ەكونوميكا • 05 قىركۇيەك، 2019

پرەزيدەنت جارلىعى قالاي جۇزەگە اسۋدا؟

443 رەت كورسەتىلدى

جۋىردا ۇكىمەت ۇيىندە مەم­لەكەت باس­شىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارى­نىڭ بورىش جۇكتەمەسىن ازايتۋ شارالارى تۋرالى» جارلىعىن ىسكە اسىرۋ بارىسى جونىندە ءباسپاسوز كون­فەرەنتسياسى ءوتتى. وعان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا، ۇلت­تىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولەگ سمولياكوۆ قاتىستى.

سۆەتلانا جاقىپوۆانىڭ ايتۋىنشا، قازىر پرەزيدەنت جارلىعىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ تەتىكتەرى ايقىندالىپ، بە­رەشەگى وتەلەتىن ادامداردىڭ ساناتى بەلگىلى بولدى. ولار – كوپ بالالى وتباسىلار، اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان ادامدار، وتباسىندا مۇگەدەك بالا­سى­ بارلار، جەتىم بالالار جانە وسى تەكتەس الەۋمەتتىك ءالسىز توپتار قۇ­را­­مىن­داعى­لار. بورىشكەرلەردىڭ جاع­­دايى مەن قارىز­دارىنىڭ كولەمى انىقتالۋدا. قازىر 2،2 ملن-نان استام ادامدى قام­تيتىن دەرەكتەر بازاسى قالىپتاسىپ، سو­نىڭ ناتيجەسىندە ءتيىستى ازاماتتاردىڭ ءتىزىمى جاسالۋ­دا. بۇل شارۋالار كوپ جاع­دايدا ەكىن­شى دەڭگەيدەگى بانكتەر مەن ادىلەت مينيستر­لىگىنىڭ اقپاراتتىق رە­سۋرس­تىق بازالارىنا سۇيەنە وتىرىپ اۆ­توماتتى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. ياعني، وعان ادام فاكتورى ارالاسا المايتىن بولادى.

س.جاقىپوۆا ايتقانداي، مەملەكەت ەسەبىنەن زايمدارى مەن نەسيەلەرى بو­­يىنشا قارىزدى وتەۋ مۇمكىندىگىن قا­زاقستاندىقتار ەلەكتروندى ۇكى­مەت پور­­تالىنىڭ باستى بەتىندە ور­نالاسقان «بورىش جۇكتەمەسىن ازايتۋ بويىنشا باع­دارلاماعا قاتىسۋ ءۇشىن ستاتۋسىن تەك­سەرۋ» ەلەكتروندى سەرۆيسىنىڭ كومە­گى­مەن ناقتىلاي الادى. ول ءۇشىن ەتسق قاجەت.

«Egov پورتالىندا مارتەبەسىن انىق­تاۋ بويىنشا سەرۆيس ۇيىمداستى­رىلدى. ادام ءوزىنىڭ ەتسق-سى ارقىلى كىرىپ، پور­تال­عا تىركەلەدى دە، جسن-ىن كورىپ، جاۋاپ الا الادى»، دەپ ءتۇسىن­دىردى ەڭبەك جا­نە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى.

ەندى باسقا دا تۋىنداپ جاتقان ماسەلەلەرگە بايلانىستى سەرۆيستى جە­تىل­دىرۋ كوزدەلگەن.

بۇل شارا بانكتەر مەن قارجى ۇيىمدارىنىڭ الدىنداعى بورىشتا­رىن وتەۋ قيىندىقتارى پايدا بولعان ەل ازاماتتارىنا ءبىر رەتتىك كومەك تۇ­رىندە جۇزەگە اسادى. ولاردىڭ تو­لىق ءتىزىمى ءالى جاسالىپ بولعان جوق. دەگەنمەن اۆتوماتتى بازا مۇم­كىن­دىگى­مەن ءدال قا­زىر­­گى ساتتە 507 مىڭ ادامنىڭ ءتىزىمى قا­لىپتاستى. ولاردىڭ مالى­مەتتەرى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە بەرىل­دى. ءتيىستى كولەم­دەگى قارىزدارى وتە­لۋ ءۇشىن بۇل ادامدار ەكىنشى دەڭ­گەيلى بانكتەرمەن كەلىسىمشارتقا وتىرادى.

تىزىمگە بيىلعى جىلدىڭ 1 ماۋسى­مىنداعى جاعداي بويىنشا قارىزىنىڭ كولەمى 3 ملن تەڭگەدەن اسپايتىن ادامدار ەنگىزىلگەن. 300 مىڭ تەڭگەگە دەيىنگى قارىزى مەن وعان ەسەپتەلگەن سىياقى جابىلادى. ەگەر وتباسىنداعى ەرلى-زايىپتى ادامداردىڭ ەكەۋى دە بورىشكەر بولىپ، ەكەۋىنىڭ باسىندا دا قارىزدى وتەۋ قيىندىقتارى پايدا بولسا، ەكەۋىنە ورتاق 600 مىڭ تەڭگەگە دەيىنگى قارىز كولەمى مەن وعان ەسەپتەلگەن سىياقى جابىلادى.

ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر العاش­قى تىزىمگە الىنعان 507 مىڭ ادام­نىڭ جاعدايى مەن پرەزيدەنت جار­لى­عىنىڭ جۇزەگە اسۋ جايى تۋرالى مالىمەتتى ءتيىستى ورىنعا 10 قىر­كۇيەك­كە دەيىن بەرۋى ءتيىس. ارينە كو­مەك كورسەتىلەتىندەر ءتىزىمى مۇنىمەن دە شەك­تەلىپ قالمايدى. قوسىمشا اقپا­رات­تار نەگىزىندە ءتىزىم ودان ءارى تولىق­تى­رىلماق.

