ايماقتار • 11 جەلتوقسان، 2019

زايدا ەلعونديەۆا: بۇگىنگى الماتى جاڭا كوزقاراستاعى ازاماتتاردىڭ التىن ورداسى

82 رەتكورسەتىلدى

الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ الماتىلىق زيالى قاۋىم، رۋحانيات وكىلدەرىن «الماتى قالاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» ءتوس بەلگىسىمەن ماراپاتتادى. سولاردىڭ ءبىرى اقىن زايدا ەلعونديەۆا الماتى قالاسىنىڭ تاريحي جانە رۋحاني كەلبەتى تۋرالى ويىمەن ءبولىستى.    

«قازاقستاننىڭ قازىرگى وركەندەپ-دامۋىن ەكى تۇرعىدان – ماتەريالدىق جانە رۋحاني جاعىنان الىپ قاراۋعا بولادى.  الماتى ادام تانىماستاي كوركەيدى، قازىرگى تاماشا، زامانۋي كەلبەتىنە، بابىنا كەلدى.  سەبەبى مەنى قالانىڭ  بايىرعى تۇرعىنى رەتىندە الماتىنىڭ تاريحىن ەكىگە بولەر ەدىم. العاشقى كەزەڭ – 1990 جىلعا دەيىنگى الماتى ەتەك–جەڭى جيناقى، الاتاۋدىڭ باۋىرىندا بۇيىعىپ قانا جاتقان جانە قازاقتىڭ بولمىسىن بويىنشا ساقتاعان كوز مونشاق ءتارىزدى ءسۇپ-سۇيكىمدى ەدى. كوركى مەن تازالىعى اقىنداردىڭ قيالىنا قانات ءبىتىردى. الماتىنىڭ الەمدى كوركىمەن ارباپ الاتىنداي قاۋقارى بار. اسەم تابيعاتى مەن كورىكتى جەرلەرى، ءتۇرلى تاريحي ەسكەرتكىشتەرى مەن ساۋلەتتى عيماراتتارى جەتىپ-ارتىلادى… «الماتىعا ءبىر كەلىپ كەتكەن ادام ونى ءومىر بويى ساعىنىپ وتەدى» دەگەن پايىمدى الماتىعا العاش كەلگەندە ءتۇيىپ قويعانمىن ساناما.

قازىر الماتى وزگەردى:  قازىرگى الماتىنى مەن تەك نيۋ-يوركپەن سالىستىرامىن. تاكاپپار. بىراق سونىمەن ءبىرتۇتاس ءبىر ۇندەستىككە باعىنعان جانە ۇيلەسىمدىلىگىن ساقتاپ قالدى. بۇل ماعان ۇنايدى.  «الماتى» قوناق ءۇيى ماڭىندا شاكەن ايمانوۆتىڭ ەڭ كورنەكى كارتينالارىنىڭ ءبىرى - «تاقيالى پەرىشتە» ءفيلمى تۇسىرىلگەن بولاتىن. شاكەن ايمانوۆ ءتىرى كەزىندە وسى جەردە جۇمىس كۇنىن وتكىزگەن.  شاكەن اعانىڭ ءمۇسىنى تاپ سول جەرگە ورنالاستى. ويدان شىقتى.  بۇل ءۇردىس الداعى ۋاقىتتا جالعاسا بەرەدى دەپ ويلايمىن. 

الماتىنىڭ مىنەزى كەيدە ماعان قازاقتىڭ بولمىسى ءتارىزدى. دوستارىممەن وڭاشا اڭگىمە كەزىندە الماتىنىڭ مىنەزىن تەك قانا پرەمەر –مينيستر دەڭگەيىندە قىزمەتتە بولعان تۇلعا عانا يگەرە الادى  دەيتىنبىز.  بۇل وسىعان دەيىنگى قالا باسشىلىعىندا بولعان ازاماتتاردىڭ ەڭبەگىن جوققا شىعارۋ ەمەس. بۇگىنگى باسشىلىقتا وتىرعان ازاماتتىڭ ەڭبەگىنە ءادىل باعا بەرۋ. رۋحاني استانامىزدىڭ تىزگىنىن قولىنا العان باقىتجان ساعىنتاەۆ ونەر مەن مادەنيەتكە، ادەبيەتكە ۇلكەن قولداۋ تانىتىپ وتىر. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە الماتىنىڭ ورتاسى نەمەسە شەتكى اۋدانى دەپ ءبولىپ –جارماي بارىنە جايلى تۇرمىستى قالىپتاستىرۋعا بەل شەشىپ وتىر.  الماتىنىڭ شەتكى اۋداندارىنا مۇنشالىقتى كوڭىل بولىنگەن كەز ەسىمدە جوق. مۇنى اشىق ايتۋ كەرەك.   

1990 جىلدارداعى الماتى قازاقتاردىڭ كوپ قونىستانۋىمەن ەستە قالدى.  مۇنى تار جول،تايعاق كەشۋ دەپ باعالاۋعا بولادى.

الماتى – ارمان قالا، اسەم قالا، جاسىل قالا، قۇشاعى كەڭ، اشىق  قالا. سون­دىقتان وسى ءبىر الىپ مەگاپوليسكە ۇمتى­لۋشىلاردىڭ، وسىندا ءومىر ءسۇرىپ، قانات جايىپ، ءوسىپ-ونگىسى كەلەتىن وتانداستى­رىمىزدىڭ كوپ بولاتىنى زاڭدىلىق. سەبەبى الماتىلىقتاردىڭ پسيحولوگياسىن  كەشەگىمەن سالىستىرۋعا بولمايدى.

بۇگىنگى الماتى جاڭا كوزقاراستاعى ازاماتتاردىڭ التىن ورداسى، اق ورداسى. قالا اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ «مەن الماتى قالاسىنا اكىم بولىپ تاعايىندالعان كۇننەن باستاپ، بارلىق اۋداننىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسىپ شىقتىم. سوندا بايقاعانىم، قالانىڭ ورتالىق اۋداندارى عانا جاقسى دامىعان، الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمنىڭ 70%-ى الماتى تورىندە ورنالاسقان. سوعان وراي قالا ورتالىعى مەن شەتكى اۋداندارداعى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىندە ءبىراز ايىرما­شىلىقتار بار»  دەگەن مالىمدەمەسى مەنىڭ ويىمنان شىقتى.  بۇل پروبلەمانى شەشۋ، شەتكى اۋداندارداعى جاعدايدى «الماتىنىڭ التىن كۆادراتىمەن» تەڭەستىرۋگە ۇمتىلۋ تاۋەكەلى مول مىندەت.  سوندىقتان ەل تىزگىنى – الماتى باسشىلىعىندا وتىرعان ازاماتاتتاردىڭ باستاعان ىسىنە ساتتىلىك تىلەيمىن. ازاماتىمىزعا  قولداۋ بىلدىرەيىك!»، دەدى زايدا ەلعونديەۆا.  

 

الماتى

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

«اقىلعا ساۋلە قونباسا...»

قوعام • بۇگىن، 08:03

بوكسشىلار الەمدىك رەيتينگتە جوعارىلادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 07:55

قازاقى اس: ءداستۇر مەن ءدام

رۋحانيات • بۇگىن، 07:51

تەرەزەدەن قاراما...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:49

قىزمەت بارىسىندا قازا تاپتى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:44

بوزىنگەندى يدىرگەن كۇي ەدى...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:42

«كوحلەار نۋكلەۋس» كومەككە كەلدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:40

اعا مەن ءىنى

قوعام • بۇگىن، 07:30

ىسقاق قاجى اۋليە

رۋحانيات • بۇگىن، 07:25

قابان، تاڭكى جانە بىدىق

رۋحانيات • بۇگىن، 07:23

قايىق كۇتكەن كۇن

رۋحانيات • بۇگىن، 07:21

«ۇلتقا قىزمەت ەتۋ – مىنەزدەن»

ساياسات • بۇگىن، 07:16

جاستاردىڭ جارقىن باستاماسى

ايماقتار • بۇگىن، 06:53

بالا اۋىرسا، ءبارىمىز جاۋاپتىمىز

مەديتسينا • بۇگىن، 06:48

ۇقساس جاڭالىقتار