جالپى العاندا, جەر بەتىندە ەمدىك قاسيەتكە يە الۋان ءتۇرلى وسىمدىك كەزدەسەدى. ەمدىك شوپتەردى حالىق ەرتە كەزدەن-اق پايدالانعان. ويتكەنى ادام بالاسى ەجەلدەن بەرى دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا, ۇزاق ءومىر سۇرۋگە قۇشتار. قازىرگى زاماناۋي تەحنولوگيالار دامىماي تۇرعاندا-اق ادامزات ءتۇرلى وسىمدىكتەن ەمدىك تۇنبالار مەن قايناتپالار, دارىلەر جاساپ پايدالاندى. مىنە, تارباعاتايدىڭ دا سيرەك كەزدەسەتىن وسىمدىكتەرىنىڭ ىشىندە ەمگە جارايتىندارى كوپ. مىسالى, كادىمگى قارعاكوز (Paris quadrifōlia) – بيىكتىگى 40 سانتيمەترگە دەيىن جەتەتىن كوپجىلدىق وسىمدىك. مامىر جانە ماۋسىم ايلارىندا گۇلدەيدى. وتە ۋلى وسىمدىك. اسىرەسە تامىرى مەن جەمىسى ۋلى بولىپ كەلەدى. قاراڭعى ءارى دىمقىل جەرلەردە وسەدى. بۇل وسىمدىكتى ەمدىك ماقساتتا گۇل اشقان كەزىندە پايدالانادى. ونىڭ تامىرى مەن گ ۇلىنەن تۇنبالار, قايناتپالار دايىندايدى. جەمىسىن تۇيىلۋدە, سۋىق تيگەندە, نەسەپ ايداۋدا ءدارى رەتىندە پايدالانادى. كادىمگى قارعاكوزدى رەسمي مەديتسينا سالاسىندا پايدالانۋعا رۇقسات جوق. تەك حالىقتىق ەمدەردە قولدانىلادى.
نەمەسە قىزعىلت سەمىزوت, كەيدە التىن تامىر دەپ تە اتايدى (Rhodiola rosea). بۇل – بيىكتىگى 70 سانتيمەترگە دەيىن جەتەتىن كوپجىلدىق شوپتەسىن وسىمدىك. تاۋلى ايماقتاردا وسەدى. التىن تامىردى فارموكولوگيالىق سالادا قولدانادى. حالىقتىق ەمدە دە كەڭىنەن پايدالانىلادى. نەگىزىنەن قالقانشا بەز اۋرۋلارىندا, ينفەكتسيالىق اۋرۋلاردا, قان قىسىمىنىڭ تومەندەۋىندە جانە جوعارىلاۋىندا, جىنىستىق اۋرۋلاردا پايدالانىلادى. ادامنىڭ يممۋنيتەتىن كوتەرۋگە وڭ اسەرىن تيگىزەدى.
سونداي-اق سافلور تارىزدەس ءايۋدارى (Rhapوnticum ءcarthamoىdes) – بيىكتىگى 80 سانتيمەترگە دەيىن جەتەتىن كوپجىلدىق وسىمدىك. كەي جەرلەردە «مارال ءشوپ» دەپ تە اتايدى. سەبەبى بۇعىلار مەن مارالدار كۇز بەن كوكتەمدە بۇل وسىمدىكتىڭ تامىرىن تۇياعىمەن تەۋىپ قورەكتەنەتىن بولعان. بيىك تاۋلى ايماقتاردا وسەدى. ەمدىك ماقساتتا ونىڭ نەگىزىنەن تامىرساباعى مەن تامىرى پايدالانىلادى. وسىمدىكتى السىزدىك, جۇرەك, بۇيرەك اۋرۋلارىنا جانە قان قىسىمىنىڭ تومەندەۋىندە پايدالانادى.
ارينە ءار ايماقتىڭ حالقى جەرگىلىكتى جەردىڭ وسىمدىگىن ءوز بىلگەندەرىنشە پايدالانۋى مۇمكىن. دەگەنمەن دە, وسىمدىكتەردى ەمدىك ماقساتتا پايدالانۋدىڭ دا وزىندىك ءتارتىبى, ءجونى بار. ياعني, ۇلتتىق پارك اۋماعىنداعى سيرەك كەزدەسەتىن نەمەسە جويىلىپ كەتۋ قاۋپى بار وسىمدىكتەردى دە زاڭعا ساي پايدالانۋ قاجەت.
سالتانات ماجەنوۆا,
«تارباعاتاي» مۇتپ» رمم-ءنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى
شىعىس قازاقستان وبلىسى
