتولوگيا سالاسىندا ماماندانعان دارىگەرلەردىڭ ەلدە بولماۋى مۇمكىن ەمەس دەپ تاڭعالىپ جاتادى. ەندى بۇعان قوسا, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ شەشىمىنە سايكەس گەماتولوگيا ۋچاسكەلىك پەدياترلار مەن تەراپەۆتەر دەڭگەيىندە قارالاتىن سالا رەتىندە بەلگىلەنىپ وتىر. مۇنداي ماماندار گەماتولوگيانى قالاي ەمدەي الۋى مۇمكىن دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. سوندىقتان ەمدەۋ ساپاسى تۋرالى ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس. گەموفيليا سيرەك كەزدەسەتىن اۋرۋ, ونى ءاربىر مامان بىلە بەرمەيدى. سوندىقتان بىلىكتى ەمدەۋ مۇلدەم دەرلىك بەرىلىپ جاتقان جوق. تەراپەۆتەر مەن پەدياترلار پرەپاراتتاردىڭ اتاۋىن, گەموفيليا ساناتىن بىلمەيدى, فاكتور بەلسەندىلىگى دەگەندى اجىراتا المايدى, 1 كگ دەنە سالماعىنا شاققاندا پرەپارات مولشەرى قانداي بولۋى كەرەكتىگىنەن حابارسىز, ەمدەۋ حاتتاماسىن مەڭگەرمەگەن, وتىنىمدەردى تولتىرۋدى بىلمەيدى. ولاردى جالعىز تاڭعالدىراتىنى – پرەپاراتتىڭ باعاسى عانا, سول سەبەپتى دە پرەپاراتتى تاعايىنداۋ كەزىندە ونىڭ مولشەرلەمەسىن ازايتىپ تاعايىنداپ بەرەدى دەيدى قوعامدىق بىرلەستىك جەتەكشىلەرى.
گەموفيليامەن اۋىراتىن ناۋقاستاردىڭ شۇعىل گوسپيتاليزاتسياسى 5-8 ساعاتقا سوزىلادى. سوڭعى ۋاقىتتا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ءدارى ساتىپ الۋعا كەتەتىن قارجىنى ۇنەمدەي باستادى. ال ناۋقاستاردىڭ ەمدەلۋگە قانشاما قارجى جۇمسايتىنىن ەسەپتەگەن جان بار ما؟
گەموفيليا ورتالىقتارى قاجەت
مۇنداي ورتالىقتار باسقا ەلدەردىڭ كوپشىلىگىندە, ءتىپتى افريكا ەلدەرىندە دە بار. ۇيىم قازاقستاننىڭ گەماتولوگيالىق بولىمشەلەرى بار وڭىرلەرىندە شاعىن ورتالىقتاردى قۇرۋدى تالاي مارتە ۇسىندى. گەموفيليامەن اۋىراتىن ناۋقاستار مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەكتىڭ بارلىق تۇرىنە, سونىڭ ىشىندە حيرۋرگيالىق, ورتو-حيرۋرگيالىق, نەۆرولوگيالىق, پسيحولوگيالىق, ستوماتولوگيالىق كومەككە مۇقتاج.
الماتى قالاسىندا وسىنداي شاعىن ورتالىقتار قۇرىلىپ, ءتىپتى وقۋ كابينەتتەرى (2-ءشى بالالار اۋرۋحاناسىندا) جانە كۇندىزگى ستاتسيونار (7-ءشى كلينيكالىق اۋرۋحانادا) جابدىقتالدى. الايدا دارىگەرلەردىڭ اتقاراتىن جۇمىسى قارجىلاندىرىلماعاندىقتان, بۇل ورتالىقتار قىزمەتى توقتاتىلدى. سۇراۋ سالعان كەزدە ءاردايىم «بىزگە ورتالىقتار قاجەت ەمەس» دەگەن جاۋاپ بەرىلەدى.
مەديتسيناداعى ەڭ كۇردەلى سالا
ەلىمىزدە گەماتولوگيالىق قىزمەت دەڭگەيى تومەن ەكەنى جاسىرىن ەمەس. بۇل تۋرالى قاۋىمداستىق وكىلدەرى مىنانداي دايەك ءبىلدىردى.
ء«يا, سوڭعى جىلدارى ونكو-گەماتولوگيالىق قىزمەت دامي باستادى, الايدا بۇل گەماتولوگيانىڭ ءبىر بولىگى عانا. قازاقستاندا كەڭەس زامانىنان بەرى بىردە-ءبىر عزي-دا جانە مەديتسينالىق اكادەميادا بىردە-ءبىر گەماتولوگيا كافەدراسى بولعان ەمەس. اۋداندىق ورتالىقتاردى ايتپاعاندا, ءتىپتى قالالاردىڭ وزىندە گەماتولوگتەردى ىزدەپ تاپپايسىڭ. بۇكىل ەلدە 100 گەماتولوگ جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ 60-ى پەدياتريا عىلىمي ورتالىعىندا قىزمەت ەتسە, قالعان 40 مامان وڭىرلەردە ەڭبەك ەتىپ جاتىر. گەماتولوگيا – مەديتسيناداعى ەڭ كۇردەلى سالا. قان – ادام اعزاسىنداعى باستى قۇرىلىس ماتەريالى, سوندىقتان ونى تەرەڭ زەرتتەۋ قاجەت. ال ءبىز تەراپەۆتەردى ءۇش ايلىق ماماندانۋ كۋرستارىنان وتكىزىپ, تەراپەۆتەردەن گەماتولوگتەردى شىعاراتىن بولدىق. بىراق ەندى وعان دەگەن قاجەتتىلىك تە قالمايدى, قازىر تەراپەۆتەر مەن پەدياترلاردىڭ بارلىعى ەشبىر ماماندانۋسىز-اق گەماتولوگتەرگە اينالىپ وتىر», دەدى ولار.
اۋرۋ كۇتە تۇرمايدى
2018 جىلعا دەيىن قاننىڭ ۇيۋ فاكتورلارى بويىنشا تەندەرلىك ساتىپ الۋلار جازعى ماۋسىمدا جۇرگىزىلەتىن, ال پرەپاراتتار قاراشا ايىندا «فارماتسيا» سق جشس قويمالارىندا ساقتالىپ تۇراتىن.
امبۋلاتوريالىق دارىمەن قامتۋ تۋرالى بۇيرىقتار قىركۇيەك ايىنان كەشىكتىرىلمەي شىعارىلاتىن. ال قازىر 2020 جىلعا ارنالعان ساتىپ الۋ جونىندەگى تەندەر قاراشانىڭ سوڭىندا وتكىزىلىپ, امبۋلاتوريالىق دارىمەن قامتۋ تۋرالى بۇيرىق 2020 جىلدىڭ قاڭتارىندا عانا شىقتى, ال بۇل دارىلىك زاتتى جەتكىزۋ كەزىندە ىركىلىستەرگە سەبەپ بولادى.
بەرىك جانداۋلەتتىڭ ولىمىمەن اياقتالعان وقيعاعا ۇڭىلسەك, امبۋلاتوريالىق دارىمەن قامتۋ تۋرالى بۇيرىقتىڭ جوقتىعى سەبەپتى, ناۋقاسقا پرەپارات بەرىلمەگەن. ال بۇل پرەپاراتتار «مەدسەرۆيس» جشس قويمالارىندا سول كەزدە ساقتاۋلى تۇرعان بولاتىن.
قىسقاسى, جوعارىداعى كوتەرىلگەن ماسەلەلەرگە قاتىستى بىرقاتار كونفەرەنتسيانىڭ وتكەنىنە جانە كوپتەگەن ءوتىنىش جولدانىپ, دەنساۋلىق جانە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ بۇيرىعى قازىر ادىلەت مينيسترلىگىندە قول قويۋدان ءوتىپ جاتىر دەگەن بوس ۋادەلەردىڭ ايتىلعانىنا قاراماستان, گەموفيلياعا بايلانىستى مۇگەدەكتىك ماسەلەسى ءالى شەشىلگەن جوق. وسىنىڭ سالدارىنان ەڭ اۋىر اۋرۋعا شالدىققان ناۋقاستار الەۋمەتتىك قورعاۋسىز قالىپ وتىر. ساۋ بولىپ دۇنيەگە كەلۋ باقىتى ماڭدايىنا جازىلماعان, بۇكىل ءومىر بويى ايىقپاس اۋرۋمەن كۇرەسۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىرعان بالالار مەن ولاردىڭ انالارىنىڭ قولىنان سوڭعى نانىن تارتىپ الدى دەيدى وسى تاۋقىمەت باسىنا تۇسكەن ادامدار.
الماتى
