مەديتسينا • 29 قاڭتار، 2020

ااك: جاڭا ءتارتىپ ءتيىمدى مە؟

116 رەتكورسەتىلدى

جاڭا جىلدان باستاپ اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى تاعايىنداۋدىڭ تارتىپتەرىنە بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزىلدى. اسىرەسە وندا كومەك ناعىز مۇقتاجدارعا بەرىلىپ، ەڭبەككە بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋ كوزدەلگەن. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءبىر سوزىندە: «ەڭبەك ەتۋگە ىنتالاندىرۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىنە باسا ءمان بەرىلىپ، اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى اسىرا پايدالانۋ بارىنشا ازايادى»، دەگەن ەدى. ەندەشە، جاڭا ءتارتىپ حالىققا دا، ەل قازىناسىنا دا ءتيىمدى بولا ما؟

بىلتىر توعىز اي بويى ءار بالاعا 21 مىڭ تەڭگەدەن بەرىلىپ كەلگەن اتاۋلى الەۋمەتتىك كو­مەك­تىڭ كولەمى وزگەردى. ياعني ەندى كەدەيلىك شەگى مەن كۇنكورىس دەڭ­گەيىنىڭ ايىرماشىلىعى عانا تولەنەدى. ول وتباسىنىڭ ءار مۇشە­سىنە ورتا ەسەپپەن 10 054 تەڭگە­دەن اينالادى. «كەدەيلىك شەگى دەگەنىمىز – كۇنكورىس دەڭگەيى­نىڭ 70 پايىزى. قازىر كەدەيلىك شەگى – 24 258 تەڭگە. وتكەن جى­لى 1 ساۋىر­دەن باستاپ اتاۋلى الەۋ­مەتتىك كومەك ءار بالاعا 21 572 تەڭگەدەن بەرىلىپ، اتا-اناسى­نا كەدەيلىك شەگى مەن كۇنكورىس دەڭ­گەيىنىڭ ايىرماشىلىعى عانا تولەنگەن ەدى. بيىلدان باس­تاپ بالالارعا دا وسىلاي ەسەپ­تەلەدى. مىسالى، 5 ادام تۇراتىن شا­ڭىراقتىڭ تابىسى 50 مىڭ تەڭگە دەلىك. ولاردىڭ ورتاشا تابى­سى 10 مىڭ تەڭگە بولادى دا، 24 258 تەڭگەگە جەتپەي تۇر­عان بولىگى عانا (14 258 تەڭگە) 5 كى­سىگە ەسەپتەلىپ، 71 290 تەڭگە كولە­مىندەگى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىندالادى»، دەيدى نۇر-سۇلتان قالاسى الما­تى اۋدانى بويىنشا الەۋمەت­تىك كومەك كورسەتۋ ءبولىمىنىڭ باس­شىسى نازەر­كە نۇرماحامبەتوۆا.

الەۋمەتتىك جەلىلەردە ايتىل­عان پىكىرلەردى باعامداساق، كەيبىرى كومەك كولەمى ازايىپ قالادى دەپ ەسەپتەيتىن كورىنەدى. بىراق ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ ااك ناعىز مۇقتاجدار ءۇشىن بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا كو­بەيگەنىن العا تارتادى. «جا­ڭا مەحانيزمنىڭ نەگىزگى ماقساتى – اتاۋلىلىعىندا. ەگەر دە وتباسىنىڭ تابىسى شىنىمەن تومەن بولسا، ول كوپ بالالىلارعا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك جاردەم­اقىنى دا، اتاۋلى الەۋمەتتىك كو­مەكتى دە الادى جانە كەپىل­دەن­دىرىلگەن الەۋمەتتىك توپتامامەن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل ءبىر جا­عىنان ناعىز مۇقتاجدارعا كومەك­تەسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى»، دەيدى مينيستر.

