ەكونوميكالىق دامۋ جوسپارى قابىلدانادى
ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكانىڭ ساپالى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ جونىندە ناقتى مىندەتتەر قويعان بولاتىن. جالپى 80-نەن استام تاپسىرما بەرىلدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا شارالار كەشەنىن ۇسىنعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ر.دالەنوۆ ورتا مەرزىمدى كەزەڭگە ارنالعان ەكونوميكالىق دامۋ جوسپارىن ازىرلەپ, ءۇش زاڭ اكتىسىن قابىلداۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. بۇل – جاڭا رەداكتسياداعى «تەحنيكالىق رەتتەۋ تۋرالى» زاڭ, بيۋدجەت كودەكسىنە وزگەرىستەر جانە دەنساۋلىق كودەكسى. سونداي-اق ءۇش باعدارلامالىق قۇجاتتى بەكىتۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. بۇل – اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ ستراتەگياسى, ساۋدا ساياساتى باعدارلاماسى جانە سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ باعدارلاماسى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءاربىر تاپسىرماسىن مازمۇندى ءارى جەدەل پىسىقتاۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى پرەمەر-ءمينيستردىڭ توراعالىعىمەن ۇكىمەتتە جۇمىس توبىن قۇرۋ ۇسىنىلادى», دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى. جۇمىس توبى شەڭبەرىندە 10 شاعىن توپ ايقىندالماق. بۇل توپتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ بارلىق تاپسىرماسىن قامتيدى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى شاعىن توپتاردى باسقارادى جانە ولارعا دەربەس جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. ءاربىر شاعىن توپتىڭ شەڭبەرىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ءىس جۇزىندە ورىنداۋعا باعىتتالعان ناقتى شارالار ازىرلەنۋدە.
سونىڭ ىشىندە سالىق-بيۋدجەت ساياساتى بويىنشا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ تۇراقتىلىعى ءۇشىن اشىق جانە پراگماتيكالىق ساياسات قۇرۋ بويىنشا شارالار ازىرلەنەتىن بولادى. بارلىق سالىقتىق پرەفەرەنتسيالار مەن جەڭىلدىكتەر ولاردىڭ تيىمدىلىگى تۇرعىسىنان تالدانادى. بيىل 1 شىلدەگە دەيىنگى مەرزىمدە بيۋدجەت كودەكسىنە كونترتسيكلدىك بيۋدجەت قاعيدالارىن بەكىتۋ بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. ەكىنشىدەن, اقشا-نەسيە ساياساتى مەن قارجى سەكتورى بويىنشا (ۇلتتىق بانك پەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى) ينفلياتسيا مەن ەكونوميكالىق ءوسۋ اراسىنداعى كونسەنسۋسقا قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان شارالار جانە بيىلعى 1 شىلدەگە دەيىن اقشا-نەسيە ساياساتى ستراتەگياسى جانە حەدجيرلەۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەنەدى. ۇشىنشىدەن, مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور بويىنشا (ۇەم) قۇزىرەتتىلىك پەن تيىمدىلىكتى ارتتىرۋعا جانە دەبيۋروكراتياعا قاتىستى شارالار ازىرلەنەدى. تورتىنشىدەن, كاسىپكەرلىكتى, باسەكەلەستىكتى دامىتۋ جانە مەملەكەت مەنشىگىنەن الۋ بويىنشا كەشەندى شارالار ازىرلەنىپ, ىسكە اسىرىلادى.
كاسىپكەرلەردىڭ مەملەكەتتىك قولداۋ مەن كونسۋلتاتسيا الۋىن وڭايلاتۋ ماقساتىندا «بيزنەسكە ارنالعان ۇكىمەت» بىرىڭعاي تەرەزەسى قۇرىلىپ, جەكەشەلەندىرۋگە جاتاتىن وبەكتىلەردىڭ ءتىزىمى كەڭەيتىلەتىن بولادى.
سونداي-اق اگروونەركاسىپتىك كەشەن, ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس, ساۋدا ساياساتى, الەۋمەتتىك ساياسات, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ سالالارى بويىنشا بارلىعى 10 شارالار كەشەنى ازىرلەنەدى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس وسى جىلعى 15 مامىرعا دەيىن ورتامەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا ارنالعان ەكونوميكالىق دامۋ جوسپارى قابىلداناتىن بولادى. جۇمىس توبى ازىرلەگەن نەگىزگى شارالار جوسپارعا ەنەدى. ءاربىر ورتالىق مەملەكەتتىك ورگان جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان ونى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندى قاتىسادى», دەپ تۇيىندەدى ر.دالەنوۆ بۇل جايىنداعى ءسوزىن.
اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ ستراتەگياسى
ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىنا سايكەس ۇكىمەتتىڭ, ۇلتتىق بانكتىڭ جانە قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ ءتيىستى ءىس-شارالار جوسپارى كەلىسىلگەنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق بانككە بەكىتىلگەن ءىس-شارالار شەڭبەرىندە بىرقاتار باعىت بويىنشا جۇمىستى جۇرگىزۋ كوزدەلگەن. ونىڭ ىشىندە اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن جالپى ەكونوميكالىق دامۋ قاجەتتىلىگى اراسىنداعى تەڭگەرىمدى قامتاماسىز ەتۋ, ۆاليۋتا نارىعىن دامىتۋ باعىتتارى بار.
«اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردى تۇراقتاندىرۋ جانە ەكونوميكانى ۇزاقمەرزىمدى قورلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءبىز بيىلعى جىلعى ناۋرىزدىڭ سوڭىنا دەيىن اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسىنىڭ جوباسىن ازىرلەيمىز. ساراپتامالىق قاۋىمداستىقپەن تالقىلانعاننان جانە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن كەلىسىلگەننەن كەيىن جوبا اعىمداعى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن ۇلتتىق بانك باسقارماسىنا ۇسىنىلادى», دەدى ول.
قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىمەن, ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ, 2020 جىلدىڭ 1 قازانىنا دەيىن ۇلتتىق تولەم جۇيەسىن دامىتۋ باعدارلاماسىن ازىرلەيدى. ۇلتتىق تولەم جۇيەسى بارلىق مۇددەلى تاراپتار ءۇشىن ءوزارا ءتيىمدى نەگىزدە قۇرىلاتىن بولادى.
سونداي-اق ە.دوساەۆ ۇلتتىق بانك قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ, 2020 جىلعى
1 شىلدەگە دەيىن قارجى تەحنولوگيالارى مەن يننوۆاتسيالاردى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسىن ازىرلەيتىنىن ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, تىكەلەي ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ – ەلدى دامىتۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى. بۇل رەتتە ۇلتتىق بانك بارىنشا ايقىن مالىمەتتى الۋ ءۇشىن 2020 جىلعى ساۋىردەن باستاپ مۇناي-گاز سالاسىن ەسەپكە الماستان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ اكەلىنۋ ستاتيستيكاسىن توقسان سايىن جاريالايتىن بولادى.
ءبىرىنشى باسشىلار دەربەس جاۋاپ بەرەدى
ۇكىمەت وتىرىسىندا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆا اتالعان شارالار اياسىنداعى قارجىلىق رەتتەۋشىنىڭ جۇمىس باعىتتارىنىڭ ءبىرى ‒ قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, ونىڭ ىشىندە بانك جۇيەسىن قالىپقا كەلتىرۋ ەكەنىن ايتا كەلە, بيىل اقپان ايىندا 2019 جىلى باستالعان بانك جۇيەسى اكتيۆتەرىنىڭ ساپاسىن تاۋەلسىز باعالاۋ اياقتالاتىنىن مالىمدەدى. «بانك سەكتورىن قالىپقا كەلتىرۋ بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانباي نارىقتىق جاعدايلاردا پروۆيزيالار مەن كاپيتالدىڭ بارابار قورىن قۇرۋ ارقىلى جالعاسادى», دەپ اتاپ ءوتتى ول.
اتالعان ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇكىمەت شارالارىنىڭ كەشەنى وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن مەملەكەتتىك اپپارات قۇرىلىمىن وڭتايلاندىرۋدى, باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جونىندەگى جۇمىستى كۇشەيتۋدى, «تەحنيكالىق رەتتەۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دايىنداۋدى, سەرتيفيكاتتاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن دامىتۋدى, وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا سالىق جۇيەسىن رەفورمالاۋدى, 2025 جىلعا دەيىن ساۋدا ساياساتىنىڭ باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى, بيىل بيزنەستىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق سەرۆيسكە قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىنىن اتاپ ءوتتى.
«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستاندىقتاردىڭ ناقتى تابىسى مەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان بىرقاتار ناقتى تاپسىرما بەردى», دەدى ا.مامين. ول ينۆەستيتسيالاردى بەلسەندى تۇردە تارتۋ, ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورلارىن, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ, سونداي-اق جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ۇكىمەتتىڭ ءاربىر مۇشەسى مەن اكىمدەردىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنا اينالۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى.
«ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا شارالار كەشەنىن ۇسىندى. جاۋاپتىلار مەن ورىندالۋ مەرزىمدەرى انىقتالدى. ەندى ۇيلەسىمدى جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ قاجەت. پرەزيدەنتتىڭ العا قويعان بارلىق مىندەتتەرى ناقتى ورىندالۋى ءتيىس. بۇعان مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى دەربەس جاۋاپ بەرەدى», دەدى ا.مامين.
پرەزيدەنتتىڭ ءونىمسىز بيۋدجەت شىعىستارىن قىسقارتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا ۇكىمەت باسشىسى مينيسترلەرگە, وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىنە جانە ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ باسشىلارىنا ءبىر اپتا مەرزىم ىشىندە قارجى مينيسترلىگىنە ءتيىستى ۇسىنىستار ەنگىزۋدى تاپسىردى.
ماقسات – سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ
ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالعان كەلەسى ماسەلە بويىنشا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ 2020-2030 جىلدارعا ارنالعان قازاقستاننىڭ سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما تۇجىرىمداماسىن تانىستىردى. بۇل قۇجات تا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا جانە مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ 2020 جىلعى 24 قاڭتاردا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ايتىلعان تاپسىرماسىنا سايكەس ازىرلەندى.
م. مىرزاعاليەۆ اتاپ وتكەندەي, ەلدىڭ جىل سايىنعى جەرۇستى سۋ قورى 100 تەكشە شاقىرىمدى قۇرايدى, ونىڭ 46 تەكشە شاقىرىمى قازاقستاننان تىس جەرلەردە قالىپتاسادى.
«جالپى, 100 تەكشە شاقىرىم سۋدىڭ 50 تەكشە شاقىرىمى ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ ءۇشىن قاجەت. 24 تەكشە شاقىرىمعا جۋىعى ەكونوميكادا قولدانىلادى, ونىڭ ىشىندە, 16 تەكشە شاقىرىمى – اۋىل شارۋاشىلىعىندا, 7 تەكشە شاقىرىمى – ونەركاسىپتە جانە 1 تەكشە شاقىرىمى سۋ شارۋاشىلىق-تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەر ءۇشىن پايدالانىلادى», دەدى مينيستر.
دۇنيەجۇزىلىك رەسۋرستار ينستيتۋتىنىڭ باعالاۋى بويىنشا, ورتالىق ازيا ەلدەرى سۋ تاپشىلىعى جوعارى ەلدەردىڭ قاتارىنا جاتادى, ال قازاقستان ورتاشا-جوعارى سۋ تاپشىلىعى بار ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرەدى.
«ەسكىرگەن ينفراقۇرىلىم جانە سونىڭ سالدارىنان بولاتىن سۋدىڭ ىسىراپپەن پايدالانىلۋى, ساپالى سۋدىڭ تاپشىلىعى, تاريف ەسەپتەۋدە قولدانىلاتىن تەتىكتىڭ السىزدىگى, بىلىكتى كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن سۋ ءبولۋ ماسەلەلەرى – قازىرگى سۋ سالاسىنداعى اسا وزەكتى ماسەلەلەر. جوعارىدا اتالعان پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدىڭ 2020-2030 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ازىرلەۋ قاجەت. وسى ماسەلە بويىنشا ەلباسى مەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءتيىستى تاپسىرمالارى بار», دەدى م.مىرزاعاليەۆ.
اتالعان ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين: «ەلباسى ن.نازارباەۆ پەن مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ ءبىزدىڭ الدىمىزعا ەلىمىزدىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ مەن قورعاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ مىندەتىن قويدى. وسىعان بايلانىستى سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ باعدارلاماسىنىڭ تۇجىرىمداماسى جاسالدى. ول ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتتارىمىزعا جاۋاپ بەرەدى جانە پارلامەنتتەن قولداۋ كورسەتىلگەن. تۇجىرىمداما سالا ساراپشىلارى, دەپۋتاتتار جانە Nur Otan فراكتسياسىنىڭ مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تالقىلاندى», دەي كەلە, باعدارلامانىڭ ساپالى ازىرلەنۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.
