قوعام • 23 قىركۇيەك، 2019

ادال ءىستى ارامداماساق قايتەر...

146 رەتكورسەتىلدى

&ndash؛ اكەم قاجىمۇرات بەرەزوۆ سوۆحوزىندا اتاقتى مالشى، كومسومول جاستار بريگاداسىنىڭ تالىمگەرى بولدى، &ndash؛ دەدى بايبولات الپەيىسوۆ. &ndash؛ ەڭبەك جولىمدى مەن دە مالشى بولىپ باستادىم. كەيىن قۇرىلىس تەحنيكۋمىن ءبىتىرىپ، وسى شارۋاشىلىقتا قۇرىلىس ماستەرى، پروراب بولىپ ەڭبەك ەتتىم.

يا، ءبورلى اۋدانىنىڭ بۇرىنعى بەرەزوۆ سوۆ­؛حوزى كەڭەس زامانىندا جايقالتىپ ونداعان مىڭ گەكتار ەگىن وسىرگەن، مىڭعىرعان مالى بار ەدى. مۇناي مەن گازدىڭ جەر استىنداعى قيساپسىز مول قورى تۋرا وسى بەرەزوۆ اۋىلىنىڭ ىرگەسىنەن تابىلدى. قاراشىعاناق كەنىشىنىڭ مۇنشاما بايلىعىن يگەرۋدىڭ ماڭىزى اۋدانداعى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ پايداسىنان الدەقايدا باسىم ءتۇستى. ەكولوگيالىق تۇرعىدان ەگىن ءوسىرىپ، مال باققان اۋىلدىڭ كەنىشتىڭ الاپات وندىرىسىمەن قوڭسى بولىپ قالۋى مۇمكىن بولمادى. كەنىشتىڭ ىرگەسىندەگى بىرنەشە اۋىلدىڭ تۇرعىندارى ولارعا ارناپ ۇيلەر سالىنىپ، ورال مەن اقساي قالالارىنا، سونداي-اق بۇرىنعى پۋگاچەۆ سوۆحوزىنىڭ اۋماعىنداعى ارالتال اۋىلىنا ءتۇپ كوتەرىلە كوشىرىلدى.

تەلەفون شالعان ازامات اقساي قالاسىنا قونىستانىپتى. ء«؛بىر شاڭىراق استىنداعى اۋلەت ءۇش بىردەي پاتەر الدىق، &ndash؛ دەدى ول جادىراڭقى كوڭىلمەن. &ndash؛ قاريا اكە-شەشەم ءوز الدىنا پاتەر الدى، كىزىم مەن كۇيەۋ بالام باسپانالى بولىپ ءبولىنىپ شىقتى. ءوزىم جۇبايىممەن، كىشى قىزىممەن اقساي قالاسىندا قاراشىعاناق كەنىشى &ndash؛ ياعني كپو كومپانياسى سالىپ بەرگەن توعىز قابات تاماشا ۇيدە تۇرامىز. زەينەت جاسىنداعى بىزدەر ءۇشىن بۇل &ndash؛ راحات!

ارعى-بەرگىنى سۇراپ بىلىسكەن اڭگىمەنىڭ سوڭىندا ب.الپەيىسوۆ جانە ءبىر ماسەلەنىڭ ۇشىن شىعاردى. بەرەزوۆ جانە بەستاۋ اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىن جاڭا ورىندارعا كوشىرىپ قونىستاندىرۋعا قاتىستى ۇلىجىڭگىر كولدەنەڭ ءسوز، داۋ-داماي، قيسىنسىز جالا كوپتەن بەرى تولاستاماي، وزدەرى تىكەلەي كۋا ءىستىڭ ءمانىسى بۇرمالانىپ، كەيبىر جەرگىلىكتى گازەتتە ورىنسىز سىن ايتىلىپ جۇرگەنىنە قاتتى قىنجىلاتىنىن جەتكىزدى. اسىرەسە «؛نادەجدا»؛ گازەتىندە جاريالانعان ء«؛بىزدىڭ زاڭدى ولار مويىندامايدى»؛ دەگەن ماقالادا سان مارتە تەكسەرىلىپ، تەرگەلىپ، اقىرىندا سوتتا قارالىپ، نۇكتەسى قويىلعان ماسەلەنىڭ قايتارا كوڭىرسەتىلگەنىنە قاتتى قاپالى ەكەن.

&ndash؛ قالام ۇستاعان ولار &ndash؛ ءسىزدىڭ ارىپتەستەرىڭىز ەمەس پە، بۋىنسىز جەرگە پىشاق ۇرعاندارى نەسى؟ &ndash؛ دەپ ءسوزىنىڭ اياعىن ماعان تىرەپ توقتالدى.

نە دەمەكسىڭ مۇندايدا؟ ويلانىپ قالدىم. قاراشىعاناق كەنىشىنىڭ سانيتارلىق-قورعانىش ايماعىن كەڭەيتۋ قاجەتتىلىگىنە وراي، ەل ۇكىمەتىنىڭ 2015 جىلعى 28 شىلدەدەگى قاۋلىسىنا سايكەس بەرەزوۆكا جانە بەستاۋ حالقىنىڭ جاڭا قونىسقا كوشىرىلۋىنىڭ جاي-جاپسارىنا ءبىرشاما قانىقپىز. ودان بۇرىن تۇڭعىش اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ قايدا، قالاي كوشىرىلگەنىن دە بىلەمىز.

ارينە، قانشاما ۋاقىتتان ىرگە تەپكەن قارا جۇرتتان باسقا جەرگە قونىس اۋدارۋى پسيحولوگيالىق تۇرعىدان وڭاي ەمەس. ايتسە دە قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق ماسەلەلەرى قاناعاتتانارلىق دەڭگەيدە وڭ شەشىلدى. ءۇي-جايى، مەنشىگىندەگى جەرى، دۇنيە-مۇلكى ءۇشىن ءتاپ-تاۋىر وتەماقى الدى، سايلى باسپانالارعا يە بولدى. بۇرىن تار جەردە تىعىلىسىپ وتىرعان ءقايسىبىر وتباسىلاردىڭ اياقتانعان ۇل-قىزدارى ءوز الدارىنا ءبولىنىپ شىقتى. جۇزبە-جۇز جولىعىپ، جاعدايلارىن سۇراعان تانىس-بەيتانىس كوپشىلىكتىڭ ءبارى دە وسى الەۋمەتتىك احۋالعا بارىنشا ريزا.

بەرەزوۆكا جانە بەستاۋ اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىنا ارناپ اقساي قالاسىندا توعىز قاباتتى ەكى ءزاۋلىم ءۇي جانە ارالتال اۋىلىندا زاماناۋي جاڭا ۇلگىمەن ءبىر قاباتتى 100 ءۇي سالىنعان ەدى. قايدا تۇرعىسى كەلەدى &ndash؛ قالادا ما، الدە اۋىلدا ما؟ ونى دا قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ وزدەرى تاڭدادى. كۇنكورىسى اۋلاداعى ازىن-اۋلاق مالعا عانا قاراپ قالعان اعايىنداردىڭ ءبىرسىپىراسى بىرتىندەپ ءوندىرىس ورىندارىندا جۇمىسقا كىرىپ، وزگە جۇرت قىزمەت كورسەتۋ، ساۋدا-ساتتىق سالالارىندا باق-تالاندارىنا قاراي تىرلىك كەشۋدە. ايتەۋىر قول قۋسىرىپ وتىرماي، تىپىرلاپ ارەكەت ەتكەندەردىڭ ءبارى وزدىگىنەن كۇندەرىن كورىپ ءجۇر.

«؛نادەجدا»؛ گازەتىندە جاريالانعان ماقالادان دا كوپشىلىكتىڭ وكپە-نازىنىڭ ءيىسى سەزىلمەيدى. ماقالادا رەداكسياعا كەلىپ تۇسكەن، ەشكىمنىڭ قولى جوق الدەبىر قۇجاتقا جانە ونى قۋاتتاپ قولداعان ەكونوميكالىق تەرگەۋلەر دەپارتامەنتىنىڭ جاۋابىنا سىلتەمە جاساپ، اقساي قالاسىندا سالىنعان توعىز قاباتتى ەكى ءۇيدىڭ جوبا-سمەتاسىندا قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى مەن قىزمەتتەرىنىڭ بارلىق ءتۇرى ادەيى اسا قىمبات باعالانعانى تۋراسىندا كپو-نى اۋىر ايىپتاپ سىنعا العان ەكەن. گازەتتىڭ اتتانداپ دابىل قاعۋىنشا، قۇرىلىسقا بولىنگەن كپو قارجىسىنىڭ 1،5 ميلليارد تەڭگەگە جۋىعى بەلگىسىز باعىتتا عايىپ بوپ كەتىپتى-مىس. ياعني بۇدان ۇرلاندى دەگەن تۇجىرىم ايقىن ۇعىلىپ تۇر.

مۇنشاما مول قارجى بىرەۋلەردىڭ جۇت­؛قىنشاعىنا جۇتىلىپ كەتسە، وعان قالاي توزۋگە بولار؟! سوندىقتان ءوز تاراپىمىزدان جۋرناليستىك تەكسەرۋ جۇرگىزىپ كورۋگە بەكىندىك. الايدا ارىنىمىز اپ-ساتتە باسىلا قالدى. اقسايلىق زەينەتكەر ب.الپەيىسوۆ جوعارىدا اتاپ كورسەتكەندەي، شىنىندا ابدەن اقجەمى شىققانشا سان مارتە تەكسەرىلىپ، تەرگەلىپ، سوت قاۋلىسىمەن نۇكتەسى قويىلعان دەرەك بولىپ شىقتى. اۋەلى وسى ىسكە قاتىستى سوتقا دەيىنگى تەرگەۋلەر قۇرامىندا قىلمىستىق قۇقىقبۇزۋشىلىق بولماعاندىقتان 2016 جىلعى 20 جەلتوقساندا زاڭناما تالاپتارىنا سايكەس توقتاتىلعان. بۇدان سوڭ اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق تۋرالى ءىس قوزعالىپتى. ورال قالاسىنىڭ مامانداندىرىلعان اكىمشىلىك سوتى قالالىق پروكۋراتۋرانىڭ، كپو كومپانياسىنىڭ، ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ بقو بويىنشا تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ جانە باسەكەلەستىكتى قورعاۋ دەپارتامەنتىنىڭ وكىلدەرىن قاتىستىرا وتىرىپ، بۇل ءىستى 2017 جىلعى 20 اقپاندا اشىق سوت ماجىلىسىندە قاراعان.

حاتتامانى تۇگەلىمەن تاپتىشتەپ ءتۇسىن­؛دىرۋدىڭ قاجەتى جوق بولار. سوتتىڭ ءتۇيىندى شەشىمىن عانا ايتايىق. ورال قالاسىنىڭ مامانداندىرىلعان اكىمشىلىك سوتى كپو تاراپىنان اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق بولماۋىنا بايلانىستى قر اقتك 159-بابى ء1-بولىمى بويىنشا قوزعالعان اكىمشىلىك ءىس ءوندىرىسىن 2017 جىلعى 20 اقپانداعى قاۋلىسىمەن توقتاتقان.

ەندەشە، بۇل ماسەلەنى «؛نادەجدا»؛ گازەتىنىڭ قايتالاپ بىقسىتۋى &ndash؛ بەكەر اۋرە جانە جۋرناليستىك ەتيكاعا جۋىسپايتىن ارەكەت. رەداكسياعا كەلىپ تۇسكەن ماتەريالعا قول دا قويىلماعان. الدەبىرەۋدىڭ تاسادا تۇرىپ تاس اتقان ارام پيعىلى وسىنىڭ وزىنەن-اق اڭعارىلماي ما؟ حالىققا قالام قۋاتىمىزبەن قىزمەت ەتەمىز دەسەك، كاسىبي مىندەتىمىزگە ءارقاشان ادال بولعانىمىز ابزال.

تيحون ءالىپقالي،
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى

باتىس قازاقستان وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 14

رۋحانيات • كەشە

ارنايى ەكونوميكالىق ايماق

ەكونوميكا • كەشە

قاھارمانعا قۇرمەت

رۋحانيات • كەشە

ماقساتى بيىك «مامىلە»

ايماقتار • كەشە

تالانتتار تالىمگەرى

رۋحانيات • كەشە

اقىن جانە ونىڭ مۋزاسى

رۋحانيات • كەشە

اۋادان قارماعان ايىپپۇل

ايماقتار • كەشە

ۇركىمباەۆ ۇيلەسىمى

ايماقتار • كەشە

جوشىعا اپارار جول

قوعام • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار