«مەنىڭ بۇل ءىسىمدى باعالاپ, قولداپ-قولپاشتاپ جاتقان قازاقستاندىقتاردىڭ بارشاسىنا ايتار العىسىم زور. وتانداستارىمنىڭ باسىنا ءىس تۇسكەندە ۇيدە تىنىش جاتا الماي, ءبىر كۇننىڭ ىشىندە جينالىپ, ارىسقا اتتانىپ كەتكەنىم راس. البەتتە, مۇنى جۇرەك قالاۋىمەن ەرىكتى تۇردە ىستەدىم. دەگەنمەن, بۇل تۋراسىندا ايتىلىپ, جازىلىپ جاتقان دۇنيەلەر مەنىڭ كوڭىلىمدى مارقايتادى, مەن ءۇشىن ول ۇلكەن مارتەبە», دەپ باستادى اڭگىمەسىن ءدال قازىرگى ۋاقىتتا ەسىمى ەل اۋزىندا جۇرگەن قاراعاندىلىق ەۆگەني حيسمەتوۆ.
– ەۆگەني, ەل ەسىمىڭىز بەن ەرلىك ءىسىڭىزدى ەستىپ بىلگەنىمەن, ءوزىڭىز تۋرالى تولىققاندى اقپاراتپەن ءالى تانىسا قويعان جوق...
– مەن ساران قالاسىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىندە جاتتىقتىرۋشى بولىپ جۇمىس ىستەيمىن. كەزىندە بوكسپەن اينالىسقانمىن, سپورت شەبەرىمىن. باستىعىمىز رايىمبەك سىزدىقوۆ قۇداي بەرە سالعان جاقسى ادام, ۇنەمى قولداپ, كومەكتەسىپ جۇرەدى. ارىسقا بارام دەپ شەشىم قابىلداعاندا دا ول كىسىنىڭ قولداۋى ماعان ەرەكشە اسەر ەتتى. ايتپاقشى, ول كىسى ريو-2016 وليمپياداسىنىڭ جۇلدەگەرى, بالۋان قىزىمىز ەلميرا سىزدىقوۆانىڭ نەمەرە اعاسى.
جالپى, مەن كۇندەلىكتى ومىردە قوعامدىق ىستەرمەن اينالىسامىن. مىسالى, ىشىمدىك پەن ناشاقورلىققا تاۋەلدى جاندارعا دەرتتەن ارىلۋ ءۇشىن قولدان كەلگەن كومەگىمدى كورسەتەمىن. تەمىر توردىڭ ار جاعىنان كەلگەن جاندارعا دا قولۇشىن بەرىپ, بۇگىنگى ومىرگە بەيىمدەلۋىنە كومەكتەسەمىن.
– ءوزىڭىزدىڭ وتباسىڭىز تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز. وقىرمان قاۋىم سىزدەي بەيبىت كۇننىڭ باتىرى جايىندا كەڭىرەك بىلگىسى كەلەدى.
– وتباسىم وتە قاراپايىم: كەلىنشەگىم مەن ءۇش بالام بار. زايىبىم ەكاتەرينا اقتاس كەنتىندەگى «ارمان» اۋلا كلۋبىندا الەۋمەتتىك پەداگوگ جانە پەداگوگ-ۇيىمداستىرۋشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. بالالارىمنىڭ ۇلكەنى – قىزىم انگەلينا 15 جاستا, جەڭىل اتلەتيكادان قازاقستان چەمپيوناتىنىڭ جۇلدەگەرى. ەكىنشى قىزىم اليسا بيىل جەتى جاسقا تولدى, ول دا اپكەسىنىڭ ءىزىن باسىپ, جەڭىل اتلەتيكامەن اينالىسام دەپ ءجۇر. ال كەنجەمىز لەونيد التى ايدان كەيىن ەكى جاسقا كەلەدى.
وسى جەردە مىنانى ايتا كەتكىم كەلەدى: وتباسىندا كوپ نارسە ايەل زاتىنا بايلانىستى. مىسالى, زايىبىم مەنى ءاربىر ىستە ۇنەمى قولداپ جۇرەدى. ارىسقا اياقاستىنان كەتەم دەگەندە ول كىسىنىڭ شوشىپ كەتكەنى راس. دەگەنمەن, مەنىڭ العان بەتىمنەن قايتپايتىنىمدى بىلەتىندىكتەن, كەلىسىمىن بەرىپ, ۆوكزالعا دەيىن شىعارىپ سالدى.
– ارىس قالاسىنداعى ەرلىك ىسىڭىزدەن بۇكىل ەل قۇلاعدار. دەگەنمەن, ەستە قالعان قىزىقتى وقيعالارىڭىز بولسا, ىقىلاسپەن تىڭداۋعا ءازىرمىز...
– ارىستا شىمكەنتتەن كەلگەن جۇمىسشىلارمەن ءتىل تابىسىپ كەتتىم. ءبىز نەگىزىنەن اپاتتى جاعدايلارداعى ۇيلەردى بۇزىپ, ونىڭ ورنىنا جاڭاسىن سالۋمەن اينالىستىق. كوپ ۇزاماي جاڭا جولداستارىم ماعان ۇلكەن سەنىم ارتىپ, قۇرىلىس ماتەريالدارى ساقتالاتىن قويمانىڭ كىلتىن تاپسىردى.
ارىستاعى جۇمىسشىلارعا كۇن-ءتۇن دەمەي ەڭبەك ەتۋگە تۋرا كەلدى. مەنىڭ ءوزىم جۇمىستى تاڭعى ساعات 8-دەن باستاپ, تۇنگى 11-گە دەيىن قۇرىلىس باسىندا ءجۇردىم. بۇدان بولەك, ءتۇن ىشىندە كەلگەن كولىكتەردەن جۇك ءتۇسىرۋ دە ءبىزدىڭ موينىمىزدا بولدى.
ەستە قالار وقيعا دەگەندە, مىنانى ايتۋعا بولادى: ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى اسقار مامين ارىس قالاسىنا كەلگەندە مەنىڭ قاراۋىمداعى قويماعا باس سۇققانى بار. قولىمدى قىسىپ, ىسىمە ساتتىلىك تىلەدى.
ودان كەيىن مىناداي دا وقيعا بولدى: ءبىر كۇنى اياقاستىنان سنارياد جارىلسىن. جۇرتتىڭ ءبارى جان-جاققا بەزىپ كەتكەندە مەن جۇمىسىمدى ىستەي بەردىم. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن ءبارى قايتىپ كەلدى. ءومىر دەگەن وسى عوي, بارىنە سابىرمەن, شىداممەن قاراۋ كەرەك.
تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» تاقىرىبىنا ارنالعان ماقالاسىن وقىعانىم بار ەدى. ول كىسى «تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك تۋعان ەلگە – قازاقستانعا دەگەن پاتريوتتىق سەزىمگە ۇلاسادى», دەپ جازدى عوي. مەن ارىس قالاسىندا بار بولعانى ءوزىمنىڭ پاتريوتتىق بورىشىمدى وتەدىم.
– ارىستىڭ قارعا ميىن قايناتقان ىستىعىنا قالاي شىدادىڭىز؟
– راس, ارىستىڭ ىستىعى الاپات بولدى. بىرنەشە اپتا بويى اۋا تەمپەراتۋراسى 60 گرادۋس ىستىقتان تۇسپەي تۇرىپ الدى. باسىنان كۇن ءوتىپ, قۇلاعان ادامداردى دا كوردىم. مەنىڭ ءوزىمنىڭ دە باسىم اينالىپ, ەسىمدى ارەڭ جيعان كەزدەرىم بولدى. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ مۇزداتقىشىنا سۋدى قاتىرىپ, سول مۇزبەن جان ساقتادىق.
– ارىستا اتاپ وتكەن تۋعان كۇن مەرەكەڭىز تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز...
– ءيا, تاعدىردىڭ جازۋىمەن ءوزىمنىڭ 41-ءشى تۋعان كۇنىمدى ارىستاعى جۇمىسشى اعايىننىڭ اراسىندا اتاپ ءوتتىم. نەگىزى, تۋعان كۇن دەگەنگە بۇرىن ونشا ءمان بەرمەيتىنمىن. ال ارىستا جەكەمەنشىك مەرەكەمدى قيىن جاعدايدا باسىمىز توقايلاسقان جولداستار اراسىندا «تويلاعىم» كەلدى. ورتاعا ەكى قاربىز, كونسەرۆىلەنگەن ەت جانە قانت پەن شايدى قويىپ, تۋعان كۇنىمدى اتاپ وتتىك. ەستە قالاتىنداي-اق كۇن بولدى.
– ءسىز كەزىندە كوشە كەزىپ جۇرگەن تالاي بالانى قاناتىڭىزدىڭ استىنا الىپ, ولاردى سپورتقا باۋلىعان ەكەنسىز. ءالى دە بۇل ءىستى جالعاستىرىپ كەلەسىز. مۇنداي ىسكە ءسىزدى نە نارسە يتەرمەلەيدى؟
– قاراعاندىداعى ءاليا مولداعۇلوۆا اتىنداعى سپورتتىق مەكتەپ-ينتەرناتتى بىتىرگەننەن كەيىن جەكپە-جەك تۇرلەرىمەن اينالىستىم, دوستارىمدى جاتتىقتىرىپ ءجۇردىم. بىردە كوشەدە كەلە جاتقانىمدا كيىمى جۇپىنى, كىر-قوجالاق ەكى بالانى كوردىم. سويلەسە كەلسەم, ەكەۋىنىڭ دە اكە-شەشەسى ىشكىلىككە سالىنعان ەكەن. الگى بالالاردى ۇيگە اكەلىپ, جۋىندىرىپ, تاماقتاندىرىپ, ۇيقىعا جاتقىزدىم. سودان باستاپ كوشەدە قاڭعىپ جۇرگەن بالا كورسەم بولدى, ولارعا قولۇشىن بەرۋگە تىرىسامىن. بالا شىركىن تەگىننەن-تەگىن كوشە كەزىپ كەتپەيدى عوي, بەرەكەتى كەتكەن ۇياسىنان بەزەدى دە.
وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارى الەۋمەتتىك-تۇراقسىز وتباسىلار ءۇشىن ەرەكشە قيىن بولدى. ماعان جاتتىعۋعا كەلگەن بالالار تويىپ تاماق ىشپەگەندىكتەن ءالى قۇرىپ قۇلاپ جاتاتىن. سول كەزدەردە قىتاي كەسپەسىنىڭ 10 بۋداعىن لەگەنگە سالىپ, ۇستىنە ەكى شاينەك قايناعان سۋ قۇيىپ, بالالارعا تاماق ازىرلەپ بەرەتىنمىن...
– ءسىزدىڭ كەزىندە «ارىستان» جەكەمەنشىك قايىرىمدىلىق قورىن قۇرعانىڭىزدى بىلەمىز. وسى ۇيىم تۋرالى ماعلۇمات بەرە كەتسەڭىز.
– مەن جاتتىقتىرعان بالالاردىڭ سانى كۇن وتكەن سايىن كوبەيە ءتۇستى. ولاردىڭ كوبىنىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسىلاردان ەكەنىن ەسەپكە الساق, سپورتتىق كيىم-كەشەككە, جارىستارعا بارۋعا ەدەۋىر كولەمدە قاراجات كەرەك بولدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, باسقا تارتساڭ اياققا, اياققا تارتساڭ باسقا جەتپەيتىن كۇي كەشتىك. مىنە, وسى تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن, 2010 جىلى «ارىستان» قايىرىمدىلىق قورىن قۇرۋعا تۋرا كەلدى. قور از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك-تۇراقسىز وتباسىلارمەن جۇمىس ىستەيتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ماتەريالدىق جانە يدەولوگيالىق قولداۋىنا يە بولدى. ال ارادا ەكى جىلداي ۋاقىت وتكەندە «ارىستان» وبلىستاعى ۇزدىك قايىرىمدىلىق قور رەتىندە تانىلدى.
– ۇزاق جىلداردان بەرى بالا تاربيەسىمەن اينالىسىپ كەلەسىز. ولاردىڭ ىشىندە «قيىن» جەتكىنشەكتەر دە از ەمەس كورىنەدى. تاربيە ماسەلەسىندە ءسىز قانداي ۇستانىمدى قۇپ كورەسىز؟
– بالالارمەن جۇمىس ىستەگەندە وڭدى-سولدى اقىل ايتا بەرگەننەن گورى ىسپەن ۇلگى كورسەتكەن ءجون. ەڭ باستىسى, بالا تاربيەلەگەن ادام شىدامدى بولۋى كەرەك. ۋاقىت وتە كەلە ولار وزدەرىنە «مەن جاقسى اداممىن با؟ جاقسىلىق جاساعىم كەلە مە, جاساۋعا قابىلەتىم جەتە مە؟», دەگەن سۇراقتاردى قويا باستايدى. مۇنىڭ ءوزى ۇلكەن جەتىستىك.
بۇگىندە مەنىڭ قاراماعىمدا جاتتىعاتىن بالالار جالعىزباستى زەينەتكەرلەردى قامقورلىققا الىپ, ولارعا قولدان كەلگەن كومەكتىڭ ءبارىن جاسايدى. ءۇيىنىڭ اۋلاسىن جيناپ بەرەدى, كوكتەم شىعا تال ەگەدى. بالانى قايىرىمدىلىقپەن تاربيەلەۋ – «ارىستان» قورىنىڭ نەگىزگى ۇستانىمىنىڭ ءبىرى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
قايرات ءابىلدا,
«Egemen Qazaqstan»
