– كەزىندە ءتىپتى مۇحتار اۋەزوۆ قازمۋ-ءدىڭ ستۋدەنتتەرىنە «ابايتانۋ» پانىنەن ءدارىس وقىدى. بۇل ابايدى ناسيحاتتاۋدىڭ تاماشا ۇلگىسى ەدى. ابايتانۋ ءىلىمىن پاش ەتۋدى قازىر قالاي جالعاستىرىپ وتىرمىز؟ مەرەيتوي قارساڭىندا وسىنداي تۇستار ەكشەلەنىپ, ناسيحات بارىنشا كۇشەيتىلسە ەكەن. ابايدى جاڭا كوزقاراس تۇرعىسىنان دارىپتەۋ ءداۋىرى ەندى باستالدى, – دەيدى اقىن شىعارمالارىن الەم وقىرماندارى نازارىنا زاماناۋي تۇرپاتتا ۇسىنۋدى باستى پارىزى سانايتىن ادەبي اگەنت باقتىگۇل ماحانبەتوۆا. وسىعان وراي ول ۇلى ابايدىڭ 175 جىلدىعىنا دايىندىق بارىسى تۋرالى بايانداپ بەردى.
– قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىن 2020 جىلى جوعارى دەڭگەيدە مەرەكەلەۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى ابايدىڭ «جيدەباي-ءبورىلى» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني جانە ادەبي-مەموريالدىق قورىق مۋزەيىن كەشەندى جاڭعىرتۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى. جارلىققا سايكەس اباي شىعارمالارىنىڭ كەڭ تارالعان نەگىزگى شەت تىلدەرىندەگى ساپالى اۋدارماسىن باسپادان شىعارىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋ كوزدەلۋدە. ۇلى اقىننىڭ تورقالى تويىن يۋنەسكو مەن تۇركسوي اياسىندا مەرەكەلەۋدى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى.
ءبىز اباي مۇراسىن الەمدىك دەڭگەيدە ۇلىقتاۋ ماقساتىندا وسىناۋ ءىس-شاراعا ءوز ۇسىنىسىمىزدى قوسۋدى ءجون كوردىك. الەمنىڭ وتىزدان استام تىلىنە شىعارمالارى اۋدارىلعان قازاقتىڭ باس اقىنىن, ونىڭ «تولىق ادام» ءىلىمىن التى قۇرلىققا تانىتۋ ميسسياسى الدىمىزدا تۇر. ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ابايدىڭ 175 جىلدىعىن 10 ەلدە ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا «ابايدىڭ دارا جولىمەن» اتتى مەگا-فەستيۆال تۋرنە جوباسىن قولعا الۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ابايتانۋشى عالىمدار, ادەبيەتتانۋشىلار, اقىن-جازۋشىلار, سۋرەتشىلەر, ونەرتانۋشىلار, مادەنيەتتانۋشىلار, مۋزىكانتتاردىڭ اتسالىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىس-شارانى قولعا الۋ مەملەكەتتىك ماڭىزى بار ماسەلە ەكەنى انىق. جوبا اياسىندا 2019 جىلدىڭ قازان ايىنان 2020 جىلدىڭ شىلدەسىنە دەيىنگى ارالىقتا ون مەملەكەتكە, اتاپ ايتار بولساق, ۇلىبريتانيا, وڭتۇستىك كورەيا, مىسىر, قىتاي, ارمەنيا, ماجارستان, جاپونيا, رەسەي, اقش, گرۋزيا ەلدەرىنە ساپارلار قامتىلعان. جالپى باعدارلاماعا قىسقاشا شولۋ جاسايتىن بولساق, ادەبيەتشىلەر ءۇشىن ەسسە جانرى بويىنشا ءبىر بايقاۋ, سونداي-اق اقىنداردىڭ ابايعا ارناۋى ءوز الدىنا بولەك بايگە رەتىندە وتپەك. ابايتانۋشىلار ءۇشىن دوڭگەلەك ۇستەلدەر, عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيالار, فورۋمدار وتكىزۋ جوسپارلانۋدا. اباي اۋدانىنىڭ زيالى قاۋىمى اقىننىڭ وتانداستارى اتىنان سالەمىن جولداپ, اباي مۇراجايىنان تىكەلەي ەفيرگە شىعىپ تۇرادى.
