رۋحانيات • 20 قاراشا، 2019

روزا وتىنباەۆا: الماتىنى بىشكەكتەن ءبولىپ-جارىپ قاراعىم كەلمەيدى

628 رەتكورسەتىلدى

وتكەن اپتانىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستاپ الماتىنىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق ءومىرى دۇنيەجۇزىلىك ماڭىزى بار ساياسي وقيعالارعا تولى بولدى. اۋەلى بۇۇ-نىڭ عيماراتىندا باتىس ەلدەرى مەن ەۋروپادان كەلگەن ساراپشىلار گەندەرلىك ماسەلەنى تولعاسا، سودان كەيىن ءدال وسى عيماراتتا قازاقستاندا تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىن قارجىلاندىرۋ بويىنشا الەمدىك سامميت باستالدى. الەمنىڭ 12 ەلىنەن كەلگەن قوناقتاردىڭ اراسىندا نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى راە كۆون چۋنگ تە بار.

ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ اراسىندا تۇڭعىش ەل باسقارعان حانىم روزا وتىنباەۆانى دا سامميت سپيكەرلەرىنىڭ قاتارىنان كەزدەستىردىك. بىزدىكى وسىنداي حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىس-شارالاردى وتكىزۋگە توسەلىپ العان الماتىلىقتار تۋرالى ءبىر جىلى ءسوز ەستىپ قالۋ. ءۇزىلىس كەزىندە از عانا ۋاقىتقا ايالداتىپ، بىرنەشە ساۋال قويىپ ۇلگەردىك.

– روزا حانىم، الماتىعا قوش كەلدىڭىز.

– الماتى – ماعان جاقىن قالا. بىشكەكتەن ءبولىپ-جارىپ قاراعىم كەلمەيدى. بىزدەردى الاتاۋ عانا ءبولىپ تۇر عوي. بۇل شاھاردىڭ ەكونوميكالىق تا، ساياسي دا الەۋەتى مىقتى. حالىقارالىق جيىندار دا ءجيى وتەدى. كەشەلى بەرى بۇۇ-نىڭ جاڭا عيماراتىندا حالىقارالىق ماڭىزى بار ماسەلەلەر تالقىلانىپ جاتىر. الماتىنىڭ كۇنى ەرتەڭ دە ورتالىق ازيا عانا ەمەس، تۇتاس ازياداعى ساياسي-مادەني ورتالىق بولىپ قالا بەرەتىنىنە سەنەمىن. مۇندا كەلگەن سايىن ءوز ۇيىمىزگە كەلگەندەي كوڭىل كۇيدى باستان كەشەمىن. مۇنى سوزبەن ءتۇسىندىرۋ قيىن. بۇۇ-نىڭ جاڭا عيماراتى تەك قازاقتاردىڭ عانا ەمەس، ورتالىق ازيا حالىقتارىنىڭ ورتاق ۇيىنە اينالاتىنىنا سەنەمىن. بىزدەن كەيىنگى تولقىن بۇل شاڭىراققا ءوزىمىزدىڭ بۇۇ دەپ قارايتىن كۇن الىس ەمەس. قازىرگى الەمدە وقشاۋ ءومىر ءسۇرۋ مۇمكىن بولماي بارادى. بىرىگىپ شەشەر ماسەلەلەر قوردالانىپ قالدى. بىزگە جيىرەك كەزدەسىپ تۇرۋ كەرەك. قازىر جاستار ءبىزدىڭ كوزقاراسپەن ءومىر سۇرمەيدى. ولار تازالىقتى جانە اشىقتىقتى قالايدى. سوندىقتان دا مۇنداي باسقوسۋلار تاجىريبە الماسۋ ءۇشىن دە وتە-موتە كەرەك.

– كەشە وسى عيماراتتا ساراپشىلار ورتالىق ازيا، گەندەرلىك ساياسات ماسە­لە­لەرىن تالقىلادى. بۇگىنگى ماسەلە باس­قا تا­قى­رىپتى قاۋزاسا دا ءسىز وسى ماسە­لەگە ەرەكشە توقتالىپ ءوتتىڭىز. مۇنىڭ سەبەبى نە؟

– ورتالىق ازيا حالىقتارىنىڭ مەنتاليتەتى دە ورتاق. ونى سىزگە تاراتىپ ايتۋدىڭ قاجەتى جوق. الىستاعى جاپونيانى ازيا حالىقتارىنىڭ ءبارى وزىنە جاقىن تارتاتىنىن بىلەمىن. ال سول جاپونيانىڭ ايەلدەرى 1890 جىلعا دەيىن ەرەكشەلەنە قويماعان. مەملەكەتتىك سايا­سات تا وعان دەن قويا قويمادى. اراداعى 30 جىل جاپونيانى تۇبەگەيلى وزگەرتتى. گەندەرلىك ساياسات، گەندەرلىك ەكونوميكا دا ەرلەردىڭ وتباسىنداعى، قوعامداعى قۇقىنا نۇقسان كەلتىرمەي، ايەلدەردىڭ مارتەبەسىن كوتەرەتىنىن جاپونيا تاجىريبەسىنەن ءبىلدىم.

قىرعىز ايەلدەرى جايلى ميگرانت ايەلدەر دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق سەكتورداعى قىرعىز ايەلدەرىنىڭ ۇلەسى سوڭعى ون شاقتى جىلدا ازايعانى بايقالادى. مەنىڭ ەلىمە ايەلدەردى مەملەكەتتىك سەكتوردىڭ بارلىق سالاسىنا تارتاتىن، قىزىقتىراتىن باعدارلاما كەرەك. قىرعىز ايەلدەرىنىڭ اراسىندا ەنەرگەتيكتەر دە، بيولوگتار دا جەتەدى.

 مەن بۇۇ جانىنداعى ايەلدەردىڭ ماسەلەسىمەن اينالىساتىن ۇيىمدارعا قىرعىز ايەلدەرىنىڭ كوپتەپ تارتىلۋىن قالايمىن! ايەلدەردىڭ مۇمكىندىگىن جان-جاقتى قولدانۋ قىرعىز ەكونوميكاسىنا تىڭ كۇش الىپ كەلەتىنىنە سەنەمىن. مىنە، كەشەلى بەرى الماتىدا ءوتىپ جاتقان جيىندا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ماسەلەلەرگە ءۇن قوسا الدىم. مۇنداي جيىنداردىڭ قالالارىڭىزدا ءوتۋى سىزدەرگە دە وتە قاجەت. الماتىنىڭ وسىنداي باستامالاردىڭ ۇيىتقىسى بولىپ وتىرعانىنا ءبىز دە قۋانىشتىمىز.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 

اڭگىمەلەسكەن

گۇلبارشىن ايتجانبايقىزى،

«ەgemen Qazaqstan»

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ماڭعىستاۋدا «جىل ادامى - 2019» انىقتالدى

ايماقتار • 14 جەلتوقسان، 2019

اقتاۋدا تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى

ايماقتار • 14 جەلتوقسان، 2019

اتىراۋلىقتار تاعى دا ۇزدىكتەر قاتارىندا

ايماقتار • 13 جەلتوقسان، 2019

ۇقساس جاڭالىقتار