الاش اماناتىن ابىرويمەن ارقالاپ, بولاشاققا بەت بۇرعان ۇلت ۇنپاراعى «Egemen Qazaqstan»-نىڭ عاسىر بيىگىندەگى عيبراتتى تويى – مۇقىم قازاققا ورتاق مەرەكە, ايتۋلى ءسات ەكەنى اقيقات. «ۇشقىننان» وت الىپ, كەمەل كەلەشەككە باتىل قادام باسقان ەل گازەتىنىڭ رۋح مۇزارتىنان ۇزدىكسىز ءۇن قاتىپ كەلە جاتقانىنا – 100 جىل! تۇتاس عاسىر ۇلت شەجىرەسىن تاسقا قاشاعان قاراشاڭىراق باسىلىمنىڭ ءداۋىر تىنىسىن بەدەرلەۋدەگى تاريحى دا, تاعىلىمى دا تەڭدەسسىز. قازاقتىڭ ماڭدايالدى تۇلعالارى ەڭبەك ەتكەن گازەت ۇلتىمىز ءۇشىن قاستەرلى.
باس باسىلىمنىڭ العاشقى رەداكتورى – حالەل ەسەنباەۆ
ۇلت باسىلىمىنىڭ العاشقى رەداكتورى حالەل ەسەنباەۆ بولدى. قازىرگى «Egemen Qazaqstan»-نىڭ («ۇشقىن») العاشقى رەداكتورىن انىقتاپ تابۋدا كەزiندە وسى باسىلىمدا ەڭبەك ەتكەن بەلگiلi جۋرناليست تiلەكقابىل بورانعالي ۇلى كوپ iزدەندi. ول ءوزiنiڭ 1997 جىلى 22 اقپان كۇنگi گازەتiمiزدە جاريالانعان «ۇشقىننىڭ» رەداكتورى بولدىم...» دەگەن ماقالاسىندا حالەل ەسەنباەۆ تۋرالى تىڭ دەرەكتەر كەلتiرەدi. ورال ارحيۆiنەن الىنعان ول قۇجاتتا ح.ەسەنباەۆتىڭ ءوز قولىمەن تولتىرىلعان انكەتا جاۋاپتارى مەن 1919 جىلدىڭ قازان ايىندا وتكەن كيررەۆكوم ماجiلiسiنەن حاتتاما دا بار. اۆتور جينالىس قاۋلىسىنان ءۇزiندi كەلتiرە وتىرىپ, «ۇشقىن» گازەتiن باسقارۋ ءۇشiن بەس ادامنان (حالەل ەسەنباەۆ, ەشمۇحامەد بەگاليەۆ, ءتاميمدار سافيەۆ, امiرعالي مەڭەشەۆ, بەرنياز كۇلەەۆ) القا مۇشەسi سايلانعانىن جازادى. ايتسە دە, ەڭ باستى دالەل ح.ەسەنباەۆتىڭ 1923 جىلى ءوزi تولتىرعان انكەتا جاۋاپتارى بولسا كەرەك. وندا بىلاي دەپ جازىلعان: «رابوتال چل. رەدكوللەگي ورگ. بۋكگۋبيسپولكوما «كيرگيزسكايا پراۆدا», «دۋرۋستۋك جولى», جۋرنالا «مۋگاليم» («ۋچيتەل»), رەداكتوروم ورگانا كيركراي رەۆكوما «ۋشكۋن» («يسكرا») – ۆ 1918 ي 1919 گوداح, ورگ. بۋكگۋبكوما «ەنبەك» («ترۋد»), پەرەۆەل نا كيرگيزسكي يازىك كونستيتۋتسيۋ رسفسر ي ت.پ».
«قازاقتى قازاق دەيىك, قاتەنى تۇزەتەيىك»
گازەتتى رەداكتسيالىق القا شىعاردى. «ەڭبەك تۋى» ءتورت بەت بولىپ, 9-12 مىڭ تارالىممەن اپتاسىنا ءۇش قايتارا شىعادى دەلىنگەن ەدى. الايدا ءىس جۇزىندە گازەت وتە سيرەك شىقتى. 1920 جىلدىڭ قاراشا, جەلتوقسان ايلارىندا ونىڭ ءۇش ءنومىرى عانا جارىق كوردى. ال گازەتتىڭ 4,5,6 ساندارى 1921 جىلدىڭ العاشقى ايلارىندا شىقتى. سونىمەن, «ەڭبەك تۋىنىڭ» دا عۇمىرى ۇزاق بولمادى. ەكى جىلدان استام ۋاقىت جارىق كورىپ, 1923 قاڭتاردا شىعۋىن توقتاتقان سوڭ «ەڭبەكشىل قازاق» دەگەن اتپەن باسىلدى. وكتيابر رەۆوليۋتسياسىنىڭ ءتورت جىلدىق مەرەكەسى كۇنى – 1921 جىلعى 7 قاراشادا ورىنبوردا ركپ(ب) قىرعىز (قازاق) ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ورگانى «ەڭبەكشىل قازاقتىڭ» ءبىرىنشى سانى شىقتى. قۇرامىندا ساكەن سەيفۋللين (رەداكتور), ءسابيت مۇقانوۆ, امانعالي سەگىزباەۆ جانە باسقالار بولعان رەداكتسيا القاسى قۇرىلدى. گازەت رەداكتورى ساكەن سەيفۋللين, سونداي-اق مىرجاقىپ دۋلاتوۆ, سماعۇل سادۋاقاسوۆ, تەمىربەك جۇرگەنوۆ, باسقا دا قالام قايراتكەرلەرى باسىلىمدا ۇلت ماسەلەسىن باتىل كوتەرىپ وتىردى. ساكەن گازەتتىڭ 1923 جىلعى 64-ءشى سانىنداعى «احمەت بايتۇرسىن ۇلى ەلۋگە تولدى» دەگەن ماقالاسىندا ۇلت كوسەمىنىڭ تاريحتاعى ءرولى تۋرالى العاش رەت وي قوزعايدى. «وزگە وقىعان مىرزالار شەن ىزدەپ جۇرگەندە, قورلىققا شىداپ, قۇلدىققا كونىپ, ۇيقى باسقان قازاقتىڭ ۇلتتىق نامىسىن جىرتىپ, ۇلتتىق ارىن جوقتاعان پاتشا زامانىندا جالعىز-اق احمەت ەدى» دەپ تۇيىندەيدى. س.سەيفۋللين گازەتكە «ماناپ شاميل», مىرجاقىپ دۋلاتوۆ «ماديار», بەيىمبەت مايلين «شاڭقان» دەگەن بۇركەنشىك ەسىمدەرمەن جازىپ تۇرعان. ساكەن سەيفۋللين, جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, ۇلتىمىزدىڭ اتاۋى «قىرعىز» بولىپ بۇرمالانباي, «قازاق» ەسىمىنىڭ قايتارىلۋىنا ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەن تۇلعا. بۇعان گازەتتىڭ 1923 جىلعى 15 اقپانداعى سانىندا جاريالانعان «قازاقتى قازاق دەيىك, قاتەنى تۇزەتەيىك» دەگەن ماقالاسى كۋا. وندا ساكەن «قازاقستاننىڭ ورتالىق حۇكىمەتى «كيرگيز» دەگەن ەسىمدى جويىپ, «قازاق» دەگەن ەسىمدى قولدانۋعا جارلىق (دەكرەت) شىعارۋ كەرەك», – دەيدى. ءيا, وسىنداي اۋىرتپالىقتاردى باستان كەشكەن گازەتتىڭ اتاۋى دا بىرنەشە رەت وزگەرتىلدى. «ۇشقىننان» كەيىن «ەڭبەك تۋى», «ەڭبەكشىل قازاق», «ەڭبەكشى قازاق», كەيىننەن «سوتسيالدى قازاقستان», «سوتسياليستىك قازاقستان» اتاۋىمەن جارىققا شىقتى. ەلىمىز ەگەمەندىك العان تۇستا اتى «ەگەمەندى قازاقستان», 1993 جىلى «ەگەمەن قازاقستان» بولىپ وزگەردى. ال 2018 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان باستاپ گازەت اتاۋى لاتىن الىپبيىمەن «Egemen Qazaqstan» بولىپ جارىق كورىپ كەلەدى.
«ەگەمەننىڭ» تاريحى – ءبۇتىن ءداۋىردىڭ عاسىرلىق تاريحى
گازەتتىڭ اتى وزگەرگەنىمەن, ماقساتى وزگەرمەگەنى انىق. رەسپۋبليكانىڭ استانالارى اۋىسقان سايىن ۇلتتىڭ باس باسىلىمىنىڭ شىعاتىن ورنى دا ورىنبور, قىزىلوردا, الماتى بولىپ اۋىسىپ جاتتى. بۇگىندە «Egemen Qazaqstan» رەداكتسياسى ەلوردادا ورنىعىپ, وزىنە جۇكتەلگەن اماناتتى ابىرويمەن ارقالاپ كەلەدى. مەملەكەتىمىزدە بولىپ جاتقان ساياسي, مادەني جانە ەكونوميكالىق جاڭالىقتار اپتاسىنا 5 رەت «Egemen Qazaqstan»-دا جارىق كورەدى. گازەتتىڭ عاسىرلىق مەرەيتويىن ەل بولىپ اتاپ ءوتۋ الاش ارىستارىنىڭ تابانى تيگەن سەمەي جەرىنەن باستاۋ الدى. ءارى قاراي دا ءتۇرلى ءىس-شارالار وتكىزىلدى. ول كوزىقاراقتى وقىرماننىڭ ەسىندە. «Egemen Qazaqstan» گازەتى تەك ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمى عانا ەمەس, حالىقتىڭ ءجۇز جىلدا ءجۇرىپ وتكەن جولى مەن ۇلتىمىزدىڭ ءجۇز جىلدىق جىلناماسى. ەندەشە, ءبىر عاسىردى ارتقا تاستاپ, ۇلتتىڭ مۇڭىن مۇڭداپ, جوعىن جوقتاپ, ۇنىنە ءۇن قوسىپ كەلە جاتقان باسىلىمنىڭ مەرەيتويى قۇتتى بولسىن!