«اباي وقۋلارىنىڭ» 20 جىلدىعىنا وراي, كوركەمسوز وقۋ شەبەرلەرىنە جاقسى ءبىر مۇمكىندىك تۋىپ تۇر. اباي پوەزياسىن جاتقا بىلەتىن, «قارا سوزدەرىن» جۇرەگىمەن سەزىنگەن جاندار ءۇشىن دە ارنايى بايگە ۇيىمداستىرىلادى. قولونەر شەبەرلەرى ءوز كورمەلەرىن ۇسىنسا, سۋرەتشىلەرگە اباي پوەزياسى بويىنشا تاقىرىپتىق يلليۋستراتسيالار, پورترەتتەر بايقاۋى جاريالانادى. مادەنيەت ءبولىمى بويىنشا «اباي اندەرىنىڭ تاريحى» جانە «بىرگە ءان سالايىق» اتتى قازاقستان ونەر شەبەرلەرىنىڭ جانە تانىمال كومپوزيتور مارات وماروۆتىڭ كونتسەرتتەرى, اباي اندەرىنەن فلەشموبتار ۇيىمداستىرىلادى. 2020 جىلدىڭ تامىز ايىندا ەلىمىزدىڭ باس قالالارىندا, سونىمەن قاتار اقىننىڭ تۋعان جەرىندە قورىتىندى فورۋم, فەستيۆال وتەدى دەپ كۇتىلۋدە. ادىلقازىلار القاسى جوبا بارىسىنداعى بايگەلەردىڭ جەڭىمپازدارىن انىقتايتىن بولادى. ون اي بويى وتكەن شارالاردان دەرەكتى فيلم, اقىندار ارناۋىنان جيناق, ابايتانۋشى عالىمداردىڭ زەرتتەۋلەرى شەت تىلدەرىنە اۋدارىلىپ باسىلادى دەگەن نيەتتەمىز.
ۇلى ابايدىڭ كونفۋتسي, نوسترادامۋس, گەتە, شەكسپير, پۋشكينمەن تەڭ دارەجەدەگى دانالىعىن, اعارتۋشىلىعىن, ويشىلدىعىن, كورەگەندىگىن, كەمەڭگەرلىگىن الەم حالقىنا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ وسىنداي اۋقىمدى جوبالاردان تۇرادى. ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ قۇرامىندا مەنەن باسقا تاعى دا ديليارا ليندسەي, مارات وماروۆ, كساندرا سيلانتە سىندى بەلسەندى تۇلعالار بار.
مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسى الەمنىڭ 114 تىلىنە اۋدارىلسا, ۇلى اقىندى ناسيحاتتاۋ ءىسى مۇنان بىلايعى ۋاقىتتا دا ۇزدىكسىز جالعاسا بەرەتىن بولادى. وسى ميسسيامىزعا وراي قازاق ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن الەمگە تانىستىرۋ ءۇشىن سەرىكتەستىك بايلانىس ورناتۋعا نيەتتى ەكەنىمىزدى ايتقىمىز كەلەدى. بۇل رەتتە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنان اقپاراتتىق قولداۋ كۇتەمىز. وسى ويلارىمىزدى جۇزەگە اسىرۋعا وتانداستارىمىز دا بارىنشا اتسالىسادى دەگەن ۇمىتتەمىز. اتقارىلاتىن ءىس-شارالار, بىرلەسكەن ءىسىمىز بەن ىنتىماقتاستىعىمىز جەمىستى بولادى دەپ سەنەمىز! «ابايدىڭ دارا جولىمەن» قوعامدى ىزگىلەندىرۋگە ءبىر كىسىنىڭ بالاسىنداي جۇمىلا ۇلەس قوسايىق!
جازىپ العان
قاراشاش توقسانباي
