ەكونوميكا • 19 قاراشا، 2019

ارزان جولاقى الماتىعا اۋىر ءتيىپ تۇر

25 رەتكورسەتىلدى

بۇگىنگى تاڭدا ارۋ قالادا قوعامدىق اۆتوبۋستارمەن ءار ازاماتتى تاسىمالداۋعا كەتەتىن شىعىن كولەمى ورتاشا ەسەپپەن 250 تەڭگەدەن اسادى ەكەن. جولاۋشىلاردىڭ تولەيتىن جولاقىسى – 80 تەڭگە. ياعني، اراداعى 170 تەڭگە ايىرماشىلىق قالا بيۋدجەتىنەن وتەلەدى. سوعان قاراماستان الماتى بيلىگى قالا ىشىندەگى باعىتتارمەن جۇرەتىن جولاقى باعاسىن بۇرىنعى قالپىندا قالدىرۋعا شەشىم قابىلداپ وتىر.

تاياۋدا قالالىق موبيلدىك باسقارماسى قوعامدىق كولىكتەرگە بايلانىستى ارنايى بريفينگ وتكىزگەن بولاتىن. وسى جيىندا ايتىلعانداي، بىلتىر تاسىمال­داۋ­شىلاردى قولداۋعا بيۋدجەتتەن 9 ملرد تەڭگەگە جۋىق ءبولىنىپتى. بيىل سۋبسيديا مولشەرى 20 ملرد تەڭ­گەگە جەتپەك. بۇل سومانىڭ ءبىراز بولىگى قوعامدىق كولىكتەر پار­كىن جاڭارتۋعا جۇمسالعانىن ايتا كەتەيىك.

شاھار اكىمدىگىنىڭ اكتيۆى ال­­ما­تىداعى جول ءجۇرۋ قۇنى الەم­­دەگى ەڭ ارزان باعا دەگەندى شەت­ەلدىك ەمەس، وتاندىق ساراپشى­لار دا ءجيى ايتاتىنىن العا تارتادى.

– ماسەلەن، مادريدتە بۇل كور­­سەتكىش ءبىزدىڭ اقشامەن – 644 تەڭگە، بىزدەگى باعامەن سالىc­تىر­عاندا 8 ەسە قىمبات. ال پراگا­دا­عى اۆتوبۋس بيلەتى – 386، ماس­كەۋ­دە – 300، ريگادا – 855، مينس­كىدە – 117 تەڭگە، – دەيدى قالا­لىق مو­بيلدىك باسقارماسى باس­شى­­سىنىڭ ورىنباسارى ەرلان ءادىلوۆ.

ءبىز دە شەت مەملەكەتتەردەگى بىر­­قاتار ءىرى قالالاردىڭ تاجى­ري­بە­سىنە كوز جۇگىرتىپ كورەيىك. ەۋ­رو­پانىڭ كەيبىر قالالارىندا جول بويىنداعى كەپتەلەكتى ازايتۋ ءۇشىن قوعامدىق كولىكتەردەن تا­ريف الىنىپ تاستالعان. ايتا­لىق، ەستونيانىڭ كوپتەگەن ايماق­تارىندا جولاۋشىلار تەگىن جۇرەدى. «ليۋكسەمبۋرگ تەك ەۋرو­پادا ەمەس، الەمدە قوعامدىق كولىك­تەرگە تەگىن ءجۇرۋ مۇمكىندىگىن ۇسىنعان العاشقى قالا» دەپ جازادى  «Life Gate» باسىلىمى.

 ليۋكسەمبۋرگتە جالپى سانى 115 مىڭ ادام تۇرادى ەكەن. كۇن سايىن شاعىن قالامەن شامالاس مەملەكەتكە سىرتتان كەلەتىن ازاماتتاردىڭ جالپى سانى 400 مىڭعا جۋىقتايدى. قالا بيلىگىنىڭ اكتيۆى بۇل شەشىمدى بيىل جاز ايىندا قابىلداماق بولعان.

بىراق ەلدىڭ ينفراقۇرىلىم ءمينيسترى فران­­سۋا باۋش تەگىن جۇرۋگە مۇم­­­كىندىك بەرەتىن شەشىمدى 2020 جىل­دىڭ ناۋرىز ايىنا شەگە­رىپتى. 2019 جىلدان باستاپ 20 جاس­تان اسقان تۇرعىنداردىڭ ءبارى قوعامدىق كولىكتەرمەن تەگىن جۇرە باستاعان.

ە.ءادىلوۆتىڭ ايتۋىنشا، الماتى بيلىگى تەك قانا جەڭىلدەتىلگەن جولاقىنى سۋبسيديالاۋ ءۇشىن جىل سايىن قازىنادان 4 ملرد تەڭگە بولەدى. ول بريفينگ بارىسىندا ارۋ قالاداعى احۋالدى سۋرەتتەۋ ءۇشىن نيۋ-يوركتەگى قوعامدىق كولىكتەردىڭ جايىن تىلگە تيەك ەتتى.

– الماتى مەتروسىنداعى بيلەت – 80 تەڭگە. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتساق، نيۋ-يوركتە بۇل باعا – 1000 تەڭگە، ماسكەۋدە – 300 تەڭگە، – دەيدى ول.

ال ساراپشىلار الماتى مەتروسىنداعى جولاقىنى نيۋ-يورك نەمەسە ماسكەۋمەن سالىستىرۋدىڭ قيسىنى جوق ەكەنىن ايتادى. ترانسكوممۋنيكاتسيا سالاسىنىڭ ساراپشىسى ەلدار يلين الماتى اكىمدىگى وكىلىنىڭ نازارىنا ىلىنگەن قالالارداعى بىزدەگى باعامەن ايىرماشىلىقتارىن بىلاي دەپ ءتۇسىندىرىپ بەردى:

– ءۇش تاسپالى، ۇزىندىعى 36،2 شاقىرىم بولاتىن تاشكەنت مەتروپوليتەنىندە 29 ستانسا، نيۋ-يورك مەتروپوليتەنىندە – 422، ال ماسكەۋدە – 222 ستانسا بار. بار-جوعى 9 ستانسادان تۇراتىن الماتىمەن سالىستىرعاندا الدىڭعى ەكى ەلدىڭ مەتروپو­ليتەنىنىڭ ۇلكەن تابىسپەن جۇمىس ىستەي باستاعانىنا تالاي ۋاقىت بولعان. دەمەك، اقش پەن رەسەيگە مەترونىڭ جول قۇنىن 1000 نەمەسە 300 تەڭگە ەمەس، 100 نەمەسە 30 تەڭگەگە تۇسىرسە دە بيۋدجەتكە سالماق تۇسپەيدى. بۇل قالالارداعى مەتروپوليتەن كەرىسىنشە بيۋدجەت دونورىنىڭ مىندەتىن اتقارىپ وتىر. الماتى مەتروسى، قازىرگىدەي 9 ەمەس، 100 ستانسادان اسقان كەزدە عانا تابىس اكەلە باستاۋى مۇمكىن. سوندا عانا ول قالا بيۋدجەتى دونورلارىنىڭ قاتارىن تولىقتىرا الادى. وعان دەيىن قالا بيلىگى ونىڭ بارلىق شىعىنىن كوتەرۋى كەرەك. وعان جۇرتشىلىقتىڭ نازارىن ءجيى اۋدارا بەرۋدىڭ قاجەتى جوق.

