رۋحانيات • 21 قاراشا، 2019

اباي تويى تاعىلىمدى شارالارمەن ەستە قالۋى ءتيىس

141 رەتكورسەتىلدى

شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆپەن اڭگىمە

اباي تويى – ەلدىك تويى

– دانيال كەنجەتاي ۇلى، ەڭ اۋەلى ۋاقىتىڭىزدىڭ تىعىز­دى­عىنا قاراماستان سۇحبات بە­رۋگە كەلىسكەنىڭىزگە العىس بىل­دىرەمىز. 2020 جىل – ەلىمىز ءۇشىن ەرەكشە جىل، ۇلى ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى. وڭىردە ۇلكەن مەرەيتويعا ازىرلىك قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟ اڭگىمەمىزدىڭ القيسساسىن وسىدان باستاساق.

– راسىندا، الداعى جىل وبلىسىمىز ءۇشىن عانا ەمەس، ەلىمىز ءۇشىن دە مەرەيلى داتالارعا تولى جىل. ارينە «تاس تۇسكەن جەرىنە اۋىر» دەمەكشى حالقىمىزدىڭ دارا پەرزەنتى، ۇلى اقىن اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىن جوعارى دەڭگەيدە اتاپ وتۋگە تۋعان توپى­راعى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن ازىرلەنىپ جاتقانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى بولار. وزدەرىڭىز جاقسى بىلەسىزدەر، پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءساۋىر ايىندا وبلىسىمىزعا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەندە ۇلى ابايدىڭ مۇراسى «رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ» ماڭىزدى باعدارىنا اينالۋى قاجەتتىگىن، تاريحي داتانى تۇتاس ەل بولىپ، اقىل-پاراساتپەن، ساليقالى دەڭگەيدە اتاپ ءوتۋ كەرەكتىگىن، اقىن مۇراسىن جاستاردىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ، وي-تولعامدارىن كەڭىنەن دارىپتەۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەندىگىن ايتقان بولاتىن. ودان كەيىن كوپ ۋاقىت وتپەي مەملەكەت باسشىسىنىڭ «اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولۋىن مەرەكەلەۋ تۋرالى» جارلىعى شىعىپ، اقىن مەرەيتويىن دايىنداۋ جانە وتكىزۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرىلعانى بەلگىلى. وبلىسىمىزدا پرەزيدەنت جارلىعىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ارنايى تۇجى­رىمداما مەن ايماقتىق ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەنىپ، ءىس-شارالاردى دايىنداۋ جانە وتكىزۋ جونىندەگى جۇمىس كوميسسياسى قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا تاريحشىلار، اباي­تانۋشىلار، عالىمدار، جازۋشىلار، قوعام قايراتكەرلەرى، جۋرناليستەر ەندى.

جوسپارعا ەنگەن ءىس-شارالار كەشەنىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – اباي­دىڭ كوپقىرلى فيلوسوفيالىق جا­نە شىعارماشىلىق مۇراسىن جان-جاقتى اشۋ ارقىلى الەمدىك قوعامداستىققا قازاقستاننىڭ كوپ­ۇلتتى تاۋەلسىز مەملەكەت رە­تىندە گۋ­مانيزمنىڭ، بەيبىت­شىلىكتىڭ، دوستىق پەن جاسامپاز­دىقتىڭ جوعارى يدەال­دارىنا ادال­دىعىن كورسەتۋ. ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسىدان جي­ىرما بەس جىل بۇرىن ايتقان:     «...اباي حالقىمىزدىڭ ادال دا اشىق پەيىلىن ايقىن كورسەتە وتىرىپ، الەم حالقىن بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمگە شاقىرعان...» دەگەن سوزدەرى قازىر دە اسا وزەكتى. وسى رەتتە الداعى جىلدىڭ پوەتيكالىق نەگىزگى ۇرانى رەتىندە ابايدىڭ قارا سوزدەرىنىڭ ىشىندەگى: «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ…» كەلەتىن دايەك­سوزىن بەلگىلەۋدى ۇسىنامىز. اباي تويى تاعىلىمدى شارالارمەن ەستە قالۋى ءتيىس. سوندىقتان دا ءبىلىم، عىلىم، ونەر، ادەبيەت، سپورت جانە تۋريزم سالالارىنا باعىتتالعان ءىس-شارالار كەشەنى اقىن بابامىزدىڭ ءدال وسى رۋحاني وسيەتىن نەگىزگە العانى ءجون.

