– ميترا مىرزا, نۇر-سۇلتان قالاسىندا ازيا ەلدەرى قالامگەرلەرىنىڭ فورۋمى العاش رەت ۇيىمداستىرىلدى. جالپى, ءىس-شارانىڭ باعىتى, ماڭىزى تۋرالى ايتا كەتسەڭىز؟
– ەڭ اۋەلى وسىنداي كەرەمەت فورۋم ۇيىمداستىرىپ جاتقان قازاقستان تاراپىنا زور العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. القالى جيىنعا ازيانىڭ بەدەلدى جازۋشىلارى جينالدى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. وسى تۇرعىسىنان العاندا بۇگىنگى شارانىڭ ماڭىزى زور.
مەنىڭشە, مۇنداي فورۋمنىڭ ماڭىزى مىنادا. بۇعان دەيىن سارى قۇرلىقتىڭ جازۋشىلارى جەكە-دارا جۇرسە, ەندى ءبىر شاڭىراقتىڭ استىنا جينالدى دەسەك ارتىق ايتقانىمىز ەمەس. مۇندا ءبىز ءوزارا پىكىر الماسىپ, كوزقاراستارىمىزبەن ءبولىسىپ, جاڭا يدەيالار الىپ, شابىتتانامىز. بالكىم, ورتاق جوبالار جاساپ, جازىلعان شىعارمالاردى ازيا ەلدەرىنىڭ تىلدەرىنە اۋدارۋ ماسەلەسىن دە شەشىپ قالارمىز. ەگەر وسىلاردى جۇزەگە اسىرا الساق, بۇگىنگى فورۋمنىڭ ماقساتى ورىندالدى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.
مەن ءۇشىن دە بۇگىنگى شارانىڭ ءمانى ەرەكشە. ەل كورىپ, ارىپتەستەرىممەن تىلدەسىپ, ءبىلىم كوكجيەگىمدى كەڭەيتە تۇسەمىن. پلەنارلىق سەسسيادا سويلەگەن سوزىمدە 2000 جىل بۇرىنعى كونە داۋىرگە نەگىزدەلىپ جازىلعان شىعارمام تۋرالى ايتقانمىن. ونداعى وقيعا وسى ۇلى جىبەك جولى بويىندا ءوربىپ, قازاق دالاسىن قامتيدى. الايدا مەن شىعارمامدى وقىعان-توقىعانىمدى ەلەستەتە وتىرىپ جازعان بولاتىنمىن. بۇگىن, مىنە, ۇلى دالانى كوزبەن كورىپ وتىرمىن. بۇعان, البەتتە, وتە قۋانىشتىمىن.
– ەندەشە, الداعى شىعارمالارىڭىزعا ازىق بولار ءبىراز دۇنيە جيناپ ۇلگەرگەن شىعارسىز؟
– ازىرگە قورجىنىم اۋزى-مۇرنى شىعا تولدى دەپ ايتا المايمىن. بىراق قازىردىڭ وزىندە كوپتەگەن ماعلۇماتتارعا قانىق بولىپ, تىڭ يدەيالار تاپتىم. فورۋم جۇمىسى ءۇش كۇنگە سوزىلادى عوي. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ۇزاققا جەتەتىن دۇنيە جيناپ قايتامىن دەپ ويلايمىن. ەلگە ورالعان سوڭ, وسىندا كورگەن-تۇيگەندەرىمدى وي ەلەگىنەن قايتا وتكىزىپ, شىعارمالارىما قۇنار بولاتىن تىڭ تاقىرىپتاردى تاباتىنىما سەنىمدىمىن. قازاقستان جانە ونىڭ وتكەن تاريحى سول تۋىندىلاردىڭ ءبىر بولىگىنەن ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىنىنا ءسوز بەرەمىن.
– بىلۋىمشە, ءسىزدىڭ شىعارمالارىڭىز نەگىزىنەن اڭىزعا, ميفتەرگە نەگىزدەلگەن ەكەن. بۇل تۇرعىدان العاندا, قازاق ادەبيەتى اڭىز-اڭگىمەلەرگە وتە باي. سولارمەن تانىسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى مە؟
– وتكەن عاسىردا كالكۋتتانىڭ بىرقاتار جازۋشىلارى كەڭەس وكىمەتى قۇرامىنا كىرەتىن ەلدەردىڭ اڭىز-اڭگىمەلەرىن بەنگال تىلىنە اۋدارعان بولاتىن. سولاردى ىزدەپ ءجۇرىپ وقىعانبىز. سول كەزدە قازاق ادەبيەتىنەن ازداپ ماعلۇمات العان ەدىم. ونىڭ ۇستىنە, عارىشقا ۇشقان العاشقى سپۋتنيك قازاق دالاسىنان كوككە كوتەرىلگەنىن بالا كەزدەن ەستىپ وستىك. بۇرىن اتىن عانا ەستىگەن ەلدى كوزبەن كورىپ وتىرمىن. قازاق اڭىزدارىنا تەرەڭىرەك قانىققان سايىن تەزىرەك جازۋ ۇستەلىمە وتىرىپ, قالامىمدى قولعا الۋعا اسىعا تۇسەمىن.
كەزىندە قازاق ەلى مەن ۇندىلەردىڭ بايلانىسى بولعانى تاريحتان بەلگىلى. بابىر حاننىڭ تۇسىندا, التىن وردانىڭ كەزىندە قارىم-قاتىناسىمىز تىعىز بولعان. كەلەشەكتە وسى باعىتتى قامتيتىن رومان جازۋ ويىمدا بار. بۇعان دەيىن قازاق حالقىن كوزبەن كورمەگەندىكتەن, شىنايى تۇسىنىك قالىپتاسپاعان ەدى. وسى ساپاردان كەيىن كوپ جايعا قانىقتىم دەپ ەسەپتەيمىن.
– قاراپ وتىرساق, نوبەل سىيلىعىن العان ازيا جازۋشىلارى سيرەك ەكەن. مۇنىڭ باستى سەبەبى نە؟ جالپى, ازيا قۇرلىعىنىڭ جازۋشىلارىنا ءتان ورتاق قانداي ماسەلە بار؟
– نەگىزى ءار جازۋشىعا بايلانىستى ولاردىڭ كەمشىلىكتەرى, ارتىقشىلىقتارى بولادى عوي. ايتسە دە, ءسىز ايتىپ وتىرعان ماسەلەنىڭ باستى سەبەبى ساپالى اۋدارمانىڭ جوقتىعى دەپ ەسەپتەيمىن. مىسالى, ازيا ەلدەرىنىڭ جازۋشىلارى جازعان شىعارمالار حالىقارالىق تىلدەرگە ءجيى ءتارجىمالانا بەرمەيدى. جاسالعان اۋدارمالاردىڭ ءبارىنىڭ ساپاسى كەرەمەت دەۋ قيىن.
سونداي-اق بارىمىزگە ورتاق ءبىر ماسەلە – شىعارمالاردىڭ ءوزارا اۋدارىلماۋى. ماسەلەن, قازاق جازۋشىلارىنىڭ تۋىندىلارى بەنگال تىلىنە اۋدارىلدى ما؟ جالپى, اۋدارىلا ما؟ نەمەسە مالاي تىلىندەگى شىعارما وزبەكشە باسىلىپ شىقتى ما؟ بالكىم, ءبىرلى-ەكىلى ءتارجىما جاسالعان شىعار. بىراق اۋدارما ماسەلەسىن جۇيەلەمەي, ءبىر-ءبىرىمىزدى تانىمايمىز دا, الەم مويىندايتىن شىعارما دا جازا المايمىز.
مەنىڭشە, ءوزارا اۋدارمانى جولعا قويۋ ءۇشىن ارنايى كوميتەت قۇرۋ كەرەك. وندا ءار ەلدەن ءبىر-ءبىر وكىلدەن سايلانسا. سولار ازياداعى ەڭ ۇزدىك تۋىندىلاردى تاڭداپ, اۋدارىپ وتىرسا, ءبىر-ءبىرىمىزدى كەڭىنەن تاني تۇسەتىن ەدىك. تانىم كوكجيەگىمىز دە كەڭەيەتىن ەدى.
– فورۋم بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ازيا جازۋشىلارىنا ارنالعان ادەبي سىيلىق تاعايىنداۋ قاجەتتىگىن ايتتى. بۇل ۇسىنىسقا كوزقاراسىڭىز قانداي؟
– پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ سوزىنە ءبارىمىز سۇيسىندىك. ازيا جازۋشىلارىنا ارنالعان سىيلىق تاعايىنداۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. كەز كەلگەن جازۋشى اتالعان ماراپات يەسى اتانۋعا تىرىساتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان بۇل ۇسىنىستى بۇكىل جازۋشىلار ءبىر اۋىزدان قولدايتىنى انىق.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