قالالىق ءتيىستى باسقارمانىڭ وكىلى ە.ءادى­لوۆ كەلتىرگەن دەرەككە سۇيەنسەك، الماتى مەتروسىنا جىل سايىن 14 ملن جولاۋشى مىنەدى. بيىل عانا مەتروعا مىنگەندەردىڭ سانى 12،9 ملن ادامعا جەتىپتى. التىنسارين مەن مومىش ۇلى كوشەلەرىنىڭ اراسىن جالعايتىن قوسىمشا ستانسالار 2021 جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى. «قالقامان» مەن «باتىس اۆتوبەكەتى» ستانساسىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى جاقىندا شەشىلدى. دەمەك، مەتروپوليتەننىڭ قامتۋ اۋماعى ۇزارعان سايىن ونىڭ شىعىنى دا ازايا بەرۋگە ءتيىس.

– «وڭاي» جۇيەسى العاش ىسكە قوسىلعان كەزدە ەرىنبەگەننىڭ ءبارى سىناعانى ەسىمىزدە. قولما-قول تولەمنىڭ كولەڭكەلى تۇستارى كوپ ەكەنى ءاۋ باستان بەلگىلى بولاتىن. «وڭاي» جولاۋشىلاردى تاسىمالداۋ سالاسى اينالىمىنداعى قارجىنىڭ 40 پايىزىن كولەڭكەدەن شىعارىپ، كىرىستى 65 پايىزعا ارتتىردى. 2019 جىلى «كولىك حولدينگ» كومپانياسى تەرمينالداردى جاڭارتۋعا، قىزمەت ءتۇرىن ارتاراپتاندىرۋعا 280 ملن تەڭگە جۇمسادى، – دەيدى ە.ءادىلوۆ.

جيىن بارىسىندا بەلگىلى بولعانداي، كەيبىر الەۋمەتتىك ماڭىزى بار باعىتتارعا عانا سۋبسيديا بەرىلىپ، قالعاندارى تازا تابىسپەن جۇمىس ىستەۋگە باعىت العان.

الدىن الا زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي، الماتىداعى جول-كولىك قوزعالىسىندا ساعات تاڭەرتەڭگى 7 مەن 9، كەشكى 6-7 اراسى جولاۋشىلاردىڭ ەڭ كوپ جۇرەتىن ۋاقىتى بولىپ ەسەپتەلەدى. ال ترانزاكتسيا بويىنشا جاسالعان تولەمدەر سوعان سايكەس ەمەس. قالا باسشىلارىنىڭ «جولاۋشىلاردىڭ 30 پا­يىزى اقشا تولەمەي، تەگىن جۇرۋگە تىرىسادى» دەگەن قورىتىندىعا كەلۋىنە وسى فاكتور سەبەپ بولىپتى.

الماتىنىڭ LRT جوباسىنىڭ دا كۇدىكپەن قارايتىن تۇستارى بار. «مەترونىڭ قۇرىلىسىن اياقتاماي جاتىپ، كەلەسى جوباعا كىرىسۋدىڭ نە قاجەتى بار؟» دەگەن ساۋال دا ءجيى كوتەرىلەدى. ساراپشى ە.يلين LRT جوباسىنىڭ قۇنى (520 ملن اقش دوللارى) تىم قىمبات ەكەنىن، بۇل قارجىعا 22،7 شاقىرىم جەڭىل رەلستى ترامۆاي جەلىسىن سالماي، الماتى مەتروپوليتەنىن اۋەجايدان باستاپ، «التىن وردا» بازارىنا دەيىن سوزىپ العان الدەقايدا ءتيىمدى ەكەنىن ايتادى. قازىرگىدەي قارجىلىق تاپشىلىق بەلەڭ الىپ تۇرعان كەزدە مەترو مەن LRT سياقتى ەكى بىردەي جوبانى قاتار الىپ ءجۇرۋ الماتىنىڭ قالتاسىنا اۋىر تيەدى. قالا بيۋدجەتى العاشقى ونجىلدىقتاردا LRT جوباسىنا بەرىلگەن نە­سيەنىڭ نەگىزگى سوماسىن ەمەس، ونىڭ ­پا­يىزىن­ دا قايتارادى. قارجىلاندىرۋ كوزى شەتەلدىك قارجى ۇيىمى بولعاندىقتان، نەسيە تەك دوللارمەن تولەنەتىنى بەلگىلى. مۇنداي جاعدايدا جولاۋشىلار تاسىمالى دەڭگەيى تومەن بولسا، ونىڭ تاۋەكەلىن مەملەكەت كوتەرەدى. ءدال قازىر جاڭا جوبالاردى قولعا الۋ ەمەس، بۇعان دەيىن باستالعان جوبالاردى سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋ ماڭىزدى.

«الماتىەلەكتروترانس» جشس ديرەك­تورى عاني تاجيەۆ وسى جيىندا LRT قۇرى­لىسىنىڭ كەزەڭدەرى تۋرالى ەگ­جەي-تەگجەيلى ايتىپ، پايدالانۋعا بەرۋ مەر­زىمى 2022 جىلدان 2023 جىلعا اۋىستىرىلعانىن ءتۇسىندىردى. «بيىل باس­تالادى» دەلىنگەن جوبانىڭ كەيىنگى جىل­دارعا جىلجۋىنىڭ سالماقتى سەبەبى تاراپ­تار­دىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن تاعى ءبىر ايقىنداپ الۋ قاجەتتىگىنەن تۋىنداپتى. جوبانىڭ 50 پايىزىن جۇزەگە اسىرۋدى جاۋاپكەرشىلىگىنە العان جەكە سەكتوردىڭ مىندەتىنە LRT جوباسى جۇيەلەرىنىڭ قۇرىلىسى مەن جىلجىمالى قۇرامعا قىزمەت كورسەتۋ كىرەدى. قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىسى اياقتالعاننان كەيىن جوباعا قوس تاراپ جاۋاپ بەرەدى. وسىدان سوڭ LRT قالا اكىمدىگىنىڭ قاراۋىنا وتەدى.

قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ الماتىعا جۇمىس ساپارى اياسىندا بولعان كەزدەسۋدە «ترامۆايلاردى جويۋ قايشى شەشىم بولعانىن» ايتىپ، قاسكەلەڭ مەن تالعاردىڭ اراسىن ترامۆاي جەلىسى ارقىلى جالعاۋ قاجەتتىگىن ۇسىنعان بولاتىن. «الماتىەلەكتروترانس» جشس ديرەكتورى عاني تاجيەۆ مۇنداي جوسپار الماتىنىڭ  كۇن تارتىبىندە قاراستىرىلماعانىن، قالا سىرتىنا قاتىنايتىن اۆتوبۋستارعا يەك ارتاتىنىمىزدى ايتتى. مەملەكەت باسشىسى ايتقان ترامۆاي جەلىسىنىڭ جوباسى ءدال قازىر قالانىڭ بيۋدجەتىنە اۋىر تيەتىن كورىنەدى.

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ىرگەلى جوبالار جۇزەگە استى

قوعام • بۇگىن، 07:47

قولداۋ عىلىمعا قاجەت

قوعام • بۇگىن، 07:39

اپتا ۇزدىگى اتاندى

حوككەي • بۇگىن، 07:35

سۇيىسپەنشىلىكتىڭ اناسى – ىقىلاس

رۋحانيات • بۇگىن، 07:26

ءونىم مەن ءوسىم ەسەلەندى

ايماقتار • بۇگىن، 07:18

تارتىمدىلىق تەرەڭدەي تۇسپەك

ايماقتار • بۇگىن، 07:16

ۇلكەن ءومىر جولىنىڭ كەزەڭدەرى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:13

شاردارا گەس-ءى تولىق جاڭعىرادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:05

ناگرادالار تاپسىرىلدى

قوعام • بۇگىن، 06:57

قۇشاعى كەڭ، جۇرەگى جۇمساق

رۋحانيات • بۇگىن، 06:49

سالتاناتتى ءىس-شاراعا قاتىستى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 06:37

ۇقساس جاڭالىقتار