پرەزيدەنت • 24 قاڭتار، 2020

مەملەكەت باسشىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىن وتكىزدى

76 رەتكورسەتىلدى

كەڭەيتىلگەن وتىرىسقا پرەمەر-مينيستر اسقار مامين، پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ەرلان قوشانوۆ، ۇكىمەت مۇشەلەرى، نۇر-سۇلتان، الماتى، شىمكەنت قالالارى مەن وبلىستاردىڭ اكىمدەرى، ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ باسشىلارى قاتىستى. بۇل تۋرالى اقوردانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلادى.

جيىندى اشقان قاسىم-جومارت توقاەۆ سايلاۋالدى باعدارلاما مەن قازاقستان حالقىنا ارنالعان جولداۋدى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ۇكىمەت پەن پارلامەنت بىرلەسىپ ۇلكەن جۇمىس اتقارعانىن اتاپ ءوتتى. ماڭىزدى باعدارلامالار قابىلدانىپ، ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىش بويىنشا جوسپارلانعان ناتيجەگە قول جەتكىزىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە، ۇكىمەت پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋدى قامتاماسىز ەتكەنىمەن، ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ساپاسىنا قاتىستى ءالى دە شەشىلمەگەن ماسەلەلەر بار.

– 2019 جىلدىڭ 11 ايىندا جالپى ىشكى ونىمدەگى نەسيە پورتفەلىنىڭ كولەمى 23 پايىزدان 22 پايىزعا تومەندەپ كەتتى. بۇل ەكونوميكانى نەسيەلەندىرۋدى تەجەيدى. وتكەن جىلى ءبىز ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە ينفلياتسيا دەڭگەيى بويىنشا «چەمپيون» بولدىق. ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ايتارلىقتاي ارتپاۋى – ۇلكەن ماسەلە. بۇل – پروبلەما. شيكىزات ەكسپورتىنىڭ ۇلەسى ءجاي وسۋدە، دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز سوزىندە «تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەل الدىنا قويعان ماقساتى مەن مىندەتتەرى وزگەرمەيدى. 2050 ستراتەگياسىن، ەلىمىزدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن، 100 ناقتى قادام – ۇلت جوسپارى باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋ جالعاسا بەرەدى. دەگەنمەن ۇكىمەت ەكونوميكانى تۇبەگەيلى رەفورمالايتىن جان-جاقتى باعدارلاما دايىنداۋى كەرەك» دەپ ءوز ۇستانىمىن اشىق ايتتى.

– بىزگە نەگىزگى پروبلەمالاردى ناقتى پايىمدايتىن جانە ونىڭ شەشۋ جولدارىن قاراستىراتىن جاڭا ەكونوميكالىق باعىت قاجەت. رەفورما جاساۋ ءۇشىن ەرىك پەن جىگەر كەرەك ەكەنى بەلگىلى. مەن ۇكىمەتتى وسىعان شاقىرامىن. ازىرگە مەملەكەتتىك اپپارات كوپتەگەن نورماتيۆتىك اكتىلەرگە الاڭداپ، ۆەدومستۆوارالىق كەلىسىم كەرەك دەگەن سىلتاۋمەن ماڭىزدى شەشىمدەردى ءجاي قابىلداپ جاتىر. حالىقارالىق باسەكەلەستىك ارتىپ، حالىق ادىلەتتى تالاپ قويىپ وتىرعان قازىرگىدەي كەزەڭدە بۇلاي جۇمىس ىستەۋگە بولمايدى. رەفورمالاردى تىزەگە باسىپ وتىرىپ جاساۋ كەرەك، دەپ مالىمدەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى كاسىپكەرلەردى قورعايتىن جانە دامىتاتىن، وتكىزۋ نارىعىنا جول اشاتىن، ونىمدىلىكتى ۇلعايتىپ، قازاقستاندىق ونىمدەردىڭ ساپاسى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىراتىن ءتيىمدى ونەركاسىپ ساياساتىن، سونىمەن قاتار اشىق ءارى پراگماتيكالىق سالىقتىق-بيۋدجەتتىك ساياسات قالىپتاستىرۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى.

قازاقستان پرەزيدەنتى فيسكالدى ساياسات تا جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەدى دەپ سانايدى. ونىڭ نەگىزگى مىندەتى – بيۋدجەتكە قارجىنىڭ تۇراقتى ءتۇسۋىن قامتاماسىز ەتۋ، ۇلتتىق كىرىستى ادىلەتتى ءبولۋ، ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ ساپاسى مەن قۇرىلىمىن جاقسارتۋ. ميكرو جانە شاعىن بيزنەستى سالىقتان بوساتۋ ونىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىن كورسەتتى. بىراق جاپپاي سالىقتان بوساتۋ ايتارلىقتاي تەرىس اسەر بەرۋى مۇمكىن.

– ەركىن ەكونوميكالىق ايماق بويىنشا عانا شارتتى شىعىنىمىز 2 تريلليون تەڭگەگە جۋىق. 13 ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتىڭ قۇرىلىمىنا بيۋدجەتتەن قوسىمشا 340 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. وسى ارالىقتا ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتان 170 ميلليارد تەڭگە عانا سالىق جينالدى. بار-جوعى 18 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى. ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتىڭ بارلىعىندا ساپالى تولىقتىرۋ پروبلەماسى بار، ياعني، باسقارىلۋى دۇرىس ەمەس. ۇكىمەتكە ۇسىنىلاتىن سالىقتىق پرەفەرەنتسيالاردىڭ بارلىق سپەكترىنىڭ تيىمدىلىگى مەن ماقساتتىلىعىنا تالداۋ جاساۋدى تاپسىرامىن، دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا يميدجدىك شارالارعا بولىنەتىن قارجى قىسقارتىلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا 30 ميلليارد تەڭگە وڭتايلاندىرىلدى. ءدال وسىنداي ءتيىمسىز شىعىنداردى انىقتاۋ شارالارى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورىندا دا جۇرگىزىلەدى.

– ۇكىمەتكە وسى جىلدىڭ 1 مامىرىنا دەيىن جۇمىس ناتيجەلەرىن بايانداۋدى تاپسىرامىن. ماڭىزدىلىعىنا سايكەس كەيىنگە قالدىرۋعا بولاتىن شىعىنداردى انىقتاۋى قاجەت. سونىڭ باستاماسى رەتىندە قىمبات كولىكتەر مەن جيھازداردى ساتىپ الۋعا، ءتۇرلى فورۋمدار، سەمينارلار مەن كونفەرەنتسيالار وتكىزۋگە ۇزاق مەرزىمدى ماراتوري جاريالاۋدى ۇسىنامىن. ەلىمىزدە وتەتىن شارالار پراكتيكالىق جانە يدەولوگيالىق تۇرعىدان ناقتى پايدالى بولۋى كەرەك، دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت ىشكى نارىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە 2025 جىلعا دەيىنگى ساۋدا ساياساتىنىڭ باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى، سەرتيفيكاتتاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن دامىتۋدى، ۇلتتىق ستاندارتتارعا سەنىمدى ارتتىرۋدى، سونداي-اق «تەحنيكالىق رەتتەۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداۋدى تاپسىردى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە، جوبالاردى ەسەلەپ قىمباتتاتۋ ءۇردىسى  جالعاسۋدا، قۇرىلىس قۇنىنىڭ سمەتاسىن جاساۋدا پروبلەما بار.

– مەملەكەتتىك ورگاندارداعى ساتىپ الۋلاردىڭ 49 پايىزىنا دەيىن جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى ساتىپ الۋلاردىڭ 70-تەن 90 پايىزىنا دەيىن ءبىر كوزدەن جۇزەگە اسىرىلادى. ساتىپ الۋ بارىسىندا ەرەكشە جاعداي دەپ بەلگىلەپ، ونى ەڭ تومەنگى شەككە دەيىن جەتكىزىپ، باسەكەنىڭ بولماۋىنا نەگىزدەلگەن تاسىلدەردى قىسقارتۋ كەرەك. مىسالى، 8 وڭىردە جەتكىلىكتى تۇردە جەكە تاسىمالداۋشىلارى بار مۋنيتسيپالدى اۆتوپاركتەر قۇرىلعان. ۇكىمەت قالالىق جولاۋشىلار تاسىمالى سالاسىندا ءتارتىپ ورناتۋعا مىندەتتى. بۇل – ماڭىزدى الەۋمەتتىك ماسەلە. ورىنداۋعا ەكى اي ۋاقىت بەرەمىن، دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنتتىڭ اگرووندىرىس كەشەنىندەگى احۋالعا دا كوڭىلى تولمادى. سوڭعى 5 جىلدا اتالعان سالاعا 2،4 تريلليون تەڭگەدەن استام قارجى بولىنگەنىنە قاراماستان، جالپى ىشكى ونىمدەگى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ۇلەسى 4،5 پايىزدان اسپايدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدىڭ ەكسپورت الەۋەتىن كوتەرە الماعانىمىزدى، سوندىقتان ازىق-ت ۇلىكپەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى شەشىلمەي وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، مينيسترلىك ەلىمىزدە شيكىزات وڭدەۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساۋى ءتيىس. قايتا وڭدەۋ ءىسى مەن ەكسپورت ءتيىمدى بولۋى قاجەت.

– بىزدە اگرووندىرىس كەشەنىن دامىتۋدىڭ بەسجىلدىق باعدارلاماسى بار. وندا اتالعان سالانىڭ ماقساتى مەن مىندەتى، ناقتى وندىرىستىك جانە ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرى جازىلعان. دەمەك ۇكىمەتتىڭ جوسپارلارى مەن نەگىزگى باسىمدىقتارى ايقىن. سونىمەن قاتار قولداۋ شارالارى، ياعني، سۋبسيديا بەرۋ ءتاسىلى جىل سايىن وزگەرەدى. سوڭعى 5 جىل ىشىندە بولىنگەن قارجى 2 تريلليون تەڭگەگە جەتتى. بۇل رەتتە سۋبسيديالار 47 رەت وزگەردى. ۇكىمەتكە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ تۇراقتىلىعىن، ولاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرعان بولاتىنمىن. بۇل تاپسىرما ازىرگە ورىندالمادى. ناقتى شەشىمدەر مەن ۇسىنىستار كۇتەمىن، دەدى مەملەكەت باسشىسى.

2019 جىلى الەۋمەتتىك قولداۋ ماقساتىنداعى شىعىن 3،5 تريلليون تەڭگە بولدى. بۇل جالپى بيۋدجەتتىڭ 30 پايىزى. الەۋمەتتىك قورعاۋ شارالارى شامامەن 4 ميلليون ادامدى قامتىدى. «باقىتتى وتباسى» جانە «7-20-25» باعدارلامالارى بويىنشا 20 مىڭعا جۋىق قازاقستاندىق وتباسى زايم الدى. پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە، الداعى ۋاقىتتا تۇرعىن ءۇي سالۋ ماسەلەسى ۇكىمەت جۇمىسىنىڭ باسىم باعىتى بولۋى ءتيىس.

– زەينەتاقى اۋدارىمىنداعى قارجىنىڭ ءبىر بولىگىن تۇرعىن ءۇي الۋعا جانە باسقا دا قاجەتتىلىكتەرگە پايدالانۋ جايىنا كەلەر بولساق، بۇل ماڭىزدى ماسەلەنى شەشۋدىڭ العاشقى قادامى جاسالدى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – بارلىق جينالعان قاراجاتتى قازىر ءبولىپ بەرىپ، ادامداردى قارتايعاندا لايىقتى زەينەتاقىسىز قالدىرماۋ. ەڭبەككەرلەردىڭ جۇمىس بەرۋشىلەردەن زەينەتاقى جارنالارىن تولەۋىن تالاپ ەتۋى ءۇشىن ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرىن ويلاستىرىپ، ەڭبەكاقى تولەۋدە اشىقتىق قالىپتاستىرۋ قاجەت. ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك بۇل رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋدى باستايدى. وسىنداي مۇمكىندىك بەرىلەتىن ازاماتتاردىڭ قاتارىن بىرتىندەپ كوبەيتە بەرۋ كەرەك، دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق قاتەرلەرگە جول بەرمەۋ ءۇشىن ءوز باستامالارىن مۇقيات ازىرلەۋگە شاقىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ شەشىمدەرى ازاماتتار تاراپىنان ءجيى سىنالادى، كەي جاعدايلاردا، ءتىپتى، حالىقتىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىرادى. بۇگىندە قازاقستانعا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەردەن اكەلىنگەن اۆتوموبيلدەرگە قاتىستى پروبلەما قوعام نازارىن اۋداردى.

– ەلىمىزگە اكەلىنگەن مۇنداي اۆتوموبيلدەردىڭ كوپشىلىگى تىركەۋگە قويىلمايدى. ونداي كولىكتەر سانى – ونداعان مىڭ. باس پروكۋراتۋراعا قالىپتاسقان جاعدايعا بايلانىستى قۇقىقتىق باعا بەرۋدى تاپسىرامىن. اتالعان ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ۇكىمەت قازاقستانعا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەردەن 2020 جىلدىڭ 1 اقپانىنا دەيىن اكەلىنگەن اۆتوموبيلدەردى ءبىر ايدىڭ ىشىندە ءبىر رەتتىك تارتىپپەن ۋاقىتشا تىركەۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. بۇل اۆتوكولىكتەردى تىركەۋ 2021 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنا دەيىن جالعاسادى. بۇل رەتتە ازاماتتار تىركەۋ الىمدارى مەن مەملەكەتتىك باج سالىعىن تولەۋى ءتيىس. ۋاقىتشا تىركەۋ اۆتوموبيلدەردىڭ مەنشىك قۇقىعىنان شىعارىلماي، باسقا تۇلعانىڭ پايدالانۋىنا نەمەسە باسقارۋىنا بەرىلمەي جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. اۆتوكولىك يەلەرى 2021 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنا دەيىن كەدەندىك باج سالىعىن جانە ءاۆتوموبيلدى تۇراقتى تىركەۋگە قويۋ نەمەسە ەلىمىزدەن شىعارۋ، سونداي-اق، زاڭناما جۇزىندە تىيىم سالىنباعان باسقا دا ءىس-قيمىلداردى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە سالىناتىن ۋتيليزاتسيا الىمىن تولەۋى ءتيىس، دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە بۇدان بىلاي ەل زاڭناماسىن بۇزا وتىرىپ شەتەلدەن اۆتوكولىكتەردىڭ اكەلىنۋىنە، پايدالانىلۋىنا شەكتەۋ قويۋدى تاپسىردى.

پرەزيدەنت ءسوزىنىڭ سوڭىندا بۇگىن ەشكىمگە سوگىس نەمەسە ەسكەرتۋ جاريالاماعانىن، ۇكىمەت مۇشەلەرى مەن اكىمدەرگە جىبەرگەن كەمشىلىكتەرىن كوكتەمگە دەيىن تۇزەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ايتتى. 

سوڭعى جاڭالىقتار

بەتپەردە كيگەن كوكتەم - 7

قوعام • بۇگىن، 16:07

Samsung تاعى نە پاتەنتتەدى؟

تەحنولوگيا • بۇگىن، 15:23

تاسقىنعا – توسقىن

ايماقتار • بۇگىن، 13:25

قايىقشى اتانىڭ حيكاياسى

رۋحانيات • بۇگىن، 12:39

ۇقساس جاڭالىقتار