ايماقتار • 23 قاڭتار، 2020

الماتى بيزنەسى ەتەك-جەڭىن جىيا باستادى

22 رەتكورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2019 جىلعى 2 قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا ۇكىمەتكە ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى ءۇش قالاسى اكىمدىكتەرىنىڭ قۇزىرەتىن، ونىڭ ىشىندە قالا قۇرىلىسى ساياساتىندا، كولىك ينفراقۇرىلىمى مەن ساۋلەت كەلبەتىن قالىپتاستىرۋدا كەڭەيتۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلگەن ەدى. وسىلايشا، 2019 جىلعى 28 جەلتوقساندا مەملەكەت باسشىسى «الماتى قالاسىنىڭ ەرەكشە مارتەبەسى تۋرالى»، «جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى»، «ساۋلەت، قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتى تۋرالى» زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى كوزدەيتىن قۇجاتقا قول قويعان.

ماماندار بۇل زاڭنىڭ قاجەتتىلىكتەن تۋعانىن ايتادى. سەبەبى الماتى قالاسىنىڭ ەرەكشە مارتەبەسى تۋرالى زاڭعا جاڭا كوزقاراس قاجەت بولدى. ءبىر كەزدەرى زاڭ قابىلداندى. ول استانانى كوشىرۋ كەزىندە دەكلاراتيۆتى بولدى. سوندىقتان ء«بىز قالانى دامىتقىمىز كەلسە، وندا بۇل زاڭدى وزگەرتىپ، بلوكتاردى مازمۇنمەن تولتىرۋ كەرەك» دەگەن مامانداردىڭ پىكىرى رەسمي ورىندار تاراپىنان قولداۋ تاپتى.

2020 جىلدىڭ 10 قاڭتارىنان باستاپ بۇل زاڭ كۇشىنە ەندى، سوندىقتان اكىمدىك الماتىدا ساۋدانى ۇيىمداستىرۋ ەرەجەلەرىن ازىرلەۋگە كىرىستى، وندا ستاتسيونارلىق ەمەس ساۋدا وبەكتىلەرىن ورناتۋدىڭ ورنىن انىقتايتىن نەگىزگى تالاپتار مەن ولشەمدەردى، بىرىڭعاي ديزاين كودىن، سونداي-اق كاسىپكەرلەرگە ورىن ءبولۋ مەحانيزمىن بەكىتۋ جوسپارلانۋدا. 

الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ ءباسپاسوز ورتالىعىندا وتكەن بريفينگ بارىسىندا كاسىپكەرلىك جانە ينۆەستيتسيالار باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەركەبۇلان ورازالين الماتى قالاسى اۋماعىندا ساۋدانى ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا ەرەجەلەرىن ازىرلەۋ، سونداي-اق، ماۋسىمدىق (جازعى) الاڭداردى ورنالاستىرۋ ماسەلەلەرى تۋرالى ايتىپ بەردى. سونداي-اق وتكەن جىلدان بەرى ايتىلىپ كەلە جاتقان الماتى بازارلارىنا قاتىستى داۋلى ماسەلەلەردىڭ اكىمدىك تاراپىنان شەشىمى تابىلعانى دا وسى جيىندا بەلگىلى بولدى. بازار ورنالاسقان جەردىڭ يەسى نىساننىڭ باستاپقى ءمانىن وزگەرتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان. تۇرعىن ءۇي جوباسى وسى كۇنگە دەيىن دايىن ەمەس ەكەن. قاڭتار ايىنىڭ العاشقى ونكۇندىگىندە  الماتى قالالىق جوسپارلاۋ جانە ۋربانيستيكا باسقارماسىنىڭ وكىلدەرى نيكولسكي بازارىنىڭ ورنىنا سالىناتىن تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى «نيكولسكي بازارىنىڭ اۋماعىنداعى قۇرىلىس ماسەلەسى بويىنشا بىزگە رۇقسات الۋعا ەشكىم ءوتىنىش بەرگەن جوق. عيماراتتىڭ ساۋلەت-جوسپارلاۋ تاپسىرماسى جانە ەسكيزدىك جوباسى ءالى كەلىسىلمەدى» دەگەن بولاتىن. بىراق سوعان قاراماستان بازاردىڭ تاعدىرى الدىن الا شەشىلىپ قويىلىپتى. ەركەبۇلان ءورازاليننىڭ ايتۋىنشا، نيكولسك بازارى وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىنا دەيىن عانا جۇمىس ىستەيدى. بۇگىندە وندا 170-كە جۋىق كاسىپكەر ساۋدا جاسايدى.

«بىلتىر قازان ايىندا ولاردىڭ بارلىعىنا ءساۋىر ايىنا دەيىن ورىندى بوساتۋ تۋرالى ەسكەرتىلگەن. قازىردىڭ وزىندە كاسىپكەرلەردىڭ 20-30 پايىزى باسقا ورىندارعا كەتىپ جاتىر» دەدى ەركەبۇلان ورازالين. 

ساۋداگەرلەرگە المالى اۋدانىنداعى جۇلدىز، بارىس-4 بازارلارىنان ورىن تابۋعا كومەك بەرىلىپ جاتىر. الماتى قالالىق كاسىپكەرلىك جانە ينۆەستيتسيالار باسقارماسىنىڭ حابارلاۋىنشا، 2020 جىلى الماتىدا جەتى بازاردى قالپىنا كەلتىرۋ جوسپارلانعان. سارىارقا، ارىستان، تۇلپار، ۇشقوڭىر، بەرەكە، وجەت بازارلارىنىڭ جوباسى دايىن. اۆتوبولشەكتەر ساتىلاتىن جىبەك جولى بازارىنا قاتىستى ماسەلەلەر ءالى تولىق شەشىلمەگەن.  دۇڭگىرشەكتەر مەن بازارلاردىڭ ورنىنا كاسسا اپپاراتتارى بار وركەنيەتتى پاۆيلوندار ورناتۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا.

قازىرگى تاڭدا «الماتى قالاسىنىڭ ەرەكشە مارتەبەسى تۋرالى» قر زاڭىنا سايكەس قالانىڭ اۋماعىندا ساۋدانى ۇيىمداستىرۋ ەرەجەلەرى ازىرلەنۋدە، وندا ستاتسيونارلىق ەمەس ساۋدا وبەكتىلەرىن ورناتۋ ءۇشىن ورىنداردى انىقتاۋدىڭ نەگىزگى تالاپتارى مەن ولشەمدەرىن، بىرىڭعاي ديزاين كود، سونداي-اق كاسىپكەرلەرگە ورىنداردى ءبولۋ تەتىگىن بەكىتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

ەركەبۇلان ورازالين حابارلاعانداي، ەرەجەلەر اياسىندا ستاتسيونارلىق ەمەس ساۋدا وبەكتىلەرىن، ونىڭ ىشىندە جىلجىمالى فۋد-تراكتاردى ورناتۋعا ارنالعان ورىنداردى كاسىپكەرلەردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا سانيتارلىق نورمالاردى ساقتاي وتىرىپ انىقتاۋ ۇسىنىلادى، ونىڭ ۇستىنە جاقىن جەردە تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ۇقساس ءتۇرى بار كوممەرتسيالىق ءۇي-جايلار ءتيىس.

«بۇگىنگى كۇنى كاسىپكەرلەردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا ستاتسيونارلىق ەمەس ساۋدا وبەكتىلەرىن ورناتۋعا ارنالعان «اتامەكەن» ۇكپ ۇسىنعان 250 جەر ۋچاسكەسىنەن ءبىرىنشى كەزەڭدە 85 ۋچاسكە ىرىكتەلدى. ولاردى اۋكتسيون ارقىلى نەمەسە وتاندىق الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن قامتاماسىز ەتەتىن تاۋار وندىرۋشىلەرمەن تىكەلەي شارتقا وتىرۋ ارقىلى قولدانۋعا بەرۋ ۇسىنىلادى» دەپ اتاپ ءوتتى ە. ورازالين.

بۇدان باسقا، فۋد-تراكتاردى ورنالاستىرۋ بويىنشا شامامەن 50 ورىن انىقتالادى. ستاتسيونارلىق ەمەس وبەكتىلەرىنە جارمەڭكە قىزمەتى دە جاتادى. اتالعان جارمەڭكەلەردىڭ نەگىزگى ماقساتى - اۋىل شارۋاشىلىعى جانە وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ونىمدەرىن حالىققا تىكەلەي جەتكىزۋ.

بۇگىن «دەمالىس كۇنى» جارمەڭكەسى قالانىڭ 5 اۋدانىندا جۇمىس ىستەيدى. اعىمداعى جىلدىڭ اقپان ايىندا قوسىمشا 5 جارمەڭكە اشۋ جوسپارلانعان.

«جەكە جەر تەلىمدەرىندەگى ستاتسيونارلىق ەمەس ساۋدا وبەكتىلەرى بويىنشا كوشە ساۋداسى ەرەجەلەرىنە سايكەس بىرىڭعاي تالاپتاردى ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت» دەدى ە. ورازالين.

سونىمەن قاتار ماۋسىمدىق (جازعى) الاڭداردىڭ قىزمەتىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ازىرلەنەتىن ەرەجەلەردە ولاردى ورنالاستىرۋ، اباتتاندىرۋ جانە پايدالانۋ جونىندە نەگىزگى تالاپتار جازىلادى.

جاڭا ەرەجەلەر، ەڭ الدىمەن، الماتى قالاسىنىڭ سىرتقى ساۋلەتتىك-كوركەمدىك كەلبەتىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ; قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن، تەحنيكالىق رەگلامەنتتەردى، قۇرىلىس نورمالارى مەن ەرەجەلەرىن، مەملەكەتتىك ستاندارتتاردى ەسەپكە الۋ; سونداي-اق ماۋسىمدىق الاڭنىڭ ورنالاسۋ ورنى مەن ەستەتيكالىق سيپاتتامالارى وبەكتىنىڭ قاسبەتتەرى مەن ستيليستيكاسىنا سايكەس كەلۋى ءۇشىن قاجەت.

ە. ورازالين اتاپ وتكەندەي، ازىرلەنىپ جاتقان قۇجاتقا سايكەس ماۋسىمدىق الاڭدار تەك ستاتسيونارلىق تاماقتانۋ وبەكتىلەرى جانىنا عانا ورنالاسۋى ءتيىس. بۇل تالاپتار مەملەكەتتىك قور اۋماعىنداعى، سونداي-اق، جەكە جەر ۋچاسكەلەرىندەگى وبەكتىلەرگە قاتىستى. ماۋسىمدىق الاڭنىڭ اۋماعى ءوزى ورنالاسقان ستاتسيونارلىق قوعامدىق تاماقتاندىرۋ كاسىپورنىنىڭ الاڭىنان اسپاۋى ءتيىس.

«سونىمەن قاتار ماۋسىمدىق الاڭداردى قالالىق جەرۇستى جولاۋشىلار كولىگىنىڭ ايالداما پۋنكتتەرىندە; جەراستى جانە جەرۇستى جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتكەلدەرىنىڭ ايماعىندا; مەتروپوليتەننىڭ تەحنيكالىق عيماراتتارىنىڭ 25 مەترلىك ايماعىندا، عيماراتتاردىڭ اركالارىندا، گۇلزارلاردا، الاڭداردا (بالالار، سپورت، قالالىق كولىك تۇراقتارىندا); تۇرعىن ۇيلەردىڭ شاتىرلارىندا جانە ولاردىڭ جاپسارلاس سالىنعان ءۇي-جايلارىندا ورنالاستىرۋعا جول بەرىلمەيدى» دەپ ءتۇسىندىردى ە. ورازالين.

2019 جىلدىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا، قالادا 270 جازعى الاڭ بار، ونىڭ 10 پايىزى جەكە اۋماقتاردا، 90 پايىزى مەملەكەتتىك قور اۋماعىندا ورنالاسقان. ەندى جاڭا ەرەجەلەرگە سايكەس، مەملەكەتتىك قوردىڭ جەرلەرى اۋماقتارىنا ورنالاسقان ماۋسىمدىق الاڭداردى تەك جەڭىل قۇرىلىمدار مەن ۋاقىتشا قۇرىلىستاردان عانا ورناتۋ ۇسىنىلادى. 

ە. ورازالين جەكە مەنشىك اۋماقتارداعى جازعى الاڭدارعا قويىلاتىن تالاپتار تەك جاڭا اشىلعان نىساندارعا عانا قويىلاتىنىن جانە بۇرىن ورناتىلعان كۇردەلى قۇرىلىستار وزگەرىسسىز قالاتىنىن ايتىپ، ءوزىنىڭ ءسوزىن قورىتىندىلادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

باسىلىم باسشىلارى - ەركىن قىدىر (1962)

باسىلىم باسشىلارى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار