ەستەرىڭىزدە بولسا, وسىدان 80 جىل بۇرىن 1 قىركۇيەكتە گەرمانيانىڭ سوعىس كەمەسى پولشاداعى ۆەستەرپلاتتە ايلاعىنا شابۋىل جاسادى. وسىلايشا, II دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ ءورتى تۇتانعان ەدى. كەيىنىرەك زۇلماتتىڭ اۋىرتپاشىلىعى ارتتا قالعاننان سوڭ سوعىستا قازا تاپقان ميلليونداعان ادامدى ەسكە الۋ ءۇشىن وسى كۇندى, ءدال سول جەردە اتاپ ءوتىپ كەلەدى.
جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, بيىلعى شارانىڭ بىرقاتار ەرەكشەلىگى بار. بىرىنشىدەن, ءراسىم ادەتتەگىدەي ۆەستەرپلاتتە ايلاعىنىڭ ماڭىندا ەمەس, ۆارشاۆادا جانە ۆەليۋن قالاسىندا ءوتتى. ايتا كەتەرلىگى, ۆەليۋن دە سوعىس ورتىنە ءبىرىنشى بولىپ شالىنعان مەكەندەردىڭ ءبىرى سانالادى. كەيبىر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى پولشانىڭ مۇنداي قادامىنىڭ استارىندا ۆەستەرپلاتتە ايماعىن قازىرگى بيلىككە قارسى وپپوزيتسيالىق پارتيا باسقاراتىنى جاتقانىن ايتادى. ايتسە دە, مۇنداي الىپ-قاشپا اڭگىمەنى جايىنا قالدىرىپ, نەگىزگى ماسەلەگە ورالساق.
بۇل جولى ەسكە الۋ شاراسىنا گەرمانيانىڭ, سلوۆاكيانىڭ, حورۆاتيانىڭ, ليتۆانىڭ, ۆەنگريانىڭ, ۋكراينانىڭ, چەحيانىڭ پرەزيدەنتتەرى, گەرمانيانىڭ كانتسلەرى انگەلا مەركەل, فرانتسيا مەن بەلگيانىڭ پرەمەر-مينيسترلەرى, اقش-تىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى مايك پەنس قاتىستى. جيىنعا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين شاقىرىلعان جوق.
مۇنىڭ سەبەبىن پولشا پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى بلاجەي سپيحالسكي بىلاي ءتۇسىندىردى: ء«ىس-شارا تاريحي وقيعاعا ارنالعان. الايدا شاقىرتۋدى تاريحي مالىمەتكە قاراپ ەمەس, زاماناۋي پرينتسيپكە سۇيەنىپ جاسادىق». ال پرەزيدەنت كەڭسەسىنىڭ باسشىسى كشيشتوف ششەرسكيدىڭ ايتۋىنشا, قوناقتار ءتىزىمىن تۇزگەندە سول ەلدىڭ قانشالىقتى حالىقارالىق قۇقىقتى ساقتايتىنىنا, باسقا ەلدىڭ ەگەمەندىگى مەن تەرريتوريالىق تۇتاستىعىنا قۇرمەتى قانداي ەكەنىنە ءمان بەرگەن.
رەسەيدىڭ شاقىرىلماعانىنىڭ سەبەبىنە ەل پرەزيدەنتى اندجەي دۋدا دا راسىمدە سويلەگەن سوزىندە توقتالا كەتتى. «ەۋروپانىڭ وزىندە يمپەراليستىك تەندەنتسيانى – شەكارانى كۇشپەن وزگەرتۋ, باسقا ەلگە باسىپ كىرىپ, جەرىن تارتىپ, تۇرعىنداردى قاناۋىن ءالى كۇنگە دەيىن كورىپ كەلەمىز. بۇعان كوز جۇما قاراۋ – بەيبىتشىلىك كەپىلى ەمەس. بۇل – باسقىنشى ادامداردى كۇشەيتۋ, ولاردىڭ كەلەشەكتە تاعى سونداي قادام جاساۋىنا جول بەرۋ» دەپ مالىمدەدى. سونداي-اق حالىقارالىق قوعامداستىق بىرىگىپ, مۇنداي ارەكەتكە توسقاۋىل قويۋدىڭ قاجەتتىگىن, 2008 جىلى گرۋزيادا, 2014 جىلى ۋكراينادا بولعان وقيعالاردىڭ قايتالانباۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سوعىستىڭ باستالۋىنا 80 جىل تولعانىن ەسكە الۋ شاراسىنا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ شاقىرىلماۋىن الەمنىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تۇرلىشە قابىلدادى.