انىق-قانىعىنا جەتۋ ءۇشىن ااك-كە قۇجات تاپسىرعان وتباسىلاردى ىزدەپ كوردىك. نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ تۇرعىنى، 8 بالانىڭ اناسى جانار كاۋمەنوۆانىڭ تەك مەملەكەتتەن الاتىن كومەگىنىڭ ءوزى 200 مىڭ تەڭگەدەن اسادى ەكەن. «جاڭا جىلدان كەيىن 74388 تەڭ­گە جاردەماقى ءتۇستى. الەۋ­مەتتىك كو­مەكتى 2017 جىلدان باس­تاپ الىپ كەلەمىن. 2017 جىلى 92 مىڭ تەڭگە، بىلتىر 220 مىڭ تەڭگە ال­دىم.

بيىل 40 مىڭ تەڭگەدەن استام اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىندالاتىنىن ەسەپتەپ بەردى. مۇنىڭ سىرتىندا 1 جاسقا تولماعان بالاما 22 مىڭ تەڭگە، «التىن القا» يەگەرى رەتىندە 16 500 تەڭگە الامىن. سونداي-اق اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىندالعاننان كەيىن بالالارىما كەپىلدەندىرىلگەن الەۋمەتتىك توپتاما بەرىلمەك. ءتورت بالام مەكتەپتە وقيدى. جولداسىم جۇك تيەۋشى بولىپ، اي سايىن 45 مىڭ تەڭگە تابادى. مەنىڭشە كومەكتىڭ كولەمى ەشقانداي قىسقارعان جوق. ءبارىبىر سول 200 مىڭ تەڭگەدەن اسىپ تۇر»، دەيدى كوپ بالالى انا.

 توقسان سايىن تاعايىندالادى

بۇعان دەيىن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتىڭ شارتتى جانە شارتسىز ەكى ءتۇرى بەلگىلەنىپ، شارتتى ءتۇرى التى ايعا، شارتسىز ءتۇرى ءبىر جىلعا بەرىلىپ كەلدى. وتباسىندا جۇمىسقا قابىلەتتى ازامات بولعانىمەن بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرمەن ۋاقىتشا جۇمىس ىستەمەيتىن جاعدايدا شارتتى ءتۇرى  تاعايىندالادى دا، ۇيىندە جۇمىسقا قابىلەتتى كىسى مۇلدە جوق جانە 23 جاسقا دەيىنگى بالاسى وقۋدا بولعان جاعدايدا شارتسىز ااك بەرىلەدى. ەندى بۇل ەكەۋى دە توقسان سايىن تاعايىندالادى. ەڭ باستىسى، شارتتى ااك العان شاڭىراقتاعى جۇمىسقا قابىلەتتى كىسىلەردى جۇمىسپەن قامتۋ بويىنشا بارلىق مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا، ولار «ەڭبەك» ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017 – 2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا كوپتەگەن جەڭىلدىكتەرگە يە بولادى.  «ەگەر ول ودان باس تارتسا، ااك بەرۋ توقتاتىلادى. بۇعان مۇگەدەك جاندار، وقىپ جۇرگەن ەڭبەككە جارامدى ازاماتتار، 3 جاسقا دەيىنگى بالامەن جانە مۇگەدەك جاندى، قارتتاردى قاراپ وتىرعان كىسىلەر، 1 جانە 2-توپتاعى مۇگەدەك ەرەسەكتەر، قارتتار جاتپايدى. بالامەن ۇيدە وتىرعان انالارعا ەرەكشە قارايتىن بولامىز. ولارعا تولىق ەمەس رەجىمدەگى جۇمىستار ۇسىنىلادى»، دەگەن بولاتىن مينيستر.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى الەۋمەتتىك كومەك ساياساتىن دامىتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باس ساراپشىسى نۇرساۋلە ەلەۋوۆانىڭ ايتۋىنشا، ولارعا ماماندىقتارىنا ساي ۋاقىتشا جانە تۇراقتى جۇمىستار ۇسىنىلىپ قانا قويماي، ماماندىعى جوق كىسىلەر تەگىن وقۋدان وتەدى. كاسىپ باستاعىسى كەلگەندەرگە جەڭىلدەتىلگەن گرانتتار مەن نەسيەلەر بەرىلەدى.

جاڭا جاردەماقى تابىسقا جاتادى

جاڭا جىلدان باستاپ كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ تابىسىنا قاراماستان 4 بالاعا – 42 496 تەڭگە، 5 بالاعا – 53 127 تەڭگە، 6 بالاعا – 63 757 تەڭگە، 7 جانە ودان دا كوپ بالاعا 74 388 تەڭگە اي سايىن تۇراقتى مەملەكەتتىك جاردەماقى بەرىلە باستادى. الداعى ۋاقىتتا بۇل قاراجات تا تابىس رەتىندە ەسەپتەلمەك.

«جاڭا جاردەماقى تەك ءساۋىر ايىنان باستاپ ااك تاعايىنداعان كەزدە تابىس كوزى رەتىندە ەسەپتەلەدى. ويتكەنى ءبىز ءبىرىنشى توقساننىڭ جاردەماقىسىن تاعايىنداۋ ءۇشىن وتكەن جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانىن قارايمىز. ەكىنشى توقساندا سايكەسىنشە ءبىرىنشى توقساننىڭ جاردەماقىلارى ەسكەرىلەدى»، دەدى نازەركە نۇرماحامبەتوۆا.

ااك تاعايىنداۋدا شاكىرتاقى بۇرىنعىشا تابىسقا سانالمايدى. وسى جىلعى ااك تاعايىنداۋدىڭ جاڭا تارتىپتەرىنىڭ ءبىرى – اتا-اناسىنان بولەك تۇرىپ وقىپ جاتقان وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە دە ااك بەرىلەدى. سونداي-اق وسىعان دەيىن اتا-انانىڭ بىرەۋىنە 7 جاسقا دەيىن بالا كۇتىمىمەن وتىرۋعا رۇقسات بولسا، جاڭا تارتىپكە ساي بالا كۇتىمى 3 جىلعا قىسقارتىلعان.

 كەپىلدەندىرىلگەن توپتاما كىمدەرگە بەرىلەدى؟

اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك العان وتباسىنىڭ بارلىعى كەپىلدەندىرىلگەن الەۋمەتتىك توپتامامەن قامتاماسىز ەتىلەدى. مۇندا 1 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى بالالارعا ازىق-ت ۇلىك (اي سايىن) توپتاماسى مەن گيگيەنالىق قۇرالدار  (توقسان سايىن) بەرىلسە، 6-18 جاستاعى بالالار مەكتەپتە ىستىق تاماقپەن قامتىلىپ، مەكتەپ فورماسى، وقۋ قۇرالدارى جانە مەكتەپكە قاتىناۋعا جول ءجۇرۋ جەڭىلدىكتەرى، مەديتسينالىق كومەك قاراستىرىلعان. جاۋاپتى مامانداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل كەپىلدەندىرىلگەن كومەك بولعاندىقتان، وتباسى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتەن قاعىلعان كۇندە دە بەرىلە بەرەدى.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، بيىل مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى 220 مىڭنان استام بالا، مەكتەپ جاسىنداعى 370 مىڭنان استام بالا وسى كەپىلدەندىرىلگەن توپتامامەن قامتاماسىز ەتىلەدى.  «قازىر ءتيىستى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر ازىرلەندى. اكىمدەردىڭ ۇسىنىستارى بويىنشا ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن 493 ساۋدا ورتالىعى بەكىتىلدى. ولار وسى توپتامانى دايىندايدى. ولارعا تالاپ، تەحنيكالىق سيپاتتامالار ازىرلەندى. ونى ىسكە اسىرۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورىنداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندە. ازىق-ت ۇلىك توپتاماسىندا حالىقارالىق تاجىريبە ەسكەرىلگەن. ەڭ ماڭىزدىسى، ءبىز دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن بىرگە دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ۇسىنىمدارىن ەسكەرە وتىرىپ، بالانىڭ فيزيولوگيالىق ەرەكشەلىگىن جانە تاعامدىق، ەنەرگەتيكالىق قۇندىلىعى جاسىنا ساي ازىق-ت ۇلىكتەردى دايىندادىق»، دەيدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

 ەل نە دەيدى؟

«رۋحاني جاڭعىرۋ» قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى كەاق قوعامنىڭ جاڭعىرۋىن الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى جاڭا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە بايلانىستى ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا ساۋالداما جۇرگىزگەن. 1200 ادامدى قامتىعان تەلەفوندىق ساۋالدامانىڭ ناتيجەسى بويىنشا، 82،1 پايىزى جاڭا رەفورمانى قولدايتىندىقتارىن، 17،9 پايىزى قارسى ەكەندىكتەرىن ايتقان.

الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ زەرتتەۋىنە ەكونوميستەر دە ءۇن قوسۋدا. ولار مەملەكەتتىڭ باي مەن كەدەيدىڭ ارا-جىگىن الشاقتاتپايتىن نارىقتىق ەكونوميكانى قۇرۋعا بەت العانىن ايتىپ وتىر. دەگەنمەن مۇنىڭ بارلىعى ەل قازىناسىن ورتايتپاي، ۇلتتىق قوردى تالان-تاراجىلاماعان كۇيدە ىسكە اسقانى دۇرىس دەپ ەسەپتەيدى. «بيىل مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ تەڭ جارتىسى الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتالىپ وتىرعانى قۋانتادى. الەۋمەتتىك كومەكتەن بولەك، جالاقى مەن زەينەتاقى ءوسىپ جاتىر. جالپى تابىستىڭ ارتۋى جاقسى ءۇردىس. بىراق تابىستىلىقتىڭ قۇندىلىعى قانشالىقتى دارەجەدە ساقتالادى؟ حالىقتىڭ تولەم قابىلەتتىلىگى سوعان ساي ارتا ما؟ ماسەلە سوندا. ويتكەنى الەۋمەتتىك شىعىندار مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە سالماق. ال بۇگىندە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتە تاپشىلىق ورىن الۋدا. ال ول تاپشىلىقتى ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەر ارقىلى جاۋىپ وتىر. بۇل بەلگىلى دارەجەدە ۇلتتىق قوردىڭ، كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن ارنالعان قاراجاتتىڭ ورتايۋىنا اكەپ سوعادى. ەكىنشى قاۋىپ – ۇلتتىق بانك قوسىمشا اقشانى باسىپ شىعارۋى مۇمكىن. ەگەر بۇل جۇزەگە اساتىن بولسا اينالىمداعى اقشا ماسساسى ارتادى دا، ينفلياتسياعا الىپ كەلەدى. ءسويتىپ قايتادان تاۋارلاردىڭ باعاسى قىمباتتايدى. بۇل حالىقتىڭ تابىسىنىڭ 25-30 پايىزعا ءوسىپ جاتقانىن ەش اقتاماي قالادى. سوندىقتان بۇل الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كولەڭكەدە جۇرگەن قاراجاتتى جارىققا شىعارۋ كەرەك. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە شەندىلەردىڭ ار-وجدانى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنە بايلانىستى. سوسىن سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسۋ. ۇشىنشىدەن، تسيفرلاندىرۋعا كوشۋ»، دەيدى ەكونوميست ماقسات حالىق.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان اۋرۋ

ايماقتار • بۇگىن، 10:22

ۇعىنا بىلگەنگە – ۇلت تاعدىرى

ساياسات • بۇگىن، 06:57

كوڭىلگە مەدەت بولعان ماقالا

رۋحانيات • بۇگىن، 06:56

54 ادام جازىلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 06:39

ەل بولىپ ەڭسەرەمىز

ساياسات • بۇگىن، 06:20

بۋمەرانگ

رۋحانيات • بۇگىن، 05:54

قورعاۋشىلارعا دا قولداۋ قاجەت

ايماقتار • بۇگىن، 05:46

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان سىرقات

ايماقتار • بۇگىن، 05:43

اقيرەكتە – ارىستان باب...

تانىم • بۇگىن، 05:33

تەاتردىڭ ونلاين تارتۋى

رۋحانيات • كەشە

ءۇي جانۋارىنان ۆيرۋس جۇعا ما؟

كوروناۆيرۋس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار