رۋحانيات • 04 قىركۇيەك، 2019

ابايدى تويلاۋ – ەلدىكتى ويلاۋ

178 رەتكورسەتىلدى

مۇحتار اۋەزوۆ: «اباي جاتقان ءبىر داريا، ال مەن ودان شومىشتەپ قانا الدىم»، دەگەن ەكەن. كەلەر جىلى حاكىم ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىن ەل ىشىندە، سونداي-اق حالىقارالىق دەڭگەيدە تويلاعالى وتىرمىز. توي دەمەكشى، بۇعان دەيىن دە ابايدىڭ الدەنەشە رەت تويى ءوتتى. ال بۇل مەرەكەنىڭ بۇرىنعىسىنان ەرەكشەلىگى، ارتىقشىلىعى نەدە، ءبىز اباي ءۇشىن نە ىستەي الدىق، ابايدىڭ قادىر-قاسيەتىنە جەتە الىپ ءجۇرمىز بە؟ ارينە اۋىزدى قۋ شوپپەن سۇرتە بەرۋگە بولماس، اقىن ەڭبەكتەرىن اراب، اعىلشىن، ورىس، وزبەك، قىتاي ت.ب. تىلدەرگە اۋداردىق، قىرۋار شارۋالار اتقارىلدى.

– كەزىندە ءتىپتى مۇح­تار اۋەزوۆ قازمۋ-ءدىڭ ستۋ­دەنتتەرىنە «ابايتانۋ» پانىنەن ءدارىس وقىدى. بۇل ابايدى ناسيحاتتاۋدىڭ تاماشا ۇلگىسى ەدى. ابايتانۋ ءىلىمىن پاش ەتۋدى قازىر قالاي جالعاستىرىپ وتىرمىز؟ مەرەيتوي قارساڭىندا وسىنداي تۇستار ەكشەلەنىپ، ناسيحات بارىنشا كۇشەيتىلسە ەكەن. ابايدى جاڭا كوزقاراس تۇرعىسىنان دارىپتەۋ ءداۋىرى ەندى باستالدى، – دەيدى اقىن شىعارمالارىن الەم وقىر­ماندارى نازارىنا زاماناۋي تۇرپاتتا  ۇسىنۋدى باستى پارىزى سانايتىن ادەبي اگەنت باقتىگۇل ماحانبەتوۆا. وسىعان وراي   ول ۇلى اباي­­دىڭ 175 جىلدىعىنا دايىن­دىق بارىسى تۋرالى بايانداپ بەردى.

– قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىل­دىق مەرەيتويىن 2020 جىلى جوعارى دەڭگەيدە مەرەكەلەۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى ابايدىڭ «جيدەباي-ءبورىلى» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني جانە ادەبي-مەموريالدىق قورىق مۋزەيىن كەشەندى جاڭعىرتۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى. جارلىققا سايكەس اباي شىعارمالارىنىڭ كەڭ تارالعان نەگىزگى شەت تىلدەرىندەگى ساپالى اۋدارماسىن باسپادان شىعارىپ، حالىقارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋ كوزدەلۋدە.  ۇلى اقىننىڭ تورقالى تويىن يۋنەسكو مەن تۇركسوي اياسىندا مەرەكەلەۋدى ۇيىم­داستىرۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى.

ءبىز اباي مۇراسىن الەم­دىك دەڭگەيدە ۇلىقتاۋ ماق­ساتىندا وسىناۋ ءىس-شاراعا ءوز ۇسىنىسىمىزدى قوسۋدى ءجون كوردىك. الەمنىڭ وتىزدان استام تىلىنە شىعارمالارى اۋدارىلعان قازاقتىڭ باس اقىنىن، ونىڭ «تولىق ادام» ءىلىمىن التى قۇرلىققا تانىتۋ ميسسياسى الدىمىزدا تۇر. ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ابايدىڭ 175 جىلدىعىن 10 ەلدە ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا «ابايدىڭ دارا جولىمەن» اتتى مەگا-فەستيۆال تۋرنە جوباسىن قولعا الۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. اباي­تانۋشى عالىمدار، ادە­بيەت­تانۋشىلار، اقىن-جازۋ­شى­لار، سۋرەتشىلەر، ونەرتانۋ­شىلار، مادەنيەتتانۋشى­لار، مۋزىكانتتاردىڭ اتسالىسۋىمەن جۇزەگە اسىرى­لاتىن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىس-شارانى قولعا الۋ مەم­لەكەتتىك ماڭىزى بار ماسەلە ەكەنى انىق. جوبا اياسىندا 2019 جىلدىڭ قازان  ايىنان 2020 جىلدىڭ شىل­دەسىنە  دەيىنگى ارالىقتا ون مەملەكەتكە، اتاپ ايتار بولساق، ۇلىبريتانيا، وڭ­تۇستىك كورەيا، مىسىر، قىتاي، ارمەنيا،  ماجارستان، جا­پونيا، رەسەي، اقش، گرۋزيا ەلدەرىنە ساپارلار قامتىلعان. جالپى باعدارلاماعا قىس­قاشا شولۋ جاسايتىن بول­ساق، ادەبيەتشىلەر  ءۇشىن ەسسە جانرى بويىنشا ءبىر باي­قاۋ، سونداي-اق اقىنداردىڭ اباي­عا ارناۋى ءوز الدىنا بولەك بايگە رەتىندە وت­پەك. ابايتانۋشىلار ءۇشىن دوڭگەلەك ۇستەلدەر، عى­لى­مي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيالار، فورۋمدار وتكىزۋ جوس­پار­لانۋدا. اباي اۋدا­نىنىڭ زيالى قاۋىمى اقىن­نىڭ وتانداستارى اتىنان سالەمىن جولداپ، اباي مۇرا­جايىنان تىكەلەي ەفيرگە شىعىپ تۇرادى.

 «اباي وقۋلارىنىڭ» 20 جىلدىعىنا وراي، كوركەمسوز وقۋ شەبەرلەرىنە جاقسى ءبىر مۇمكىندىك تۋىپ تۇر. اباي پوەزياسىن جاتقا بىلەتىن، «قارا سوزدەرىن» جۇرەگىمەن سەزىنگەن  جاندار ءۇشىن دە ارنايى بايگە ۇيىمداستىرىلادى. قولونەر شەبەرلەرى ءوز كورمەلەرىن ۇسىنسا، سۋرەتشىلەرگە اباي پوەزياسى بويىنشا تاقى­رىپتىق يلليۋستراتسيالار، پورترەتتەر بايقاۋى جاريا­لانادى.   مادەنيەت ءبولىمى بويىنشا «اباي اندەرىنىڭ تاريحى» جانە «بىرگە ءان سا­لايىق» اتتى قازاقستان ونەر شەبەرلەرىنىڭ  جانە تا­نىمال كومپوزيتور مارات وماروۆتىڭ كونتسەرتتەرى، اباي اندەرىنەن فلەشموبتار ۇيىمداستىرىلادى. 2020 جىلدىڭ تامىز ايىندا ەلى­مىزدىڭ باس قالالارىندا، سونىمەن قاتار اقىننىڭ تۋعان جەرىندە قورىتىندى فورۋم، فەستيۆال وتەدى دەپ كۇتىلۋدە. ادىلقازىلار القاسى جوبا بارىسىنداعى بايگەلەردىڭ جەڭىمپازدارىن انىقتايتىن بولادى. ون اي بويى وتكەن شارالاردان دەرەكتى فيلم، اقىندار ارناۋىنان جيناق، ابايتانۋشى عالىمداردىڭ زەرتتەۋلەرى  شەت تىلدەرىنە اۋدارىلىپ باسىلادى دەگەن نيەتتەمىز.

ۇلى  ابايدىڭ كونفۋتسي، نوسترادامۋس، گەتە، شەكسپير، پۋشكينمەن تەڭ دارەجەدەگى دانالىعىن، اعارتۋشىلىعىن، ويشىلدىعىن، كورەگەندىگىن، كەمەڭگەرلىگىن  الەم حالقىنا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ وسىنداي اۋقىمدى جوبالاردان تۇرادى. ۇيىمداستىرۋ كومي­تەتىنىڭ قۇرامىندا  مەنەن باسقا تاعى دا ديليارا ليندسەي، مارات وماروۆ، كساندرا سيلانتە سىندى بەلسەندى تۇلعالار بار.

مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسى الەمنىڭ  114 تىلىنە اۋدارىلسا، ۇلى اقىندى ناسيحاتتاۋ ءىسى مۇنان بىلايعى ۋاقىتتا دا ۇزدىكسىز جالعاسا بەرەتىن بولادى. وسى ميسسيامىزعا وراي  قازاق ۇلتتىق قۇندى­لىقتارىن الەمگە تانىستىرۋ  ءۇشىن سەرىكتەستىك بايلانىس ورناتۋعا نيەتتى ەكەنى­مىزدى ايتقىمىز كەلەدى. بۇل رەتتە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنان اقپاراتتىق قولداۋ كۇتەمىز.   وسى ويلارىمىزدى جۇزەگە اسىرۋعا وتانداستارىمىز دا بارىن­شا اتسالىسادى دەگەن ۇمىت­تەمىز. اتقارىلاتىن ءىس-شا­رالار، بىرلەسكەن ءىسىمىز بەن ىنتىماقتاستىعىمىز جە­مىستى بولادى دەپ سەنەمىز! «ابايدىڭ دارا جولىمەن»  قوعامدى ىزگىلەندىرۋگە ءبىر كىسىنىڭ بالاسىنداي جۇمىلا ۇلەس قوسايىق!

 

جازىپ العان

قاراشاش توقسانباي

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قىلمىستىق ءىس قوزعالدى

ايماقتار • كەشە

باستى اقپارات (21.02.2020)

ۆيدەو • 21 اقپان، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار