ىشكى كوشى-قون ۇدەرىسىنىڭ ۇزدىكسىز ءوسۋى الماتى قالاسىنىڭ ماڭىن ۇلكەن اۋىلعا اينالدىرىپ جىبەرگەنى جاسىرىن ەمەس. ۋربانيزاتسياعا ۇشىراعان وبلىستىڭ ىلە, تالعار, ەڭبەكشىقازاق, قاراساي, جامبىل اۋداندارى ءۇشىن الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى مەن جول, جارىق, اۋىز سۋمەن قامتۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە تۇر. قازىرگى كۇنى قالا ماڭىن دامىتۋدىڭ باس جوسپارىنا سايكەس مەگاپوليسپەن قويان-قولتىق جاتقان 5 اۋدان مەن قاپشاعاي قالاسىنىڭ بولاشاعىن قالىپتاستىراتىن جۇمىستار قولعا الىنعان. ونىڭ ىشىندە اۋىلداردىڭ باس جوسپارعا ساي ساۋلەت تالاپتارىنا سايكەس كەلۋىنە, ينفراقۇرىلىم جۇيەسىن جاقسارتۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە قالا ماڭىنداعى قۇرىلىستى رەتكە كەلتىرۋگە جانە جول, سۋ, جارىق ماسەلەسىن شەشۋگە جول اشادى. دەرەك بويىنشا, قالا ىرگەسىندەگى وبلىسقا تيەسلى القاپتارعا جاسالعان تۇگەندەۋ جۇمىستارىنان كەيىن جەر تەلىمدەرىن جەكە مەنشىككە بەرۋگە شىعارىلعان 1,5 مىڭ شەشىمنىڭ كۇشى جويىلعان. ناتيجەسىندە, 121 000 گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى القاپ مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلىپتى. جانە بۇگىنگە دەيىن بوي كوتەرگەن 187 ەلدى مەكەننىڭ 80 پايىزى عانا باس جوسپار تالاپتارىنا ساي كەلەتىندىگى انىقتالعان.
ايتپاقشى, قالا ماڭىنداعى اۋىل قۇرىلىسىنىڭ قىزۋ ءجۇرۋى ادامداردىڭ باسپانا ماسەلەسىن ءبارىبىر شەشپەيدى ەكەن. ونى وبلىس بويىنشا تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان 48 مىڭ ادامنىڭ 40 پايىزىن وسى مەگاپوليس ماڭىندا تىركەلگەن تۇرعىندار قۇرايدى. ولاردىڭ ناقتى سانى 19 مىڭ شاماسىندا. وبلىس بيلىگى الماتى ماڭىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قارقىندى جۇرگىزگەنىمەن, قازىرگى قولدانىسقا بەرىلگەن ءۇيدىڭ سانى كەزەكتە تۇرعان 2 000 وتباسىن عانا باسپانامەن قامتۋعا جەتەدى دەيدى. ارينە جاقىن جىلدارى بۇل كورسەتكىشتى 200 000 وتباسىنا دەيىن جەتكىزۋ جوسپاردا تۇر.
ەندى مەگاپوليس ماڭىنداعى ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنا قىزمەت كورسەتەتىن الەۋمەتتىك نىساندارعا قاتىستى بىرەر ءسوز. سوڭعى 5 جىل كولەمىندە ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بويىنشا سالىنعان جاڭا نىسانداردىڭ جارتىسى الماتى قالاسى ماڭىنا تيەسىلى ەكەن.
– قالا ماڭىنا مەكتەپ پەن ەمحانالاردى قوسا العاندا 99 نىساننىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزدىك. وبلىستاعى بالاباقشانىڭ 76 پايىزى الماتىعا جاقىن اۋدانداردا اشىلعان. قازىرگى كەزدە 3 اۋىسىمدى مەكتەپتەردىڭ ماسەلەسىمەن اينالىسىپ جاتىرمىز, ولاردىڭ سانى – 33. قۋانىشتىسى, بۇل اۋماقتا اپاتتى مەكتەپتەر جوق. جاڭادان 10 مەكتەپ سالىنۋدا, ءدال قازىرگى قارقىندا 3 اۋىسىمدى مەكتەپتەردى جويۋ ءۇشىن 21 مەكتەپ سالۋىمىز قاجەت. بۇعان 52 ملرد تەڭگە قارجى كەتەدى. ماقساتقا 2021 جىلى قول جەتكىزەمىز دەگەن سەنىمدەمىن, –دەيدى الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆ.
