كۇل تۇگىلى اتام قازاق وتتى شاشپاعان, اتتاماعان, باسپاعان, وتقا تۇكىرمەگەن, سۋ قۇيىپ وشىرمەگەن. بۇرىننان سانامىزعا ءسىڭىپ قالعان وسى نانىم-سەنىمدەردى كۇندەلىكتى ومىردە كەيدە ەسكەرە بەرمەيتىنىمىز, قاپەرگە ىلمەيتىنىمىز جامان. بۇلاي دەۋىمىزگە «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى» كوشەسى بويىنداعى كەنەسارى مەن يمانوۆ كوشەلەرىنىڭ اراسىندا ورنالاسقان جەر ۇيلەردىڭ تازالىققا سالعىرتتىعى سەبەپ بولىپ وتىر. جاياۋلاردىڭ جالعىز اياق جولىن وت جاعاتىن جەر ۇيلەردىڭ كۇل-قوقىسى جاۋىپ جاتىر. كوپتەن بەرى تازالانباي ۇيىلە بەرگەندىكتەن اينالاسىنا جايىلا تۇسكەن كۇلدى باسپاۋ ءۇشىن جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ امالسىزدان كەيدە اسفالت جول ارقىلى وتۋلەرىنە تۋرا كەلەدى. الايدا, ءارى-بەرى زۋلاعان كولىك ءنوپىرى كۇلدى اينالىپ وتۋگە مۇرشا بەرە قويمايدى. جول ەرەجەسى بويىنشا بۇل جاياۋ جۇرگىنشى ومىرىنە اسا قاۋىپتى, سوندىقتان كولىكتەردەن جول كەزەگى جەتكەنشە كۇتىپ تۇرۋعا ءماجبۇر. سەبەبى قاڭتار ايىندا جاۋعان قاردىڭ كوپتىگى تروتۋار تۇگىلى اسفالت جولداردىڭ جيەگىن تۇگەل كومكەرىپ, تۇرعىنداردىڭ دىتتەگەن جەرىنە قينالماي جەتۋى مۇڭعا اينالدى.
مۇندايدا ۇلان-بايتاق دالانى كوز قاراشىعىنداي قورعاي بىلگەن قازاقتىڭ جەردى نە ءۇشىن جەر-اناعا بالاپ, بارىنشا ايالاپ قاستەرلەگەنى تەرەڭ ويعا باتىرادى. وكىنىشكە قاراي, كەيىنگى كەزدەرگى كەيبىر دەرەك كوزدەرى جەر-اناعا دەگەن سول قۇرمەتىمىزدىڭ تىم قۇلدىراپ, مەيىرىمىمىزدىڭ ازايىپ كەتكەندىگىن كورسەتەدى. بىزدەگى 22 ملرد توننا قالدىقتىڭ 96 ميلليون تونناسى قاتتى تۇرمىستىق قالدىق كورىنەدى. بۇل ستاتيستيكالىق مالىمەت بويىنشا ەسەپكە الىنعاندارى عانا, ال تاۋ-تاۋ بولىپ ءۇي تۇبىندە ۇيىندىگە اينالىپ جاتقان كۇل-قوقىستار قانشاما؟! ەندىگى ۋاقىتتا مۇنى تۇرعىن-ءۇي كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتۋ سالاسى ماماندارى, تۇرعىندار ەلەپ-ەسكەرىپ, ادام اياعى باسپايتىن جەردەن كۇل توگەتىن ارنايى ورىندى بەلگىلەۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىز.
