بۇل دەرەكتى ەلوردادا ەكىنشى مارتە وتكىزىلگەن جاسىل ءوسىم فورۋمىندا احقو-نىڭ باسقارۋشىسى قايرات كەلىمبەتوۆ كەلتىردى. ول كەلەر جىلى بىرقاتار جاڭا كومپانيالارمەن ەسەلەنەتىنىن جەتكىزدى. بىلتىر قارجى ورتالىعىنىڭ بيرجاسىندا «جاسىل» ينۆەستيتسيا قاعيداتى بەكىتىلدى. جۇيەلى جۇمىستىڭ جولعا قويىلۋىمەن احقو-نىڭ بەدەلى ارتا تۇسكەنىن ايتتى.
– بەدەلدى قارجى ورتالىقتارىنىڭ جاھاندىق رەيتينگىندە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى 51-ورىنعا كوتەرىلدى. ال شىعىس ەۋروپا جانە ورتالىق ازيادا ءبىزدىڭ ورتالىق كوشتىڭ باسىندا. وسىلايشا نۇر-سۇلتان شاھارىندا ورنالاسقان احقو الەمدىك قارجى جۇيەسىنىڭ كارتاسىندا تانىمالدىلىققا يە بولدى. 2017 جىلى ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن بىرلەسىپ قازاقستانعا ارنالعان «جاسىل» قارجى جۇيەسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن قابىلدادىق. 2018 جىلى «جاسىل» قارجى بويىنشا احقو كەڭەسى قۇرىلدى. ونىڭ مۇشەلەرى تۇراقتى قارجىلاندىرۋ ءىسىنىڭ ماماندارى, ۇلكەن جيىرمالىقتىڭ دەڭگەيىندە مويىندالعان ساراپشىلار بۇگىندە حالىقارالىق ساراپشىلارمەن بىرگە ورتالىقتىڭ زاڭناماسى اياسىندا «جاسىل» قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى رەتتەۋشى بازانى قۇرۋعا باعىتتالعان جۇمىس قولعا الىندى. سونىمەن قاتار «جاسىل» قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى زاڭدى جەتىلدىرۋ ءۇشىن ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىمەن دە بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. جاڭا ەكولوگيالىق كودەكستىڭ جوباسى پارلامەنتتە وڭ قابىلدانىپ, ونىڭ كومەگىمەن ەلىمىزدە «جاسىل» قارجىلاندىرۋمەن بايلانىستى كوپتەگەن يننوۆاتسيالىق جاڭالىقتار ەنگىزىلەدى دەگەن ۇمىتتەمىن, – دەدى ق.كەلىمبەتوۆ.
ۋاقىت وتكەن سايىن جاھاندىق كليمات ماسەلەسى ۋشىعىپ بارا جاتقانى ءمالىم. وسى رەتتە «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋ بۇل زاماننىڭ بۇيرىعى دەپ ەسەپتەيدى بۋتان كورولدىگىنىڭ ەكس-پرەمەر-ءمينيسترى تسەرينگ توبگاي.
– ۋاقىت سوزدىرماي بارلىق مەملەكەتتەر «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشكەنى ابزال. دۇنيە جۇزىندەگى كليماتتىڭ كۇرت وزگەرۋى تۋرالى دالەل كەلءتىرۋدىڭ ءوزى ارتىق. ونى بارشامىز سەزىپ كەلەمىز. بۇگىندە سىناپ باعاناسى الەم بويىنشا 1 گرادۋسقا جوعارىلادى. داۋسىز, بۇل الاڭداتارلىق جاعداي. تەڭىزگە شىعۋعا مۇمكىندىگى جوق ەلدەردە اۋا رايى 1,5 گرادۋسقا دەيىن كوتەرىلىپ جاتىر. بۇل مامانداردىڭ ايتقانى. مۇزدىقتاردىڭ ەرۋى تەڭىز دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋىنە الىپ كەلەدى. بۇعان گرەنلاندياداعى مۇزدىقتاردىڭ ەرۋى ناقتى دالەل. وسىعان بايلانىستى بولاشاق ۇرپاقتىڭ ماسەلەسىن قازىردەن باستاپ ويلانعانىمىز دۇرىس, – دەدى تس.توبگاي.
الەمدەگى جىلىنۋ ماسەلەسىنە قازاقستان دا بەيجاي قاراپ وتىرعان جوق. بۇل ورايدا ەلىمىزدەگى جاعدايدى رەفورمالىق دەڭگەيدە رەتتەۋدىڭ قارەكەتىن ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى قولعا الماق. ۆەدومستۆو باسشىسى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ «جاسىل» قارجىلاندىرۋ, جاسىل تەحنولوگيانى جاپپاي دامىتۋ قۇقىقتىق شەشىمسىز قيىنعا سوعاتىنىن ايتادى. سول سەبەپتى جىل سوڭىندا پارلامەنت مىنبەرىندە تالقىلاناتىن ەكولوگيالىق كودەكس سالاداعى تۇيتكىلدى پروبلەمالاردىڭ شەشىلۋىنە سەپ بولادى دەپ سەندىردى.
– بيىلعى جىلدىڭ اياعىندا زاڭ جوباسى پارلامەنتتە تالقىلانادى. بۇل رەفورمادا «جاسىل» قارجىلاندىرۋ, «جاسىل» جوبالار ۇعىمدارى ەنگىزىلدى. قازاقستان «جاسىل» ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى, ازيا دامۋ بانكى, دۇنيەجۇزىلىك بانك سىندى ۇيىمدارمەن ارىپتەستىكتى جالعاستىرۋعا نيەتتى. الەمدىك تاجىريبەنى ەسكەرسەك, ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە قارجى تارتۋ قالىپتى ءۇردىس. قازاقستان بالاما شەشىمدەردى قاراستىرىپ, بۇل باعىتتا ينۆەستيتسيا تارتۋ ءىسىن جانداندىرماق, – دەدى م.مىرزاعاليەۆ.
احقو «جاسىل» قارجىلاندىرۋ يندۋسترياسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك ورگاندارمەن ارىپتەستىك بايلانىستى ورناتقان. بۇل ارىپتەستىك اتالعان نارىقتا العاشقى قۇندى قاعازداردى شىعارۋعا نەگىزدەلىپتى.
– يسلامدىق قارجىلاندىرۋ نارىعىن دامىتۋ ءۇشىن قۇندى «جاسىل» قاعازداردى, سونداي-اق «جاسىل» سۋكۋكتى شىعارۋ ءىسى قولعا الىندى. بۇعان قوسا نۇر-سۇلتان جانە الماتى قالالارىنىڭ اكىمدىكتەرىمەن «جاسىل» جوبالار پۋلىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە, – دەدى ق.كەلىمبەتوۆ.
ايتا كەتەيىك, جاسىل ءوسىم فورۋمىنا 300-دەن استام وتاندىق جانە الەمدىك قارجىگەرلەر, ەكونوميستەر, ساياساتكەرلەر جانە بيزنەس وكىلدەرى جينالدى. بيىلعى فورۋمنىڭ جۇمىسى «جاسىل» تاكسونوميا, زياندى شىعارىندىلار جانە جاسىل قارجىلاندىرۋ اياسىندا ءوربىدى.
ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتكەن ءجون, تمد ەلدەرى اراسىندا قازاقستان «جاسىل» ەكونوميكاعا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كوشتى. Climate Bonds Initiative كومپانياسىنىڭ دەرەگىنشە, 2019 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا «جاسىل» قۇندى قاعازداردىڭ كولەمى 118 ملرد اقش دوللارىن قۇراعان. بۇل الەمدىك نارىق كاپيتالىنىڭ 1%-نا جۋىقتايدى. سوعان قاراماستان, پارنيك گازىنىڭ جىل سايىنعى مولشەرى ازايماي تۇر.