تاعى ءبىر وتكىر ماسەلە اۋىلداردىڭ ينفراقۇرىلىمىنا قاتىستى. بۇل جەردە ادامداردىڭ وركەنيەت تالاپتارىنا ساي ءومىر سۇرۋگە دەگەن قۇقىعىمەن قاتار الماتىنىڭ ەكوجۇيەسىن ساۋىقتىرۋعا باعىتتالعان شارالاردى قوسىپ قاراستىرۋ كەرەك. سونىڭ ءبىرى – تۇرعىن ۇيلەردى جىلىتۋعا كەتەتىن قاتتى وتىن مولشەرىن ازايتىپ, تابيعي گاز جەلىسىنە قوسىلۋعا قول جەتكىزۋ. دەرەكتەر قازىر قالا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ كوگىلدىر وتىن تۇتىنۋ كورسەتكىشى 70 پايىزعا جەتكەنىن ايتادى. ياعني, 187 اۋىلدىڭ 135-ءى تابيعي گازعا قوسىلعان. ونىڭ ىشىندە قاراساي اۋدانى تولىقتاي كوگىلدىر وتىنعا كوشسە, ىلە مەن تالعار اۋداندارىنا قاراستى اۋىلداردى گازداندىرۋ 2022 جىلى 100 پايىزعا جەتەدى ەكەن. سونداي-اق قالا ماڭىنداعى 187 اۋىلدىڭ تۇرعىندارىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋ ۇلەسى 95 پايىزعا جەتەعابىل دەگەن دەرەك بار. ال ەلدى مەكەندەردى ەلەكتر ەنەرگياسى جەلىسىنە قوسۋ تولىقتاي اياقتالعان.
ەكوجۇيە دەگەننەن شىعادى, الماتى وبلىسى مەن قالاسىنا قاتىستى ورتاق ماسەلە رەتىندە قوقىس پوليگوندارىنىڭ جايىن ايتۋىمىز كەرەك. كۇن سايىن 1 ملن 200 مىڭ توننا قوقىس قالدىعى وبلىس اۋماعىنداعى ارنايى ورىندارعا شىعارىلادى ەكەن. ونىڭ ىشىندە 800 مىڭ توننا قاتتى قالدىق تازا مەگاپوليستەن تاسىمالدانادى. ءدال وسى قارقىنمەن كەتە بەرسە, 2025 جىلى قالا ماڭى ۇلكەن قوقىس قويماسىنا اينالىپ, جينالعان قالدىق كولەمى 12 ملن تونناعا جەتۋى مۇمكىن دەگەن بولجام بار.
ارينە الماتى وبلىسى بۇل ماسەلەنى شەشۋگە قادام جاساپ وتىر. قازىر ىلە اۋدانى اۋماعىندا ەكى قوقىس وڭدەيتىن زاۋىت سالۋ جونىندە باستاما بار. يسپانيا ينۆەستورلارىمەن كەلىسىم جاسالىپ, «ۆەيست ەنەردجي قازاقستان» بىرىككەن كاسىپورىنى قۇرىلعان. قوس زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى اياقتالعاسىن جىلىنا 220 مىڭ تونناعا دەيىن قوقىس وڭدەيتىن كاسىپورىن ىسكە قوسىلماق. قازىر قاپشاعاي قالاسى مەن تالعار قالاسىندا قوقىس سۇرىپتايتىن ورتالىقتار اشىلۋدا. ال ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ اۋماعىنان قوقىس پوليگونىن سالۋعا جەر ءبولىنىپ, 1,7 ملرد تەڭگە قارجى قاراستىرىلعان.
الماتى وبلىسى
