قازاقستاننىڭ ءىزىن الا كورشى رەسەي فەدەراتسياسى دا انا مەن بالاعا كورسەتىلەتىن قولداۋدى كۇشەيتۋدى قولعا الدى. وتكەن اپتادا رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتين فەدەرالدى جيىندا حالىققا ارناعان جولداۋىندا دەموگرافيانى نىعايتۋعا باعىتتالعان قادامداردى اتادى. «رەسەيدىڭ تاعدىرى, تاريحي كەلەشەگى ءبىزدىڭ سانىمىزعا بايلانىستى» دەگەن ۆ.ءپۋتيننىڭ ايتۋىنشا, جاڭا ءىس-شارالار قاتارىندا تابىسى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن اسپايتىن وتباسىلاردىڭ 3-7 جاس ارالىعىنداعى بالالارىنا اي سايىنعى جاردەماقى تولەنبەك. العاشقى كەزەڭدە تولەماقى 5,5 مىڭ رۋبل بولسا, كەيىن ايىنا 11 مىڭ رۋبلگە دەيىن وسەدى (شامامەن 1 رۋبل – 6,13 تەڭگە). سونداي-اق انا كاپيتالى باعدارلاماسى 2026 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاسىپ, تۇڭعىش تۋعان سابيگە 466,6 مىڭ رۋبل تولەنەدى. ال اتا-انا ەكىنشى ءسابيىن دۇنيەگە اكەلگەندە قوسىمشا 150 مىڭ رۋبل الادى. ءۇش جانە ودان كوپ بالاسى بار وتباسىلارعا يپوتەكالىق نەسيە 6 پايىزبەن بەرىلەدى. تەحنيكالىق تۇرعىدان دايىندىعى بار مەكتەپتەردەگى باستاۋىش سىنىپتاردىڭ وقۋشىلارى 2020 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ تەگىن ىستىق تاماق ىشەدى. بۇل ءىس-شارالار رەسەي بيلىگىنىڭ جوسپارى بويىنشا, 2024 جىلعا قاراي تۋ كوەففيتسيەنتىن قازىرگى 1,5-تەن 1,7-گە دەيىن كوتەرەدى دەپ كۇتىلۋدە.
دەموگرافيالىق احۋال وڭتۇستىك-شىعىستاعى كورشىمىزدى دە الاڭداتىپ وتىر. قىتايداعى تۋ كورسەتكىشى 70 جىل بۇرىن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى قۇرىلعاننان بەرگى ەڭ تومەنگى دەڭگەيگە قۇلادى. بۇل ماسەلەگە ء«بىر وتباسىنا – ءبىر بالا» قاتاڭ قۇقىقتىق شەكتەۋىنىڭ الىنىپ تاستالعانى دا كەدەرگى بولا الماي وتىر. بىلتىر بۇل ەلدە 14,65 ملن بالا دۇنيەگە كەلگەن ەكەن. بۇل الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 580 مىڭ بالاعا از. ۇلتتىق ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىنە ساي, اتالعان كورسەتكىش 1949 جىلدان بەرگى ەڭ تومەنگى دەڭگەيدى كورسەتەدى. جالپى, قىتايداعى تۋ دەڭگەيى بىرتىندەپ ازايىپ كەلە جاتقانىنا ءبىرشاما جىل ءوتتى. بۇل جايت الەم ەكونوميكاسىنىڭ ەكىنشى ساتىسىندا تۇرعان الىپ ەل ءۇشىن ەڭ كۇردەلى ماسەلەنىڭ ءبىرى. سونىمەن بىرگە قىتايدا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى ءبىرشاما ارتقاندىقتان حالىقتىڭ بىلتىرعى سانى 1,4 ميللياردتى قۇرادى. ال الدىڭعى جىلى 1,39 ملرد حالىق بولعان ەكەن. ساراپشىلار جۇمىسقا جارامدى از حالىقتىڭ جۇمىسقا جارامسىز كوپشىلىكتى اسىراۋعا تۋرا كەلەتىنى جايلى ماسەلە مەملەكەتكە سىن بولاتىنىن ايتادى. قىتاي 1979 جىلى ەلدەگى حالىقتىڭ ءوسىمىن توقتاتۋ ءۇشىن ء«بىر وتباسىنا – ءبىر بالا» ساياساتىن ەنگىزگەن بولاتىن. اتالعان زاڭدى بۇزعاندار ۇلكەن كولەمدە ايىپپۇل تولەپ, جۇمىسىنان قۋىلاتىن, ءتىپتى كەي جاعدايدا ءماجبۇرلى تۇردە جاساندى تۇسىك جاسالاتىن. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, ءدال وسى ساياسات ەلدەگى گەندەرلىك تەڭسىزدىككە اكەلدى. 2019 جىلى قىتايداعى ەر ادامداردىڭ سانى ايەلدەردەن 30 ميلليونعا ارتقان. ء«بىر بالا» ساياساتى 2015 جىلى جويىلىپ, ەكى بالاعا دەيىن تۋ رۇقسات ەتىلگەنىمەن, اتالعان رەفورما تۋ كولەمىنىڭ ازايۋىن توقتاتا الماي تۇر. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, مۇنداعى نەگىزگى كەدەرگى بالا كۇتىمىنە بولىنەتىن جاردەماقى مەن دەكرەتتىك دەمالىستىڭ ۇزارتىلماۋى. سول سەبەپتى كوپتەگەن وتباسىلاردىڭ ءبىر بالادان ارتىق بالا تاربيەلەۋگە قۇلقى جوق.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ مالىمەتىنشە, الەمدە ورتاشا تۋ كورسەتكىشى 1 مىڭ ادامعا 18,65 بالادان كەلەدى ەكەن.
ال ەلىمىزدە ميلليون حالقى بار قالالاردىڭ جانە وڭتۇستىك پەن باتىس وڭىرلەردىڭ ەسەبىنەن تۋ كورسەتكىشى جىلدان-جىلعا بىرتىندەپ ارتىپ كەلە جاتقانى قۋانتقانىمەن, شىعىس جانە تەرىسكەي وڭىرلەردەگى تۇرعىندار سانىنىڭ ۇزدىكسىز ازايۋى الاڭداتپاي قويمايدى. تەرىسكەيدەگى كورشىمىزدىڭ جاڭا الەۋمەتتىك تولەمدەرى نەگىزىنەن دەموگرافيانى دامىتۋعا ارنالىپ وتىرعانىمەن, الەمدىك ساراپشىلار بۇل رەفورمانىڭ نەگىزىنەن كەدەيلىك شەگىندەگى وتباسىلارعا عانا وڭ اسەرى بولاتىنىن, جالپى دەموگرافيالىق سەرپىلىستى تۋدىرا قويمايتىنىن ايتادى. البەتتە, ونى ۋاقىت كورسەتەدى.
ء«بىر بالاسى باردىڭ, شىعار-شىقپاس جانى بار, ەكى بالاسى باردىڭ جۇرەگىندە جالى بار, ءۇش بالاسى باردىڭ ءۇش رۋ ەلدە مالى بار, ءتورت بالاسى باردىڭ توبەدەن سالعان جولى بار, بەس بالاسى باردىڭ, دەس بەرمەس كۇشى بار, التى بالاسى باردىڭ, اللادان باسقا نەسى بار؟!» دەگەن ءتامسىل تىرشىلىكتىڭ وزەگىن كورسەتىپ تۇر ەمەس پە؟ نارىقتىق كوزقاراستا, ادام – كاپيتال, رەسۋرس. سوندىقتان قوس قاپتالىمىزداعى الىپ ەكى ەلدىڭ دەموگرافيالىق ءدۇمپۋى كەز كەلگەن ۋاقىتتا ەلىمىزگە دە سىن بولارىن ەسكەرگەنىمىز ابزال.