«ابايتانۋ» كابينەتتەرى اشىلادى

– سوندا اقىن مەرەيتويى وڭىردە ءبىر ەمەس، بىرنەشە سالانى قامتيدى عوي.

– ءيا. ماسەلەن، ءبىلىم سالاسىندا مىناداي اۋقىمدى ءىس-شارالار كەشەنى جوسپارلانعان. سونىڭ ءبىرى – قاراۋىل اۋىلىنداعى ۇلى اقىننىڭ اتى بەرىلەتىن 300 ورىندىق جاڭا مەكتەپتىڭ قۇرى­لىسى. ەكىنشىدەن، وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي-زەرت­تەۋ ينس­تي­تۋتتارىنىڭ ابايتانۋشى عا­لىمدارىن تارتا وتىرىپ، وبلىس­تىڭ مەكتەپتەرى مەن كول­لەدجدەرىنە ارنالعان «ابايتانۋ» كۋرسى بو­يىنشا اۆتورلىق وڭىرلىك باع­دارلاما مەن وقۋ-ادىستەمەلىك كەشە­نى ازىرلەنەدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن «اباي­تانۋ» ەلەكتيۆتى كۋرسى 2020 جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ مەك­تەپ­تەردىڭ 5-8 سىنىپتارىنا جانە وبلىستىڭ ەكى پەداگوگيكالىق كوللەدجىنە ەنگىزىلەدى. بۇل شامامەن 75 مىڭنان استام ادامدى قامتيدى.

سونىمەن قاتار كەلەسى جىل­دىڭ قىركۇيەگىنە دەيىن 277 تولىق كوم­پلەكتىلى مەكتەپ پەن ەكى پەدا­گوگيكالىق كوللەدجدە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جابدىقتالعان «ابايتانۋ» كابينەتتەرىن اشۋ جوسپاردا بار. الداعى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ابايدىڭ شىعارمالارىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا مەكتەپ وقۋشىلارى مەن كوللەدجدەر، جوعارى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرى اراسىندا وبلىستىق IT-حاكاتون وتكىزۋ جوسپارلانعان. مادەنيەت سالاسىندا كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىمەن ( ۇلىبريتانيا) ءۇش اي بويى (26 مامىردان 16 تامىزعا دەيىن) « ۇلى دالا التىنى» كوشپەلى ارحەو­لو­گيالىق كورمەسىن وتكىزۋ بو­يىن­­شا كەلىسىمگە كەلدىك. كورمە اي­ماقتىڭ ارحەولوگيا سالاسىندا بەس جىل قاتارىنان جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرىن ۇسى­ناتىن بولادى. بۇل كورمەنىڭ ءبىر ءبولىمى رەتىندە « ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرى» ەكسپوزيتسياسى تانىستىرىلادى. كورمە شەڭبەرىندە سيرەك كىتاپتار قورىنىڭ، ونىڭ ىشىندە ابايدىڭ لاتىن گرافيكاسىنداعى شىعارمالارى كورسەتىلمەك.

ال تامىز ايىندا اقىننىڭ تۋعان جەرىندە تانىمال شەتەلدىك جانە وتاندىق قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن «اباي – ۇلى ويشىل» تاقىرىبىندا سۋرەتشىلەردىڭ ءداستۇرلى حالىقارالىق پلەنەرى وتەدى. ابايدىڭ 175 جىلدىق مە­­رەي­تويى قارساڭىندا سەمەي قالا­سىندا كلاسسيكالىق مۋزىكا ورىنداۋشىلارىنىڭ ءداستۇرلى «اق ەرتىس» حالىقارالىق فەستيۆال-بايقاۋى ۇيىمداستىرىلادى. ءوڭى­رىمىزدىڭ جازۋشىلارى مەن اقىن­دارىنىڭ ادەبي مۇراسىن ناسيحاتتايتىن «اباي الەمى» كىتاپ­تار توپتاماسىن شىعارۋ جالعا­سادى. جالپى، مەرەيتوي اياسىندا وڭىرىمىزدە ۇزىن سانى 560 ءىس-شارا وتكىزۋ جوسپارلانعان. مۇنىڭ 24-ءى – حالىقارالىق ( ۇلىبريتانيا، رەسەي، تۇركيا، پولشا، قىتاي)، 21-ءى – رەسپۋبليكالىق، 515-ءى وبلىستىق دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلاتىن شارالار.

– بارەكەلدى! پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كوكتەم­دەگى جۇمىس ساپارىندا سەمەيدە زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن كەز­دەس­كەندە: « ۇلى ابايدى ۇلىق­تاعاندا ونىڭ اكەسى قۇنان­باي­دىڭ ەل تاريحىنداعى ەڭبە­گىن ۇمىت­­پاۋىمىز قاجەت. ول – سە­مەيدە عانا ەمەس، تۇتاس قا­زاق تا­ريحىندا ءوز ورنى بار تۇلعا. ونى حالقىمىز جاقسى بىلەدى، قادىر تۇتادى. ەلبا­سىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدار­­لاماسىن جۇ­زەگە اسىرۋ ءۇشىن ءبىز، شىن ما­نىندە، وسىنداي ساباقتاستىق داس­تۇرىنە جول اشا­­تىن بىرەگەي باس­تامالار­دى قولعا الۋىمىز كەرەك» دەپ وبلىس اكىمدىگىنە قۇنان­باي ەسىمىن ۇلىقتاۋعا باي­لانىستى ءتيىستى شارالاردى جۇ­زەگە اسىرۋدى تاپ­سىرعان ەدى. وسى ورايدا قانداي جۇمىستار قولعا الىندى؟

– ارينە ۇلى اقىننىڭ اكەسى قۇنانباي ەسىمى وبلىس قانا ەمەس، ەل كولەمىندە ۇلىقتالسا دا ار­تىق بولمايدى دەپ ويلايمىن. ءوزىم اقشوقىعا ارنايى بارىپ، قۇنانباي قورىمىنىڭ جاعدايىن كوردىم. قۇنانباي وسكەنباي ۇلى اۋلەتىنىڭ قورىمى ورنالاسقان اقشوقى مەن ۇلى ابايدىڭ كىندىك قانى تامعان سىرت قاسقابۇلاقتى اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن باستاپ تا كەتتىك. ۇلكەن مەرەيتوي قار­ساڭىندا جيدەباي-ءبورىلى جانە سىرت قاسقابۇلاق كەشەندەرىنە اپاراتىن جولداردى جوندەپ، اسفالتتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. اباي اۋدانىنىڭ ورتالىعى – قاراۋىل اۋىلىنداعى جولداردى جوندەۋگە، ەلدى مەكەندى جارىقتاندىرۋعا، ساياباقتاردى اباتتاندىرۋعا دا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى.

سەمەي قالاسىنداعى اباي اتىنداعى تەاتر جانە اقىن ەسىمىن يەلەنگەن وبلىستىق امبەباپ كى­­تاپحانانىڭ عيماراتتارىنا جون­­­دەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى دە جوسپارعا ەنگىزدىك. ال اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىنا ارنالعان نەگىزگى ءىس-شارالار اقىن تۋعان توپىراق اباي اۋدانىنداعى قاراۋىلتوبەدە وتەدى، وندا تاقى­رىپتىق ەكسپوزيتسيالارمەن كوم­كەرىلگەن 250-دەن استام كيىز ءۇي تىگىلەدى. مەرەيتويعا كەلۋشى قو­ناقتارعا بەلگىلى مادەنيەت جا­نە ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ قاتى­سۋىمەن تەاتر قويىلىمدارى، كون­تسەرتتەر ۇسىنىلادى، ۇلتتىق ويىندار ۇيىمداستىرىلادى دەپ جوسپارلانعان.

كۇرشىمدەگى كوپىر قۇرىلىسى قاشان باستالادى؟

– ۇلى اباي، شالقار شا­كارىم، مۇحيت مۇحتار دۇنيەگە كەلگەن سەمەي ءوڭىرىن ءاردايىم ن­ا­زاردا ۇستايتىنىڭىزدى بىلە­مىز. شاھاردا قاراعايلى دەپ اتا­­­لاتىن شاعىن اۋدان سالىنىپ، بىرنەشە تۇرعىن ءۇي جۇرت يگى­­­لى­گىنە بەرىلدى. وسى شاعىن اۋدان جا­­يىندا كەڭىرەك توقتالىپ وتسەڭىز.

– سەمەي – ەلىمىزدىڭ مادەني جا­نە رۋحاني ومىرىندە وزىندىك ورنى بار وزگەشە شاھار. ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىر­ماسى بويىن­شا ۇكىمەت تۇرعىن ءۇي قۇ­­­رى­لىسى، الەۋمەتتىك، كولىك، ين­­­­جە­نەر­­­لىك-كوممۋنيكاتسيالىق ين­­­­فرا­قۇرىلىمدى دامىتۋ ماسە­لە­لەرىن شەشۋگە باعىتتالعان سەمەي قالاسىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان جاڭا كەشەندى جوسپارىن قابىلدادى. بۇل ماقساتقا بۇرىن-سوڭدى بولماعان سوما 260 ملرد تەڭگە، ونىڭ ىشىندە 76 ملرد تەڭگە بيۋدجەتتەن تىس قاراجات كوز­دەرى قاراستىرىلماق. وسىلايشا وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىسىنا جانە ينجە­نەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ين­فرا­قۇرىلىمعا 5 جىل ىشىندە 112،8 ملرد تەڭگە بولىنەدى. ءبىز، اري­­­نە «قاراعايلى» جاڭا شا­عىن اۋدا­نىنىڭ قۇرىلىسىن جالعاس­تىرامىز. وسى اۋدانداعى حالىق سانى 2025 جىلعا قاراي 25 مىڭنان اسادى دەپ كۇتىلۋدە. جاڭا شاعىن اۋداندا 720 وقۋشىعا ارنالعان فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى، 320 ورىندىق بالاباقشا ەسىگىن اش­تى. 20 كوپقاباتتى ءۇي سالىنىپ، پاي­دالانۋعا بەرىلدى. بەس مىڭ ورىن­دىق الەمدىك دەڭگەيدەگى سپورت كەشە­نىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن.

– بۇقتىرما سۋ قويماسى ار­­­قىلى كوپىر سالۋ ماسەلەسىن شى­­عىسقا اكىم بولىپ كەلگەننەن بە­رى ۇنەمى كوتەرىپ كەلەسىز. بىر­نە­شە ەل­دىڭ ينۆەستورلارىمەن كەلىس­سوز جۇر­گىزدىڭىز. جاقىندا بۇل ماسەلەگە مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ ءوزى نازار اۋدارىپ، ۇكى­مەت­كە تاپسىرما بەرگەنى بەلگىلى. كو­پىر قۇرىلىسى قاشان باس­تالۋى مۇمكىن؟

– شىنىندا دا، بۇقتىرما سۋ قويماسى ارقىلى كوپىر سالۋ ماسەلەسى ۇزاق جىلدار بويى تال­­­­قىلانۋدا. بۇل تەك كۇر­شىم اۋدا­نىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونومي­كالىق دامۋى تۇرعىسىنان عانا ەمەس، جالپى وبلىستىڭ تۋريستىك الەۋەتىن ارتتىرۋ تۇرعىسىندا دا اسا ما­ڭىزدى. قازىرگى تاڭدا كوپىردىڭ جو­باسى ازىرلەندى، جوبالىق-سمە­تالىق قۇجاتتاما دايى­ن جانە مەم­­­لەكەتتىك ساراپتامانىڭ وڭ قو­رىتىندىسى الىندى. كوپىر ەنى 13، ۇزىندىعى 1300 مەتر ەكى اۆتوموبيل جولاعىنان تۇرادى. بۇل ماقساتقا رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەن 30،2 ملرد تەڭگە بولىنەدى. قۇرىلىستى 2022 جىلعا قاراي اياقتاۋ جوسپارلانۋدا.

 20 مىڭنان استام قۇندى جادىگەر تابىلدى

– سوڭعى جىلدارى شىعىس قازاقستاننىڭ ارحەولوگيا سالاسىندا ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن سەن­ساتسيالىق جاڭالىقتار كوپ بول­دى. ەلەكە سازىنان التىن ادام، اقباۋىر ماڭىنان ساق قونى­سى تابىلدى. وسى باعىت­تاعى جۇمىستار جالعاسىن تابا ما؟

– ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ ەلىمىزدىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىن زەرتتەۋ جانە ساقتاۋ قاجەتتىگى تۋرالى ۇندەۋىنە شىعىس قازاقستان العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءۇن قوستى. 2016 جىلى وب­لىسىمىزدىڭ ارحەولوگيا سا­لا­­سىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇ­مىستارىن دامىتۋدىڭ ۇزاق مەر­زىمدى باعدارلاماسى ازىرلەندى. بەلگىلى ارحەولوگتار زەينوللا ساماشەۆ پەن ابدەش تولەۋباەۆ جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەردىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا ەجەلگى تاريحتان سىر شەرتەتىن 20 مىڭنان استام قۇندى جادىگەرلەر تابىلدى. شىلىكتى قورىمى مەن ەلەكە سازىنان تابىلعان التىن ادامداردىڭ سىرت كەلبەتىن عىلىمي نەگىزدە قايتا قالپىنا كەلتىرۋ – ارحەولوگتاردىڭ قول جەتكىزگەن ۇلكەن جەتىستىگى. ەلەكە سازى قورىمىنداعى قازبا جۇمىستارى اتاقتى ادامداردىڭ كيگەن كيىمدەرى مەن قارۋ-جاراعىنىڭ بارلىق ەلەمەنتتەرىن قالپىنا كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەردى. بۇل – ەڭ كونە ساق ءداۋىرى مادەنيەتىنەن سىر شەرتەتىن قۇندى جادىگەر. وبلىس تۇرعىندارى جىل سايىن ءداستۇرلى تۇردە وتكىزىلەتىن «التاي – تۇركى الەمىنىڭ التىن بەسىگى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا التىننان جا­سالعان بىرەگەي ارتەفاكتىلەردى بىرنەشە مارتە تاماشالادى. وسى قۇندى جادىگەرلەردى ءبىز العاش رەت ماسكەۋدە جۇرت نازارىنا ۇسىندىق. « ۇلى دالا التىنى» كورمەسى اعىمداعى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا رەسەيدىڭ قازىرگى زامان تاريحىنىڭ مەملەكەتتىك ورتالىق مۇراجايىندا ءوتتى. كورمەگە شامامەن 7 مىڭ ادام قاتىستى. ال قازىر اباي قۇنانباەۆتىڭ 175 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ اياسىندا اۋقىمدى كورمەگە دايىندىق ءجۇرىپ جاتىر. ەجەلگى بىرەگەي ەسكەرت­كىشتەردى قازۋ جۇمىستارى جالعاسادى. الداعى جىلدارى قۇرىلىسى جوسپارلانىپ وتىرعان جاڭا ارحەولوگيا مۇراجايىنىڭ تورىنەن ورىن الارلىقتاي قىزىقتى ولجالار تابىلادى دەپ سەنەمىن.

– وبلىستىڭ مەديتسينا سالاسىندا دا اۋقىمدى جۇمىستار قول­عا الىندى. وڭىردەگى ەمحانالار زاماناۋي تەحنيكالارمەن جابدىقتالدى، دارىگەرلەرىمىز شەتەلدە بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرىپ قايتتى. وسكەمەندە ەلىمىزدە جوق روبوتتاندىرىلعان حيرۋرگيا ورتالىعى اشىلدى. وسى شارالار ايماق تۇرعىندارىنىڭ دەن­ساۋلىعىن جاقسارتۋعا قان­شا­لىقتى اسەر ەتتى دەپ ويلايسىز؟

– شىعىس قازاقستاننىڭ مەديتسينا سالاسى ءدال قازىرگى ۋاقىتتا بولاشاقتا ايتۋلى وقيعالار رەتىندە تاريحتا قالاتىن وزگەرىستەردى باس­تان كەشىپ جاتقانىنا سەنىمدىمىن. ادام ءومىرىنىڭ ساپاسى، ەڭ الدىمەن، ونىڭ دەنساۋلىعىمەن انىق­تالادى. سوندىقتان دا وبلىستا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ايرىقشا كوڭىل بولىنۋدە. وبلىستا دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ باعدارلاماسى قابىلدانعان. باعدارلاما مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن الەمنىڭ جەتەكشى كلينيكالارىندا جانە ەلدىڭ عىلىمي ورتالىقتارىندا دايار­لاۋ جانە قايتا دايارلاۋ، حالىق­ارالىق ستاندارتتار بويىنشا كلينيكالاردى جاڭعىرتۋ جانە جاب­دىقتارمەن جاراقتاندىرۋ، مامان­داندىرىلعان جوعارى تەحنو­لوگيالىق ورتالىقتاردى، جەتەك­شى رەسپۋبليكالىق عىلىمي ورتالىقتاردىڭ فيليالدارىن قۇرۋ، JCI مەديتسينالىق كومەك كور­سەتۋ ساپاسىنىڭ حالىقارالىق التىن ستاندارتىنا كوشۋ جانە تسيفر­لاندىرۋ سەكىلدى 5 باعىتتى قامتىدى.

2016-2019 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپاردى ىسكە اسىرۋ ءوڭىر مەديتسيناسىنا تىڭ سەرپىن بەردى. وبلىستىڭ جەتەكشى كلينيكالارى بازاسىندا بىرەگەي عىلىمي جانە مەديتسينالىق ورتالىقتار اشىلدى. كادرلاردى دايارلاۋدىڭ 3 دەڭ­گەيلى باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 5511 دارىگەر، ونىڭ ىشىندە باسىم باعىتتار بويىنشا شەتەلدە 276 دارىگەر قايتا دايارلاۋدان ءوتتى. ءۇش جىلدا وبلىس كلينيكالارىن الەمدىك ورتاشا ستاندارتتارعا كەل­تىرۋ ءۇشىن مەديتسينالىق جابدىق­تارمەن جاراقتاندىرۋعا 22،3 ملرد تەڭگە قاراجات ينۆەستيتسيالاندى. بۇل ءوز كەزەگىندە جوعارى تەحنولوگيالى جابدىقتاردىڭ كولەمىن ەكى جارىم ەسەگە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. ناتيجەسىندە وبلىستا 120 مىڭنان استام بۇرىن جاسالماعان وپەراتسيالار جۇزەگە اسىرىلىپ، دياگنوستيكالىق راسىمدەر ەنگىزىلدى.

ءبىز وبلىستىڭ 1،5 ميلليو­ن تۇرعىنى الەمدىك دەڭگەيدە مەدي­تسي­نالىق كومەك الا الاتىن جاع­دايعا قول جەتكىزدىك. بۇگىن­گى كۇ­نى جۇمسالعان ۋاقىت، توگىل­گەن تەر اقتالدى دەپ سەنىممەن اي­تۋعا بولادى. ماسەلەن، 2018 جى­لى وسكەمەندەگى وبلىستىق مە­­ديتسينا ورتالىعى بازاسىندا روبوت­تاندىرىلعان حيرۋرگيا، ان­گيوحيرۋرگيا جانە ترانسپلانتولوگيا ورتالىعى اشىلدى. ورتالىق زاماناۋي جوعارى تەحنولوگيالى جابدىقتارمەن جاب­دىقتالعان، ونىڭ جالپى قۇنى – 2،6 ملرد تەڭگە. بۇل جابدىقتارمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن دارىگەرلەر قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك كلينيكالاردا بىلىمدەرىن جەتىلدىرىپ، بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىردى. جاڭا مەديتسينالىق مەكەمە جۇمىسى باستالعاننان بەرى 2173 كۇردەلى از ءينۆازيۆتى وپەراتسيالار جۇرگىزىلدى. سەمەي قالاسىنداعى جەدەل مەدي­تسينالىق كومەك اۋرۋحاناسى بازاسىندا پوليتراۆما جانە ورتوپەديا ورتالىعى جانە سوڭعى تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان العاشقى نەيروحيرۋرگيالىق گيبريدتى وپەراتسيالىق ورتالىعى اشىلدى.

شەكارالىق اۋدانداردىڭ 5 جىلدىق باعدارلاماسى

– ءوزىڭىزدىڭ باستاماڭىزبەن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلا­ماسى اياسىندا 2018 جىلى «مە­نىڭ مەكتەبىم» جوباسى قولعا الى­نىپ، وبلىستاعى بارلىق مەك­­تەپتە IT-سىنىپتار اشىلدى. بۇل جوبانىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟

– 2017 جىلدان باستاپ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا ەكى كەزەڭنەن تۇراتىن «مەنىڭ مەكتەبىم» كەڭ اۋقىمدى وڭىرلىك جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. 2018 جىلى جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە ايماقتىڭ بيزنەس وكىلدەرى جانە كاسىپورىندارى فيزيكا، حيميا، بيولوگيا جانە روبوتتەحنيكا بويىنشا 476 جاڭا موديفيكاتسيالى كابينەت ساتىپ الۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوستى. مۇنداي ماتەريالدىق بازا بىزگە Nur Otan پارتياسى باستاماسىمەن قولعا الىنعان ءىت-سىنىپتارىن اشۋ بويىنشا بىرەگەي جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا رەسپۋبليكادا كوشباسشى بولۋعا مۇمكىندىك بەردى.

ايتا كەتۋ كەرەك، 3-11 سىنىپ وقۋشىلارىنا ارنالعان باعدار­لامالاۋ جانە روبوتتەحنيكا نە­گىزدەرىنە وقىتۋدىڭ مودۋلدىك باعدارلاماسى قوسىمشا قارجى شىعىندارىنسىز وبلىسىمىزدىڭ جەتەكشى ماماندارى كومەگىمەن ازىرلەنىپ، ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيس­ترلىگى تاراپىنان ماقۇل­داندى. ەكى جىل ىشىندە باعدار­لامالاۋ، روبوتتەحنيكا جانە مەحاترونيكا باعدارلامالارى بويىن­شا 1127 مۇعالىم ارنايى كۋرس­تان ءوتىپ، ولارعا «IT مامانى» دا­رە­جەسى بەرىلدى. جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە 378 شاعىن جيناقتى مەكتەپتى جابدىقتاۋ جانە ءىت-سىنىپتاعى 573 مۇعالىمدى وقىتۋ جوسپارلانعان. 900 ملن تەڭگەگە 3000-عا جۋىق جاڭا كومپيۋتەرلىك تەحنيكا جانە 500 ينتەراكتيۆتى پانەل ساتىپ الىندى.

ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى، بۇل جو­با ءبىز كۇتكەندەگىدەن دە جوعارى ناتيجە بەردى. سوندىقتان ءبىز ءىت-سىنىپتاردا تەرەڭدەتىلگەن وقىتۋ باعدارلاماسىن ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. اعىمداعى جىلدىڭ قازان ايىندا 277 تولىق جيىنتىقتى مەكتەپ مۇعالىمدەرى تەرەڭدەتىلگەن باعدارلاما بويىنشا قوسىمشا كۋرستىق دايىندىقتان ءوتتى جانە ەكىنشى توقساننان باستاپ وقۋ باعدارلاماسى 5-11 سىنىپتارعا ەنگىزىلدى. 2020 جىلى ءبىز بۇل باع­دار­لامانى شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردە ەنگىزەمىز. وسىلايشا ءبىز اۋىل جانە قالا مەكتەپتەرى ارا­سىنداعى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ الشاقتىعىن قىسقارتتىق.

– ءوزىڭىز جاقىندا عانا كۇر­شىم-مارقاكول ءوڭىرىنىڭ اقسا­قالدارىمەن ارنايى كەزدەستىڭىز. كەزدەسۋدە مارقاكولدىك اقسا­قال­دار مارقاكول اۋدانىن قاي­­تا قۇرۋ جايىندا ۇسىنىس اي­تىپتى. بۇل تاراپتاعى ءسىزدىڭ ويىڭىز قانداي؟ شەكارالىق اي­­ماق­تارداعى بۇرىن تاراپ كەتكەن مارقاكول، كاتونقاراعاي، اق­جار، ماقانشى اۋداندارىن قايتا قۇرۋ دۇرىس پا؟ الدە بۇل ما­سە­لەنى شەشۋدىڭ باسقا دا جولدارى بار ما؟

– ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ جاقىندا بەرگەن سۇحبا­تىنىڭ بىرىندە حالىقتىڭ ۇلكەن قالالارعا قونىس اۋدارۋى تابيعي ۇدەرىس ەكەندىگىن اتاپ وتكەن بولاتىن. ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە بۇل ءۇردىس جات ەمەس. وسى رەتتە تەك شە­كارالىق اۋداندارداعى عانا ەمەس، جالپى اۋىلدىق جەر­لەر­دەگى حالىق سانىنىڭ ازايۋىن زاڭ­دى قۇبىلىس دەپ ەسەپتەيمىن. سون­دىقتان اقساقالدار ايتقانداي، جا­بىلعان اۋداندى قايتا قۇرۋ – وتە كۇردەلى ماسەلە. بۇرىن جابىلعان اۋدانداردىڭ مارتەبەسىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ايتارلىقتاي قاراجات قاجەت. الدىن الا ەسەپتەۋلەر بو­يىن­شا تەك ءبىر عانا مارقاكول اۋدانىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن 9 ملرد تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتى كەرەك. ءبىز مۇنىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمسىز ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىز. ونىڭ ورنىنا قولدا بار الەۋمەتتىك جانە مادەني وبەكتىلەردى كۇتىپ ۇستاۋعا جانە ەلدى مەكەندەردىڭ ين­فراقۇرىلىمىن دامىتۋعا، جولداردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا قاراجات جۇمساۋ الدەقايدا ءتيىمدى بولادى. بۇل حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە وسى اۋدانداردىڭ دامۋىنا سەرپىلىس اكەلەدى.

كۇرشىم، تارباعاتاي، كاتونقا­راعاي، زايسان جانە ءۇرجار اۋدان­دارىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن زەردەلەۋ ماقساتىندا مەنىڭ تاپ­­سىر­مام بويىنشا ارنايى جۇمىس توپتارى قۇرىلدى. ولار­دىڭ ۇسىنىستارى نەگىزىندە 2020-2024 جىلدارعا ارنالعان اتال­­عان شەكارا ماڭىنداعى اۋدانداردى دامىتۋدىڭ وڭىرلىك كەشەندى جوسپارى ازىرلەنەتىن بولادى. جوبا سالالىق مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن «اۋىل – ەل بەسىگى» ارنايى جوباسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە قارجى رەسۋرستارىمەن نىعايتىلادى. بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋ وسى اۋدانداردىڭ تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ايتارلىقتاي جاقسارتۋعا جانە حالىقتىڭ كوشىن توقتاتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن.

– قۇرمەتتى دانيال كەنجە­تاي ۇلى، مازمۇندى اڭگىمەڭىز ءۇشىن العىس ايتامىز.

 

اڭگىمەلەسكەن

ازامات قاسىم،

«Egemen Qazaqstan»

شىعىس قازاقستان وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 21

رۋحانيات • كەشە

شاعامان باتىر

تاريح • كەشە

361 ليفت اۋىستىرىلادى

ايماقتار • كەشە

«ءتسۋناميدى» سۇلاتىپ سالدى

كاسىپقوي بوكس • كەشە

استىڭ ءدامىن كەلتىرگەن

ايماقتار • كەشە

سايرايدى بۇلبۇل...

رۋحانيات • كەشە

باعا QR كودتار ارقىلى بەرىلەدى

ايماقتار • 08 جەلتوقسان، 2019

«جەلتوقسانشى» جەتكىنشەك ەسكە الىندى

رۋحانيات • 08 جەلتوقسان، 2019

ۇقساس جاڭالىقتار