جول بويلارىنا, بالالارعا ارنالعان اۋلالارعا كوز تىكسەڭىز, كوڭىلىڭىز قۇلازيتىن نەشە ءتۇرلى جايتقا تاپ بولاسىز. پلاستماسسا قۇتىلاردىڭ عالىمدار – 500 جىل, ال كادىمگى پوليەتيلەن پاكەتتەردىڭ 200 جىلدان استام ۋاقىتقا دەيىن شىرىمەي جاتىپ الاتىنىن ايتىپ جاتىر. قالايى قالبىرلار مەن شىنى-شيشالار جەر-انانى تۇبەگەيلى لاستاپ, توپىراقتى نارىنەن, ىلعالىنان ايىرىپ, توزدىرادى ەكەن... مۇنان اسقان سوراقىلىق بولا ما؟! سونىڭ ءبارى ادام بالاسىنىڭ قولىمەن جاسالۋدا, تابيعاتتى, اينالاسىن ايالاماۋدان تۋىنداپ وتىر. سوندا دا بۇل جانايقاي ەشكىمنىڭ ميىنا كىرىپ-شىقپايتىن سىڭايلى. جاسقا دا, جاسامىسقا دا ءبارىبىر. ۇلكەندەر كەيىنگىلەرگە اقىل-كەڭەسىن ايتىپ, جونگە سالا ما دەسەڭىز, وزدەرى سولاردىڭ دەڭگەيىنە تومەن سىرعىپ ءتۇسىپ كەتكەن. ومىرگە جاڭاشا كوزقاراسپەن قارايدى-اۋ دەگەن جاستاردىڭ ءوزى بەيقام. كىمنەن ءۇمىت كۇتەسىز؟! ال دامىعان ەلدەر كۇل-قوقىستان كول-كوسىر تابىس تاۋىپ وتىر دەپ ەستيمىز. شۆەتسيادا قوقىس قالدىقتارىن ەلەكتر قۋاتى رەتىندە پايدالانسا, گەرمانيا, جاپونيا, اقش سياقتى الىپ ەلدەردىڭ قالتاسىنا كۇل-قوقىس ارقىلى ميلليونداپ تابىس كىرىپ جاتىر دەيدى. مۇنداي ساتتە قازاقستان دا سولاردان كەيىن قالماي, العا ۇمتىلسا, وزىق ەلدەردەن ۇلگى الىپ, ۇيرەنسە دەگەن ساۋلەلى ويدان سامالا نۇر تارايدى.
بۇگىندە ەكولوگ-ماماندار رەسپۋبليكا اۋماعىنداعى قوقىس شاماداعى مولشەردەن تىم كوبەيىپ كەتتى دەپ دابىل قاعۋدا. ونىڭ تەك 5 پايىزدايى عانا وڭدەلىپ, ال قالعانى جەر قويناۋىنا جايىلىپ كەتەدى دەيدى. كۇل-قوقىستى وڭدەپ, پايداعا اسىرماق تۇرماق, بىزدە اۋلاداعى قوقىس جاشىكتەردى كۇندەلىكتى تازالاۋدىڭ ءوزى پروبلەما. جەر ۇيلەردەن شىعاتىن كۇلدى قايدا توگەرىمىزدى بىلمەي, قاۋقارسىز كۇيدە وتىرعانىمىز ءتىپتى ۇيات نارسە. سايىپ كەلگەندە, وسىنىڭ ءبارى ادامداردىڭ مادەنيەتىنە كەلىپ تىرەلەرى ءسوزسىز. قالا تۇرعىندارىنىڭ ۇقىپسىزدىعىنان اينالا لاستانىپ, زاردابىن ءوزىمىز تارتۋدامىز. ايالدامانىڭ اينالاسىنان مادەنيەتىمىزدىڭ قاي دەڭگەيدە ەكەنىن, قورشاعان ورتانى, تابيعاتتى قالاي ء«سۇيىپ, ايالايتىنىمىزدى» كورۋگە بولادى. جەر-جەردە شاشىلىپ جاتقان كۇل-قوقىستان كوڭىل قۇلازيدى. دەمالىس كۇندەرى كوشەگە سەرۋەندەپ شىعا قالساڭىز, پىستەنىڭ قابىعىن, سۋسىننان بوساعان قۇتىلاردى وڭدى-سولدى شاشىپ, تۇكىرىپ وتىراتىن جاستاردى كوزىڭىز شالىپ قالادى. بۇل ىشكى مادەنيەتتىڭ جۇتاڭدىعىنان, ءتالىم-تاربيەنىڭ بوساڭسىپ كەتكەندىگىنەن. وسىلاردىڭ جانىنان ءۇن-ءتۇنسىز ءوتىپ كەتە باراتىنىمىز تازالىققا, كوشە مادەنيەتىنە سالعىرتتىعىمىز ەمەي نەمەنە؟ كوشە تازالىعىنا دەگەن كوزقاراسىمىزدى تۇبەگەيلى وزگەرتپەسەك, ودان جامان سوراقى ارەكەتتەر بوي كورسەتە بەرمەك. ال مۇنداي كەلەڭسىزدىك كەڭ ەتەك جايماس ءۇشىن ءار تۇرعىن ءوزى مەكەندەيتىن ورتانىڭ تازالىعىنا مۇددەلى بولۋعا ءتيىس. ويتكەنى قالانىڭ عاجايىپ كەلبەتى, اسىرەسە, تازالىعى حالىقتىڭ مادەنيەتىنە تىكەلەي بايلانىستى. كوشە مادەنيەتى دامىعاندا عانا ىزگىلىكتىڭ ىلگەرى ءىزى اڭعارىلادى. قىسقاسى, جەر-اناعا قيانات جاساماۋ, ورتامىزدى, كوشەمىزدى تازا ۇستاۋ – ادامدىق ءھام ازاماتتىق بەينەمىزدىڭ ايناسى.