«10 جىل بۇرىن پولشاعا كەلگەن رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ بۇل جولى شاقىرىلماۋى كۇدىكتى كورىندى. ونىڭ شاقىرىلماۋ سەبەبى – ماسكەۋ بيلىگىنىڭ 2014 جىلى ۋكرايناعا تيەسىلى قىرىمدى باسىپ الۋىنا قاتىسى بار», دەپ حابارلادى رەيتەر اگەنتتىگى. ال Al Jazeera تەلەارناسى رەسەيدىڭ شاقىرىلماۋ سەبەبىن ناتو-عا, ەۋروپالىق وداققا نە «شىعىس ارىپتەستەرىنە» كىرمەيتىنىمەن ءتۇسىندىردى. ال يزۆەستيا گازەتى ۆ.ءپۋتيننىڭ جيىنعا قاتىسپاۋى – ونىڭ الەمدىك ماڭىزىن تۇسىرگەنىن جازادى.
بۇدان بولەك, رەسەيدىڭ ءىس-شاراعا شاقىرىلماۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى مىنادا. پولشا بيلىگى كسرو-نى فاشيستىك گەرمانيامەن كەلىسىم جاساستى, 1939 جىلى ەل اۋماعىنا باسىپ كىردى دەپ ەسەپتەيدى. ياعني, تالاي جىل كەڭەس وكىمەتىنىڭ قول استىندا بولعان ەل بۇدان بىلاي كسرو-نى ناتسيزمنەن ازات ەتۋشى دەپ ەمەس, باسقىنشى رەتىندە كورەتىنىن بايقاتتى.
وسى ورايدا, كسرو تاراپىن فاشيزمنەن قۇتقارعان جوق دەپ ەسەپتەيتىندەر قاتارىنا بولگاريانىڭ دا قوسىلعانىن ايتا كەتكەن ءجون. وسى ەلدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى تاراتقان مالىمدەمەگە سۇيەنسەك, كەڭەس وكىمەتى ەۋروپاداعى ناتسيزممەن كۇرەسۋگە ۇلەس قوسقانىمەن, «ازات ەتۋشى» دەگەن اتاۋعا لايىق ەمەس.
«كەڭەس اسكەرىنىڭ قالقانى ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپا ەلدەرىن جارتى عاسىر بويى قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراتىپ, ازاماتتىق تانىمدى ءتۇسىرىپ, ەكونوميكالىق دامۋدى تەجەپ, باسقا ەۋروپا ەلدەرىندەگى ىلگەرىلەۋ ديناميكاسىنا ىلەسۋىنە توسقاۋىل قويدى» دەپ حابارلادى.
ايتپاقشى, جيىننىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا گەرمانيا پرەزيدەنتى فرانك-ۆالتەر شتاينمايەر پولشا تۇرعىندارىنان, جالپى الەم حالقى الدىندا نەمىس ۇلتى اتىنان كەشىرىم سۇرادى. «ەۋروپانىڭ باسقا بۇرىشىندا انا تىلىمدە سويلەۋگە, اڭگىمە ايتۋعا ءدال وسىلاي قينالعان ەمەسپىن... مەن گەرمانيانىڭ تاريحي كىناسى ءۇشىن كەشىرىم سۇرايمىن جانە ءناتسيزمدى ايىپتاۋ – مىندەتىمىز», دەدى.
پولشاداعى وقيعا مىنا نارسەنى انىق بايقاتسا كەرەك. بىرىنشىدەن, حالىقارالىق قوعامداستىق باسقىنشى پيعىلى بار ەلدەردى شەتتەتۋىن ودان ءارى جالعاستىرا بەرەدى. ەكىنشىدەن, بۇعان دەيىن كسرو-نىڭ ىقپالىندا بولعان ەلدەر ونىمەن ات-قۇيرىعىن مۇلدەم ءۇزۋدى كوزدەيدى. ۇشىنشىدەن, بولگاريا, پولشا سەكىلدى مەملەكەتتەر كەڭەس اسكەرىنىڭ ءفاشيزمدى جەڭۋى, ەۋروپانى ازات ەتۋى سەكىلدى بۇعان دەيىن ايتىلىپ كەلگەن دەرەكتەردى قايتا قاراۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيتىنىن كورسەتەدى.
