قوعام • 14 قاراشا، 2019

«تاكاپپار ەكەن قۇلجا الما»

246 رەتكورسەتىلدى

الماتىنىڭ اپورت الماسىنىڭ تاريحىنا كەلگەندە قوعامنىڭ پىكىرى ەكىگە جارىلادى. العاشقىلارى اپورتتىڭ ءتۇپ اتاسى رەسەيدىڭ نۋ ورماندارىندا وسكەن سيۆەرس جابايى الماسى دەسە، كەيىنگىلەرى ونىڭ ءتۇپ اتاسى ءوزىمىزدىڭ «قۇلجا الما» دەگەن ويدى ايتىپ ءجۇر.

وسى ەكىنشى  پىكىردىڭ ءباسى باسىم ەكەنى سوڭعى جىلدارى انىق بايقالا باستادى. اپتا باسىندا الماتىدا وتكەن ورتالىق ازيا IV اگروتەحنولوگيالىق سامميتىندە يتاليالىق سەلەكتسيونەر،  «Dutch Frult Solutions كاzakhstan»  جوباسىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى الفرەد ەۆەرس تە وسى ويدى قولدادى. ول ەۋ­روپادا وسەتىن المۇرت، شيە جانە ال­ما تۇرلەرىن الماتى مەن الاتاۋدا وسىرۋگە نيەت تانىتقان ەكەن. ولاردىڭ بۇل ۇسىنىسى قازاقستان جاعىنان قولداۋ تاۋىپ، ءۇش جىل مەرزىمگە تال­عار جاقتان 3 گەكتار جەر جالعا بە­رى­لىپ وتىر.  

الفرەد ەۆەرس بىزبەن اڭگىمەلەس­كەندە شيرەك عاسىردان بەرى  قازاقتىڭ قۇلجا  الماسىمەن «اۋىرىپ» جۇرگەنىن جاسىرمادى. 1990 جىلداردىڭ ەكىن­شى جارتىسىندا الماتىعا كەلىپ، الا­تاۋدىڭ قيا جارتاسىن تىك جارىپ شىققان الما كوشەتتەرىن يتالياعا جەر­سىندىرمەك بولىپتى. تاۋدىڭ بوك­تەرىندە تامىرى تاستى ايمالاپ، بۇتاعى كۇننەن ءنار الىپ وسكەن قازاق­ الماسىنىڭ «ىشىنە» يتاليا  اۋا­سى  جاقپاعان. فەرمەرلەر قانشا جەر­­دەن وبەكتەسە دە جارتى كيلو بولادى دەگەن جەمىسى 200 گرامنان ءارى  كوتەرى­لە الماعان. «الماتىنىڭ قۇلجا الما­سى  وزگە توپىراقتى  دا، وزگە تىڭايت­قىش­تاردى دا قابىلدامايتىن  ەرەكشە قاسيەتكە يە ەكەنىنە كوزىم جەتتى. سودان سوڭ قازاق الماسىن ءوسىرۋ تۋرالى ارمانىمدى الداعى ءساتتى كۇندەردىڭ ەنشىسىنە قالدىردىم. اپورتتىڭ اتاۋىن قازاق­تاردىڭ ءوزى ءارتۇرلى اتايدى. ءبىرى «اپورت» دەسە، ەكىنشىسى «سيۆەرس»  دەيدى. سوڭ­عى 1 جىل­دا جەر بەدەرىن زەرتتەپ، تومەن­دەگىدەي قورىتىندىعا كەلدىم.  الماتى وبلىسىنىڭ قىتايدىڭ شەكاراسىنان باستاپ، وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇلكىباس، ودان ءارى قازى­عۇرتقا دەيىن جالعاسقان  تاۋ جوتاسىندا  قۇس جولى سياقتى الما بەلدەۋى بار. بۇل بەلدەۋدە وسكەن المانىڭ ءدامى تەڭىز دەڭگەيىنەن بيىكتىگىنە بايلانىستى. الماتىدا، تالعار   جاقتا وسكەن اپورتتىڭ ءدامىن تۇلكىباس، تو­لە­بي جاقتاعى تاۋ جوتالارىندا وس­كەن المانىڭ دامىمەن سالىستىرۋعا كەل­مەيدى. فورماسى جاعىنان دا ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. وسىعان قاراپ وتى­رىپ، ناعىز اپورتتىڭ وتانى تەڭىز دەڭ­گەيىنەن 900-1200 مەتر بيىكتىكتە تۇر­عان الماتى، تالعار اينالاسى» دەگەن قورىتىندىعا كەلدىم»، دەدى  الفرەد ەۆەرس.