و.سمولياكوۆ ءوز كەزەگىندە 507 مىڭ ادامنىڭ بەرەشەگى 105 ملرد تەڭ­گەنى قۇراعانىن ايتتى. سوعان ساي­كەس ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرمەن جۇمىس­تار جۇرگىزىلۋدە.

و.سمولياكوۆ اتاپ وتكەندەي، ۇلت­تىق بانك، «مەملەكەتتىك كرەديتتىك بيۋرو» اق، «پروبلەمالىق كرەديت­تەر قورى» اق ەكىنشى دەڭگەيلى بانك­تەرمەن جانە ميكروقارجى ۇيىم­دارىمەن (مقۇ) بىرلەسە وتىرىپ، بار­لىق قازاقستاندىققا بانكتەر مەن مقۇ-داعى كەپىلسىز تۇ­تىنۋشىلىق قارىز­دارى بويىنشا 2019 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندەگى جاعداي بويىنشا ەسەپتەلگەن ايىپپۇلدار مەن ءوسىمپۇلداردى ەسەپتەن شىعارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.

«وسى جىلدىڭ 30 شىلدەسىندە بانكتەر مەن مقۇ 1 192 834 قارىز الۋشىنىڭ جالپى 33 620 ملن تەڭگە سوماسىنا كەپىلسىز تۇتىنۋشىلىق قا­رىزدار بو­يىنشا ايىپپۇلدار مەن ءوسىمپۇلدارىن ەسەپتەن شىعارۋ جۇمىستارىن اياقتادى»، دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى. ايىپ­پۇل مەن ءوسىمپۇل ەڭ الدىمەن بانكتەر مەن مقۇ-نىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن ەسەپتەن شىعارىلدى.

ارينە مۇنداي بەرەشەكتەر بورىش­كەرلەردىڭ ءاۋ باستا وزدەرىنىڭ قا­رىز­دى وتەۋ مۇمكىندىگىن ناقتى ەسەپكە ال­ماۋىنان تۋىنداعانى بەل­گىلى. ءباس­پاسوز كونفەرەنتسياسىندا وسىعان وراي قارىز تاۋەكەلدەرىن شەك­تەۋ جايى دا ءسوز بولدى. الداعى ۋاقىتتا قارىز تاۋەكەلدەرىن ولشەۋ تەتىك­تەرى ازىرلەنەتىنى ءمالىم بولدى. ياعني، قا­رىز الۋشىنىڭ سول قارىزدى وتەۋ مۇم­كىندىگىنىڭ شەكتى دەڭگەيى انىق­تالادى.

پرەزيدەنت جارلىعىندا قامتىل­عانىمەن، جوعارىدا ايتىلعان تىزىم­گە ەنبەي قالعان ادامداردىڭ دا كەز­دە­سەتىنى انىق. ولاردىڭ جايى نە بول­ماق؟ ءباسپاسوز كونفەرەنتسيا­سىندا ايتىلعانداي، مۇنداي جاعداي نە­گىزىنەن «ازاماتتاردىڭ حال اكتى­لەرىن تىركەۋ» ورگاندارىنىڭ، ياع­ني ەرلى-زايىپتىلاردىڭ زاڭدى نەكە جاع­دايىنىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس تۋىنداۋى مۇمكىن. قازىر ونىڭ 1937-2008 جىلدار ارالىعىنداعى بازاسى جاسالىپ، وندا 40 ملن-عا جۋىق اكتى تىركەلگەن. بۇل ماسەلەنى جە­كە وتى­نىشتەر بويىنشا انىقتاۋعا بولا­تىن­دىعى ايتىلدى.

«قارىزدارىن مەملەكەت وتەگەن بو­رىش­كەرلەردىڭ الداعى ۋاقىتتا بانك­تەردەن نەسيە الۋىنا بولا ما؟» دەگەن ناقتى سۇراق تۋىندادى.

و.سمولياكوۆ بۇل سۇراققا بەرگەن جاۋابىندا تۇتىنۋشىلىق ماق­سات­تاعى قارىزدار كوپ جاعدايدا كە­پىل­­سىز بەرىلىپ كەلگەندىگىن، ەندى وسى ساناتتاعى قارىز الۋشىنىڭ ونى وتەۋ مۇمكىندىگى ەسكەرىلەتىندىگىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىن­شا، مۇنىڭ ولشەمدەرىن بەلگىلەۋدە قارىز الۋشىنىڭ رەسمي كىرىس كوزى عانا ەسكەرىلمەيدى، سونىمەن قاتار ونىڭ باسقا دا مۇمكىندىكتەرى، ماسەلەن، قولىندا قارىزدى وتەۋ ءۇشىن كەپىلگە قويار زاتىنىڭ بولۋى دا ەس­كەرىلەدى. ياعني، ءبىر سوزبەن ايتقاندا، وسى جولى قارىزىن وتەي الماي مەملەكەت كومەگىنە جۇگىنگەندەر دە الداعى ۋا­قىتتا جاڭا قارىز الۋ مۇمكىندىگىنەن ۇمىتتەنە الا­دى. ەندى تەك قارىز الۋشىنىڭ ونى وتەۋ مۇمكىندىگى بۇرىنعىعا قاراعاندا ناق­تىراق انىقتالىپ، جاعدايى جان-جاقتى زەرتتەلەتىن بولادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار