ۇلت ماسەلەسىنىڭ ماڭىزى
رەسەي كوممۋنيست پارتياسىنىڭ 12-ءشى جيىلىسىندا جولداس ستالين ۇلت ماسەلەسى تۋرالى بايانداما قىلعاندا ايتقان سوزدەرىنىڭ قورىتىندىسى مىناۋ:
– ۇلت ماسەلەسىن شەشۋدە 2 ماعىنا بار. ول ەكى ماعىنانىڭ بىرەۋى – ءبىزدىڭ پارتيانى سىرتتان باقىلاۋشى جەر دۇنيەدەگى بارلىق حالىقتار ءۇشىن كەرەك.
ءبىزدىڭ قازىرگى سوۆەتتى رەسپۋبليكانىڭ وداقتاس قۇراماسىنا كۇللى كۇنشىعىس حالىقتارى سىرتتان كوزىن الماي باقىلاپ قاراۋدا. قاراعاندا تاپ ءبىر جەرگە جاڭا ءبىر جات تۇقىمدى ەگىپ, سونىڭ شىققان ونىگى قانداي بولار ەكەن دەپ باعىپ وتىرعانداي قاراۋدا.
ەگەردە ءبىز وسى قۇرامالىق وداقتاستىق شاراسىنداعى ۇلت ماسەلەسىن دۇرىس شەشىپ, ءار حالىقتىڭ اراسىن شىن تۋىسقاندىق نەگىزىنە كەلتىرىپ جاقىنداستىرساق, ءبىزدىڭ مۇنىمىزدى كۇللى كۇنشىعىس كورىپ, ءبىزدىڭ رەسەيدىڭ سوۆەتتى قۇراما وداقتاس ۇكىمەتىن شىن جولباسشى تانىپ, ءبىزدىڭ سوڭىمىزدان ەرىپ ءھام سونىمەن جالپى دۇنيە كاپيتاليزمنىڭ وبىرلىعى جويىلا باستاماق.
ال, ەگەردە ءبىز بۇل ۇلت ماسەلەسىن شەشكەندە قاتە ىستەسەك, رەسەيدىڭ جارلى ەڭبەكشىلەر تابىنا (پرولەتارياتقا) بۇرىنعى ەزىلگەن ۇلتتاردىڭ سەنىمى قالمايدى. رەسەيدىڭ قۇراما سوۆەت ۇكىمەتىنىڭ كۇنشىعىس حالىقتارىن بويىنا جاناستىرۋعا, وزىنە قاراي تارتۋىنىڭ كۇشى كەتەدى ءھام ولاي بولعاندا دۇنيە كاپيتاليزمنىڭ وبىرلىعى – يمپەرياليزم ءبىزدى جەڭەدى.
مىنە, بۇل ۇلت ماسەلەسىن دۇرىس شەشۋدىڭ جالپى دۇنيەدەگى حالىقتاردىڭ الدىندا زور ماعىناسىنىڭ بارلىعى.
ال, ەندى ۇلت ماسەلەسىن دۇرىس شەشۋ, شەشپەۋدىڭ ءوز ىشىمىزدە زور ماعىناسىنىڭ بار ەكەنى مىناۋ:
رەسەيدە جاڭا شارۋاشىلىق ساياساتىن (نەپ-ءتى) جۇرگىزگەننەن بەرى ورىستىڭ ۇلتشىلدىعى وسە باستادى. ورىستىڭ ۇلتشىلدىعى كۇشەيە باستادى. ءھام دەنيكيننىڭ ىستەي الماعان, ھۇجەتكە شىعارا الماعان, بۇرىنعى « ۇلىق رەسەيدى بولمەي, جارماي تۇتاس ساقتاۋ» پىكىرى قازىرگى ۋاقىتتا ەپپەن, بىلدىرتپەي ھۇجەتكە شىعارماق تىلەك تە بار.
بۇل جاڭا شارۋاشىلىق ساياساتى (نەپ) ورناعالى ىشكى تۇرمىسىمىزدا ءبىر جاڭا كۇش تۋا باستادى. ول جاڭا كۇش ءبىزدىڭ سوۆەت مەكەمەلەرىنە ءھام حاتتا پارتيا مەكەمەلەرىنە ۇيالاي باستاعان ورىستىڭ ۇلتشىلدىق, وزىمشىلىدىگى (ناتسيونالنو-شوۆينيستيچەسكوە). ەگەردە ءبىز بۇل جاڭا تۋا باستاعان قاۋىپتى كۇشتى تامىرىنان قىرقىپ قۇرتپاساق, جارلى تابى مەن اۋىل شارۋاشىلىقتارىنىڭ اراسى ايىرىلىپ كەتۋگە مۇمكىن. ءھام سونىمەن بۇل جارلى تابىنىڭ اكىمياتىن سۋ تۇبىنە باتۋ حالىنە جەتكىزۋگە سەبەپ بولۋعا مۇمكىن.
(ك گيبەلي ديكتاتۋرى پرولەتارياتا) جاڭا شارۋاشىلىق ساياساتى ورىستىڭ وزىمشىلدىگىمەن قاتار جەرگىلىكتى حالىقتاردىڭ دا وزىمشىلدىگىن تۋدىرا باستادى. بۇل, اسىرەسە, كوپ ۇلتتاردان قۇراسقان مىنا رەسپۋبليكالاردا كوبىرەك كورىنەدى. ماسەلەن: گرۋزيا, ءازىربايجان, بۇحارا ءھام تۇركىستاندا.
ءبىز ەندى ورىستىڭ بولسىن ءھام تۇرعىن حالىقتاردىڭ بولسىن وزىمشىلدىكتەرىنە (شوۆينيزما) قارسى ءتيىستى ىستەر قىلۋىمىز كەرەك.
ۇلت ماسەلەسىنىڭ تاپتىق ەڭ نەگىزگى ماعىناسى – ءبىزدىڭ سوۆەت ۇكىمەتىنىڭ حالىندە بۇرىنعى ۇلىق بولىپ بيلەپ قالعان ۇلتتىڭ جارلى تابى مەن بۇرىنعى ەزىلىپ قالعان حالىقتىڭ اۋىل شارۋاسىنىڭ اراسىن جاقىنداستىرىپ, سولاردىڭ اراسىن دۇرىس قىلىپ بايلاستىرۋ.
ەگەردە ورىستىڭ جارلى تابى – پرولەتارياتى جالعىز ورىستىڭ كرەستيانستۆوسىمەن ەمەس (اۋىل شارۋاسىمەن), بۇرىنعى ەزىلگەن ۇلتتاردىڭ كرەستيانستۆوسىمەن (اۋىل شارۋاسىمەن) دۇرىس جالعاسۋى ءھام دۇرىس وداقتاستىق جالعاسا السا, سوندا عانا ماسەلە دۇرىس شەشىلگەن بولادى. بۇلاي بولۋ ءۇشىن جارلى تاپتىڭ ۇكىمەتى ورىسقا قانداي وزىنىكىندەي بولسا ءار ۇلتتىڭ اۋىل شارۋاشىلارىنا دا سونداي وزىنىكى بولۋى كەرەك. ال, ءار ۇلتتىڭ اۋىل شارۋاشىلارىنا سوۆەت ۇكىمەتى وزىنىكى بولۋ ءۇشىن ول سوۆەت ۇكىمەتى جەرگىلىكتى ۇلتتار ءۇشىن تۇسىنىكتى بولۋ كەرەك: جەرگىلىكتى مەكەمەلەردە ءىس ولاردىڭ انا تىلىندە ءجۇرۋى كەرەك; جەرگىلىكتى مەكەمەلەردە ىلعي سول جەرگىلىكتى حالىقتاردىڭ ءتىلىن, تۇرمىسىن, زاڭىن, ادەت-عۇرپىن بىلەتىن ءوز ادامدارىنان وتىرعىزۋ كەرەك.
ۇلت ماسەلەسىن شەشۋشىنىڭ قانداي بولۋى
قازىرگى ۋاقىتتا ۇلت ماسەلەسىنىڭ شەشىلۋى – سوۆەتتى رەسپۋبليكالارىنىڭ وداقتاستىعى. بۇل وداقتىقتىڭ نەگىزى ىقتيارلىق, ەركىندىكپەن قۇرىلۋى كەرەك ءھام بۇل وداقتىققا كىرەتىن مۇشەلەردىڭ تەڭدىگىمەن قۇرىلۋ كەرەك.
ەشبىر حالىقتىڭ وداقتىعى, ەشبىر حالىقتاردىڭ بىرلەسۋى ەشقاشان مىقتى, بەرىك بولا المايدى ەگەردە ونىڭ نەگىزى ىقتيارلىقپەن سالىنعان بولماسا. مۇنى ءبىزدىڭ ايقىن, اشىق ايتۋىمىز كەرەك. وداقتىقتىڭ بەرىك بولۋىنىڭ 2-ءشى نەگىزگى شارتى – سول وداقتىققا كىرگەن حالىقتاردىڭ زاكون-قۇقىق رەتىندە ءبىر-بىرىمەن تەڭ بولۋى جانە وداقتىققا كىرگەن رەسپۋبليكالاردىڭ ءبارى سول وداقتىڭ پايدالارىن بىردەي پايدالانادى ءھام وداقتىقتىڭ جالپى پايداسىنا وزدەرىنىڭ كەيبىر پايدالارىنان بىردەي شىعىپ, سول جالپى ىسكە باعىشتايدى.
قۇراما سوۆەت مەملەكەتىندەگى بارلىق حالىقتار قۇر زاكون, زاڭ رەتىندە عانا تەڭ بولماي, ءىس جۇزىندە تەڭ بولۋلارى كەرەك. قۇقىق, زاكون رەتىندەگى تەڭدىكتى ءبىز جاريالادىق, ونى ەندى قاجەتكە شىعارامىز, ءىس جۇزىندە عامالعا اسىرامىز.
بارلىق ۇلتتاردىڭ, بارلىق جۇرتتاردىڭ رەسىم رەتىمەن قانشا قۇقىقتارى بولسا, وداقتىققا كىرگەن ۇلتتاردىڭ دا سونشاما قۇقىقتارى بولادى. بىراق كەيبىر ۇلتتار وزدەرىنىڭ ونەر-ءبىلىم رەتىندە ناداندىقتا, ارتتا قالعاندىعىمەن رەۆوليۋتسيانىڭ (توڭكەرىستىڭ) الىپ بەرگەن قۇقىقتارىن پايدالانا المايدى. مىنە, وسى كوپ كەمشىلىك قىلادى.
بۇل مەكتەپ-مەدرەسە ءھام انا ءتىلى ماسەلەلەرىنەن كورى زورىراق ماسەلە.
بۇعان كەلگەندە, قۇرى مەكتەپ-مەدرەسە ءھام انا ءتىلى دەگەن عانا سوزدەر از. بۇعان بۇرىنعى ەزىلگەن شارۋاشىلىق, ونەر-ءبىلىم رەتىندە ارتتا قالعان ۇلتتارعا ءبىزدىڭ شىن كوڭىلمەن, ادال جۇرەكپەن ۇزبەي ىستەيتىن جارلى تاپتىڭ (پرولەتارياتتىڭ) جاردەمى كەرەك.
بۇل شارۋاشىلىق, كاسىپ, ونەر-ءبىلىم رەتىندە ارتتا قالعان رەسپۋبليكالاردا كاسىپشىلىك دۇكەنىن قۇرۋ كەرەك (پرومىشلەننوستي وچاگا). كاۆكازداعى رەسپۋبليكالاردىڭ ۇلتتاردى ءبىر-بىرىمەن دۇرىس جاناستىرىپ, ارالارىن دۇرىس بايلاستىرۋ ءۇشىن ءھام سول جەردەگى ۇلتتاردىڭ اراسىندا تاتۋلىق ساقتاتۋ ءۇشىن سول جەردە ءبىر ءپاتۋالى باسقارما جاسالۋى كەرەك. ونداي باسقارما كاۆكازداعى سوۆەتتى رەسپۋبليكالاردىڭ وداقتاستىعى بولادى.
ءوزىنىڭ بايانداماسىن قورىتىپ كەلىپ, ستالين جولداس اقىرىندا مىنانى ايتتى:
ىسكە نە نارسەلەر بوگەت؟
بىرلىككە بوگەت بولاتىن ءبىزدىڭ الدىمىزدا 3 نارسە بار. ولاردى جويۋىمىز كەرەك. ولاردىڭ ءبىرىنشىسى – ۇلى ورىستىڭ وزىمشىلدىگى, ەكىنشىسى – تەڭسىزدىك, ءۇشىنشىسى – جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ ۇلتشىلدىعى. بۇل ەسكىدەن قالعان ميراستاردى جويۋعا مەن ءۇش شارت كورسەتەمىن:
1) ءاربىر رەسپۋبليكادا سوۆەت ۇكىمەتىن سول جەردەگى جەرگىلىكتى حالىققا تۇسىنىكتى قىلۋعا ءھام ول جەرگىلىكتى حالىقتىڭ وزىنەن تۋعان ۇكىمەتى قىلۋعا ءھام سوۆەت ۇكىمەتىن جالعىز ورىس ۇكىمەتى قىلماي, جالپى ۇلت (ينتەرناتسيونالنىي) ۇكىمەت قىلۋعا بارلىق كۇشتەرىمىزدى سالىپ, تىرىسۋلارىمىز كەرەك. مىنە, بۇل – ءبىرىنشى شارت.
2) رەسپۋبليكا وداقتىعىنىڭ كوميسسارياتتارىنىڭ نەگىزگى جوباسى بويىنشا سول كوميسسارياتتاردىڭ كوللەگيالارىنا نەگىزدى ۇلتتاردىڭ كىسىلەرىنەن كىرسە, ول كوللەگيالار ءار رەسپۋبليكانىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارىن ءبىلىپ وتىرىپ, سول مۇقتاجدارىن تابۋعا تىرىسىپ وتىرار ەدى. بۇل – ەكىنشى شارت.
3) سوۆەتتى جوعارعى وداقتىق باسقارماسىنىڭ قۇرىلىسى (سوستاۆ) كۇللى سوۆەتتى رەسەيدەگى ءاربىر رەسپۋبليكانىڭ ءھام ءاربىر ۇلتتىڭ ايناعا تۇسكەن ساۋلەسىندەي بولىپ, بارلىق رەسپۋبليكانىڭ, بارلىق ۇلتتاردىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارىن كورسەتىپ وتىراتىن بولسىن. مىنە, بۇل – ءۇشىنشى شارت.
ءبىز بۇل ماسەلەنى دۇرىس شەشكەن بولار ەدىك, ەگەردە ءبىز وداقتىق ورتالىق كوميتەتىنىڭ قۇرىلىسىن (سوستاۆىن) ەكى القالى قىلىپ جاساي الساق (ۆ دۆە پالاتى). مۇنىڭ ءبىرىنشى القاسى ۇلتقا قاراماي, وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ جالپى جيىلىسىندا سايلانسا, ەكىنشى القاسى ءار رەسپۋبليكالاردان, ايماقتاردان سايلانىپ, وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ جالپى جيىلىسىندا بەكىتىلسە. ەكىنشى القادا جالعىز وداقتىققا كىرەتىن ءتورت قانا رەسپۋبليكالاردىڭ 1) رەسەي قۇراماسى – رسفسر, 2) كاۆكاز قۇراماسى, 3) ۋكراينا, 4) بەلارۋس ادامدارى بولىپ قويماي, بارلىق حالىقتاردىڭ, بارلىق ەلدەردىڭ ۋاكىلدەرى بولۋى كەرەك.
مىنە, وسى جوعارعى كورسەتىلگەن جوبالاردى ىسكە اسىرساق قانا ۇلت ماسەلەسىن دۇرىس شەشكەن بولامىز. سوندا عانا جارلى تاپتىڭ تۋىن كەڭىنەن جايا الامىز. سوندا عانا بۇل ءبىزدىڭ رەۆوليۋتسيانىڭ سوڭىنان ەرەتىن نەگىزگى كۇش بولىپ وتىرعان جەر دۇنيەنىڭ جارلى تابىمەن وبىر كاپيتاليزمى بولاشاقتا بەلدەسكەندە تارازىنى ج ۇلىپ تۇسەتىن سالماق بولاتىن كۇنشىعىستى ماڭايىمىزعا قۇراپ, وزىمىزگە جاناستىرا الامىز».
مىنە, قىسقاشا قورىتقاندا ستالين جولداستىڭ پارتيانىڭ 12-ءشى جيىلىسىندا ۇلت ماسەلەسى تاقىرىپتى ىستەگەن بايانداماسى وسى.
ستالين جولداس – كوممۋنيست پارتياسىنىڭ باسىنان كەشىرگەن تاريحىندا نەلەر ۇلكەن سىندى, قيىن-قىستاۋ تار جول-تايعاق كەشۋلەرىنەن وتكەن ەسكى تۋ ۇستاعان قاجىرلى باستىقتارىنىڭ ءبىرى.
جولداس ستاليننىڭ بۇل قورىتىندى بايانداماسىن قازاقستان ءتارىزدى شەت رەسپۋبليكالارداعى كوممۋنيستەر كوبىرەك وقۋلارى كەرەك.
شاميل.