المانىڭ عانا ەمەس، كەز كەلگەن جەمىس ءتۇرىنىڭ تابيعاتى كەڭدىكتى جانە تابيعيلىقتى جاراتادى. جەرى­نىڭ تاپشىلىعىنان ۆەرتيكالدى  فەر­مەرلىك جۇيە بويىنشا جەمىس تۇر­لەرىن وسىرۋمەن اينالىسۋعا ءماجبۇر بولعان باتىس عالىمدارى، ءبىرىنشى كەزەكتە جەمىستىڭ ساقتالۋ مەرزىمىنە عانا باسىمدىق بەرىپ، وزەگىندەگى قانتتىڭ تارالۋىنا جول اشىپ تۇراتىن جا­سۋ­شالاردىڭ كوزىن بەكىتىپ تاس­تاي­دى ەكەن. وسى جيىنعا قاتىسقان قازاقستاندىق الما باعبانى جەڭىس بايشولاقوۆ بىزبەن اڭگىمەسىندە باباسى الما وسىرۋمەن اينالىسقانىن، ءوزى دە وسى كاسىپپەن جان باعىپ جۇر­گەنىن ايتتى. ونىڭ تۇسىندىرۋىنشە، المانىڭ حوش ءيىسى مەن ءدامىن كىرگىزەتىن وزەگىندەگى قانتتىڭ كوزىن بەكىتۋگە ءبىزدىڭ باع­باندار دا كىرىسە باستاپتى. سوڭعى ون­جىل­دىقتاردا الما حح عاسىردىڭ باسى مەن 1990 جىلدارعا دەيىنگى فورماسى مەن دامىنەن ايىرىلىپ، وزىنە جات، سوپاق تۇرگە ەنە باستاعان. اتاپ ايتقاندا، الما سۇرىبىنىڭ ەڭ جاقسى كلوندارىن ميكروكلونداۋ ارقىلى اپورتتىڭ پروبيركاداعى «جاڭا وسىمدىگى» الىندى. ول قاۋىپتى ميكروورگانيزمدەردەن تازارتىلعان جانە تۇپنۇسقا اعاشتىڭ شارۋاشىلىق جانە بيولوگيالىق قاسيەتتەرىن ساقتاسا دا  اپورتتىڭ باستاپقى فورماسىنا كەرى اسەرىن تيگىزگەن.

 «مۇندا سەلەكتسيونەر عالىمداردىڭ قولتاڭباسى بار. ولار تاۋدا، تامىرى تاس جارىپ وسكەن اپورت بۇتاقتارىن مۇلدەم باسقا سورتتى الما بۇتاعىمەن بۋدانداستىرادى. ناتيجەسىندە  ارالاس سورتتى الما بولىپ شىعا كەلەدى. الاتاۋدىڭ الماسى تاكاپپار. ونىڭ باسقا جەردى مەنسىنبەيتىنىن عالىمدار دا ايتىپ جاتىر. سول سەبەپتى تازا اپورت الماسىن باسقا الما سورتىنا تەلىگەندى  توقتاتايىق.  قازىر ەل ىشىندە، كونەكوز قاريالاردىڭ اۋلا­سىندا اپورتتىڭ بىلعانباعان، بۋدان­داستىرىلماعان سورتتارى بار دەپ ەستيمىن. سولاردى ءبىر ورتالىققا جيناپ، مەملەكەتتىڭ قور­عاۋىنا الاتىن كەز كەلدى. الەمدە دە، قازاقستاندا دا الما ءتۇرى كوپ. بىراق ەل ىشىندە قۇلجا الماسى اتانىپ كەتكەن اپورت جالعىز. ءبىز بابالارىمىزدان بىزگە جەتكەن الما تۇرىمەن عانا ەرەكشەلەنىپ، تانىلا الامىز»، دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى  جەڭىس بايشولاقوۆ.

1970 جىلداردا ساناق بويىنشا قازاقستاندا 3 851 193 ءتۇپ اپورت اعاشى بولسا، ونىڭ 80 پايىزى ال­ماتىدا وسiرiلگەن ەكەن. 1984 جىلى قازاقستاندا 1 965 795 ءتۇپ اپورت الما بولىپ، الماتىدا ونىڭ 1 418 988-i ءوسiرiلiپتi.

الماتىنىڭ اپورتىنا قولداۋ كەرەك، قامقورلىق تا قاجەت. سوندا عانا الەمدىك نارىقتا وتاندىق المانىڭ بەدەلى اسقاق بولماق.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 24

رۋحانيات • بۇگىن، 11:08

رەيتينگتە جوعارىلادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 07:22

«التىن ساقا» ۇزدىكتەرى انىقتالدى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 07:15

قازاق ءانى نيۋ-يوركتە شىرقالدى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:09

جاقسىلىققا تولى جاستار جىلى

قوعام • بۇگىن، 07:04

شاپاعاتتى جول

رۋحانيات • بۇگىن، 06:59

«قايىربولاتتى قايتارىڭدار!»

ايماقتار • بۇگىن، 06:56

ۆولونتەرلەر باس قوستى

قوعام • بۇگىن، 06:47

ستيپەنديا كوتەرىلەدى

قوعام • بۇگىن، 06:43

ناقتى تاپسىرمالار بەردى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 06:27

التىن وردانىڭ اق تاڭى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار