ەندى سول باسىلىمنىڭ ءوز تاريحى بار. گازەتتى كىمدەر باسقاردى, وندا قانداي بەدەلدى قالامگەرلەر, قايراتكەرلەر قىزمەت ىستەدى, قانداي يگى ىستەرگە باستاماشى بولدى, ەلدىڭ رۋحاني ومىرىنە قالاي ىقپال ەتتى دەگەن تۇرعىدا ءبىراز اڭگىمە ايتۋعا بولادى. بۇل رەتتە ءباسپاسوز تاريحىن زەرتتەۋشى اعايىندارعا ءبىراز جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. سونىمەن بىرگە وسى باسىلىم رەداكتسياسىندا قىزمەت ىستەگەن ادامدار دا ءبىراز جايعا كۋالىك ەتە الادى. ءوزىمىز – سولاردىڭ ءبىرىمىز.
باسىلىمنىڭ ءجۇز جىلدىق تاريحى بار دەسەك, سونىڭ سوڭعى الپىس جىلىندا بۇل گازەتتىڭ ۇجىمىمەن ەتەنە جاقىن ءومىر كەشكەن ەكەنبىز. سونىڭ جارتى عاسىرعا جۋىعىندا تىكەلەي قىزمەت ەتسەك, ءبىراز جىلىندا ۇجىمنىڭ ارداگەرى رەتىندە جاقىن ارالاسىپ كەلە جاتىرمىز. سويتسە دە, گازەت تاريحمەن تانىستىعىمىزدى سول ءوزىمىزدىڭ سوندا قىزمەت ەتكەن كەزەڭمەن عانا شەكتەسەك, ول دا ادىلدىك بولماس ەدى. ءبىز وسى باسىلىمدا وزىمىزدەن بۇرىن كەلىپ قىزمەت اتقارعان ادامدارمەن بىرگە جۇمىس ىستەدىك. ولاردىڭ اڭگىمەلەرىنەن, ءتىپتى ءجۇرىس-تۇرىستارىنان, ومىرگە كوزقاراستارىنان سول وتىزىنشى جىلدارداعى اشارشىلىق ءناۋباتىنىڭ, ساياسي رەپرەسسيا سويقانىنىڭ, قىرقىنشى جىلدارداعى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ قاھارماندىق رۋحىنىڭ لەپتەرىن سەزىنەتىنبىز. سونىڭ ءبارىن وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قارا شاڭىراعى بولعان گازەت ۇجىمىنىڭ سول تۇستاعى تىنىس-تىرشىلىگىن اڭعارعانداي بولدىق.
گازەت رەداكتسياسى ۇجىمىمەن تىكەلەي ارالاسىمىزعا كەلسەك, ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جۋرناليستيكا بولىمىندە وقىپ جۇرگەن كەزىمىزدە كەيىن بەلگىلى ادەبيەت سىنشىسى بولعان زەينوللا سەرىكقاليەۆ ەكەۋىمىز 1958 جانە 1960 جىلداردا «سوتسياليستىك قازاقستاندا» وندىرىستىك تاجىريبەدەن ءوتىپ, گازەت ۇجىمىنا قاتتى باۋىر باسىپ كەتىپ, كەيىن ودان اجىراعان ەمەسپىز. ءتىپتى شامالى ۋاقىت سىرتتا جۇمىس ىستەسەك تە, «سق»-نىڭ رەداكتسياسىن ءوز ۇجىمىمىزداي ساناۋشى ەدىك.
شامالى ۋاقىت سىرتتا جۇمىس ىستەدىك دەگەنگە كەلسەك, ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەننەن كەيىن وسىندا قالاتىن بولعانبىز. رەداكتورىمىز قاسىم ءشارىپوۆ «جولدامانى باسقا جاققا الا بەر, ورتالىق كوميتەتپەن كەلىسىپ, وسىندا الىپ قالامىز» دەگەن. سوعان وراي 1960 جىلدىڭ تامىزىندا رەداكتوردىڭ بۇيرىعىمەن جۇمىسقا دا قابىلداندىق. بىراق كۇتپەگەن جاعدايدىڭ قىرسىعى تيگەنى بار. ۋادە دە بەرگەن, جۇمىسقا دا العان, رەداكتورىمىز شەت جاققا ىسساپارعا كەتكەن كەزدە پارتيا ورتالىق كوميتەتىندەگىلەر مەنىڭ جولداما العان جاققا بارماعانىمدى «بىلە قويىپ», رەداكتوردىڭ كەلۋىن كۇتپەي بارۋعا ءتيىس جاعىما قۋعان دا جىبەرگەن.
بىراق كوپ ۋاقىت وتپەي باۋىر باسقان ۇجىمعا قايتا ورالۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. گازەتتىڭ سەمەي وبلىسىندا مەنشىكتى ءتىلشىسىنىڭ ورنى بوساعاندا رەداكتسيا باسشىلىعى ءبىزدى تاۋىپ العان. ءسويتىپ, رەسپۋبليكانىڭ باس باسىلىمىنداعى جارتى عاسىرداي ەڭبەك جولىمىز باستالعان.
وسى جەردە تاعى ءبىر شامالى ۋاقىت سىرتتا جۇمىس ىستەۋ جايىن ايتپاسقا بولمايدى. ءۇش جىلداي «سق»-دان اجىراۋعا تۋرا كەلگەن. پارتيانىڭ ۇيعارىمىمەن 1986 جىلدىڭ قاڭتارىندا الماتى وبلىستىق «جەتىسۋ» گازەتىنە رەداكتور بولىپ تاعايىندالدىق. سوندا «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى بالعابەك قىدىربەك ۇلى اعامىزدىڭ «...اينالايىن ماماديار, «سق»-نىڭ بەدەلىمەن بارا جاتىرسىڭ, ونى ەشقاشان دا ۇمىتپا» دەگەنىندە ءبىراز شىندىق بار ەدى.
بۇل قىزمەتتە كوپ بولعانىمىز جوق. بار-جوعى ءبىر جارىم جىل عانا. وعان سەرگەلدەڭگە ۇشىراعان سونشا ۋاقىتتى قوسساق, بارلىعى – 3 جىل. سوندا «قاڭعىپ كەلگەن شۇرەگەي» گەننادي كولبيننىڭ قاھارىنا ۇشىراعانبىز. جەلتوقسان وقيعاسىنىڭ قۇرباندارىنا بايلانىستى 1987 جىلى بولعان سوتتان ماتەريال بەرگەن كەزدە «سولارعا بۇيرەگىڭ بۇرىلدى» دەگەن ايىپپەن پارتيادان شىعارىلىپ, قىزمەتتەن قۋىلدىق. الماتىدان «جۇمىس تابىلماي», اۋداندىق گازەتتىڭ كوررەكتورى بولىپ, كۇن سايىن قاسكەلەڭ قالاسىنا قاتىناپ جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلگەن. سودان «جەر اۋدارۋ» مەرزىمى بىتكەن سوڭ قايتا باۋىر باسقان ۇجىم – «سق»-عا ورالدىق. سوندا «ساياسي سەنىمسىز» ادامدى مۇنداعىلار, ۇلكەنى بار, كىشىسى بار, قۇشاعىن جايىپ قارسى العان. سودان كەيىن تابان اۋدارماي 75 جاسقا قاراعان جاسىمىزعا دەيىن, زەينەتكەرلىككە شىققانشا ەڭبەك ەتتىك. رەسپۋبليكامىزدىڭ باس باسىلىمىنىڭ تاريحىن دا, رۋحىن دا ىشتەي بىلەمىز دەۋگە قاقىمىز بارداي كورىنەدى.
60 جىل از مەرزىم ەمەس. وسى جىلداردى باس باسىلىمنىڭ باستان كەشكەن تالاي تاريحىنا كۋالىك ەتە الامىز. گازەت ءۇشىن جانىن سالعان تالايلارمەن قىزمەتتەس بولدىق. سوناۋ وتكەن عاسىردىڭ 60-شى جىلدارىندا وبلىستاردا مەنشىكتى ءتىلشى قىزمەتىن بىرگە اتقارعان بايجىگىت ابدىرازاقوۆ, التىنبەك جولداسبەكوۆ, ەركەش ەبىكەنوۆ, بورانعالي ىرزاباەۆ, بايتۇرسىن ءىلياسوۆتار ۇلكەن قىزمەتتىڭ تۇتقاسىن ۇستايتىنداي تۇلعالار ەدى عوي. بىراق ولار وزدەرىنىڭ «سوتسياليستىك قازاقستانىن» تاستاپ كەتۋگە قيمادى.
ويعا نەبىر جايساڭدار ورالادى. ۇجىمنىڭ بەرەكەسىندەي بولعان اعايلار مەن اپايلار ورالادى. ورالعاندا جەكە-دارا دا ەمەس-اۋ, ءبىر-بىرىمەن قولتىقتاسقانداي, ۇلكەن ايدىننىڭ لەك-لەك تولقىنىنداي شوعىرلانىپ ورالادى. ولار ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ, تۇتاس ءبىر بەينەگە توپتاسقانداي كورىنەدى.
سول 50-60-جىلداردا ۇجىمنىڭ اعا تۇتار ءتورت اقساقالى بولدى – قابي مىڭجانوۆ, ابدىبەك نۇرماعامبەتوۆ, قايروللا قاسىمجانوۆ جانە قايدار بايمۇحانبەتوۆ. جۇرتتىڭ بارىنە اعاداي ەدى. ەشكىم ولاردىڭ بەتىنە كەلىپ, ءسوز ايتپايتىن. تورتەۋىندە ءتورت ءتۇرلى مىنەز بار. سول مىنەزدەرى وزدەرىنە جاراساتىن. ءبارى دە گازەتتىڭ 30-40-جىلدارداعى ومىرىنە كۋا ادامدار. سونى بىزگە ايتاتىن. تاعىلىم الىڭدار دەيتىندەي ەدى.
ەندى ءبىر شوعىر قاۋىم – سوعىستان ورالعاندار, ونىڭ وت جالىنىن باستان كەشكەندەر. ولاردى جەكەن جۇماحانوۆ, ساۋىربەك باقبەرگەنوۆ, حاميت ەرعاليەۆ, ءازىلحان نۇرشايىقوۆ, قۇرمانعالي ۇياباەۆ, قالمۇحان يساباەۆتار باستار ەدى. بۇلاردىڭ ەرەكشەلىگى – اسكەري ءتارتىپتىڭ ادامدارى, جۇمىسقا جاۋاپكەرشىلىگى دە سونداي. ءبىز ءولىمدى دە كورگەنبىز, ءومىردى سىيلاي بىلىڭدەر دەيتىندەي. جۇزدەرىنەن مەيىرىم توگىلىپ تۇرار ەدى. جەكەن اعامىزدىڭ اڭگىمەلەرى قانداي ەدى!
سوندا ءوزىمىز كورمەگەنمەن, وسىدان ءبىراز بۇرىن وسىندا قىزمەت ىستەپ كەتكەن مۇقان يمانجانوۆ, مەرعالي ەشمۇحانبەتوۆ, باري ءمازيتوۆ, ءلازيزا سەرعازينا, ءابدۋالي قاراقۇلوۆ, ساعات جۇماعازيەۆ سياقتى اعالارىمىز بەن اپايلارىمىز جايلى اڭگىمەلەر ەستىپ, ولاردىڭ وزدەرىمەن كەزدەسكەندەي بولار ەدىك. ءتىپتى سوعىستىڭ قيىن جىلدارىندا تومەنگى سىنىپتا وقىپ ءجۇرىپ, حات تاسۋشى, قاتە تۇزەۋشىنىڭ كومەكشىسى جۇمىسىن اتقارعان, بەرتىندە قوعام قايراتكەرى بولعان ورازاي باتىربەكوۆتىڭ ەستەلىكتەرى ارقىلى عايسا سارمۇرزين, جۇسىپبەك التايباەۆ, بايدىبەك ءاليمانوۆتاردى تانىدىق. نەتكەن ادال دا, قايىرىمدى, ءوز جۇمىستارىنا جان-تانىمەن بەرىلگەن ادامدار دەپ تاڭداناسىڭ.
شىعارماشىلىق قىزمەتكەرلەر عانا ەمەس-اۋ, اعا ۇرپاق وكىلدەرىنەن جاي قاتارداعى قاراپايىم قىزمەتتەر اتقارعان ماشينيستكا ءبيبىش اپاي باتىربەكوۆا, ءسانام اپاي مىرزابەكوۆا, رەداكتسيا مەڭگەرۋشىسى ماعزۇم كوشەكوۆ, اعا كوررەكتور ورىنباي اسىلباەۆتاردىڭ سول ۇجىمنىڭ ىنتىماعىنا ۇيىتقى بولعاندارىنا كۋامىز. ستەنوگرافيستكا بولعان داناش اپاي بايقاداموۆا, ءماريام اپاي يساەۆالار قانداي ەدى. جاي قاتارداعى قىزمەتكەرلەر ەمەس, قايراتكەرلەر دەسەك ءلازىم-اۋ.
بەلگىلى قايراتكەر بالعابەك قىدىربەك ۇلى اعامىزدىڭ «وتىز جەتى جىل ىشىندە جەتى رەداكتورمەن ىستەس بولدىم» دەپ جازعانى بار. ال ءبىز وسىناۋ قاسيەتتى قارا شاڭىراقتا بولعان كەزدە 13 رەداكتورمەن قىزمەتتەس بولىپپىز. ءبىر ءتىزىم. ءبىرىن اتاپ, ەكىنشىسىن تاستاپ كەتكەن ورىنسىز كورىنەدى, تۇگەل ايتايىق: قاسىم ءشارىپوۆ, كەڭەسباي ۇسەباەۆ, ۇزاق باعاەۆ, ساپار بايجانوۆ, بالعابەك قىدىربەك ۇلى, كورىك دۇيسەەۆ, شەرحان مۇرتازا, ءابىش كەكىلباەۆ, نۇرلان ورازالين, ءۋاليحان قاليجان, ەرجۇمان سىمايىل, ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ. جاسى ۇلكەندەرىنىڭ شاپاعاتىن دا كوردىك, كىشىلەرىنە اعا دا بولدىق. بۇلاردىڭ ارقايسىسى تۋرالى جاندى جادىراتار اڭگىمە تابىلادى.
سوناۋ ەلۋىنشى جىلى گازەتتىڭ سول تۇستاعى جاۋاپتى رەداكتورى قاسىم ءشارىپوۆ ۋنيۆەرسيتەت ديپلومىن ءالى الا قويماعان جەتى ستۋدەنتتى بىردەن جۇمىسقا قابىلدادى. ولار گازەتكە جاڭا ءبىر لەپ الىپ قانا كەلگەن جوق, بالعابەك قىدىربەك ۇلى, تولەۋباي ىدىرىسوۆ, بەكدىلدا ابدۋللين, ءابىراش جامىشەۆ, ءابىلماجىن جۇماباەۆ, پەرنەبەك بەيسەنوۆ, وراقباي سماعۇلوۆ كەيىن قازاق ءباسپاسوزىنىڭ تۇلعالارىنا اينالدى. ءوزىمىز دە سولاردىڭ اعالىق قامقورلىعىن سەزىنىپ, جۋرناليست بولىپ قالىپتاستىق.
ءسىرا, بۇل دا رەداكتورلاردىڭ وزدەرى باسقارعان ۇجىمدى جاڭا بيىككە كوتەرۋدەگى ءبىر ءادىسى, ىزدەنىسى شىعار. وسىنداي ىزدەنىستى ودان كەيىنىرەك ساپار بايجانوۆ اعامىز دا جۇزەگە اسىردى. 70-جىلداردىڭ باسىندا ءوزى جۇمىسقا كىرىسە سالىسىمەن رەسپۋبليكانىڭ جەر-جەرىنەن ءبىراز جۋرناليستەردى قىزمەتكە شاقىردى. سارباس اقتاەۆ, مىڭباي ىلەس, اقسەلەۋ سەيدىمبەك, قويشىعارا سالعارين, نۇريدەن مۋفتاح, بەكبولات ادەتوۆ, سابىرجان شۇكىروۆ, كەڭشىلىك مىرزابەكوۆتەر قازاق باسپاسوزىندەگى ءوز ورىندارىن تابۋىمەن قاتار, گازەتتىڭ جاڭا بەينەسىن قالىپتاستىردى. سول تۇستا كەلگەن ەكىنشى تولقىن وكىلدەرى ەرجۇمان سمايىل, ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, ءابدىمۇتال الىبەكوۆ, ماقسات ءتاجىمۇرات, جۇمابەك كەنجاليندەر كەيىن بۇكىل قازاق باسپاسوزىنە ىقپال ەتتى دەۋگە بولادى.
كوزىمىز كورگەن رەداكتورلارىمىز جايىندا ايتاتىن اڭگىمە كوپ. ولار قازاق ءباسپاسوزىنىڭ تاريحىندا تۇلعالار بولىپ قالادى. باسقاسىن ايتپاعاندا, شەرحان مۇرتازا, ءابىش كەكىلباەۆتار قانداي ەدى! جۇرگەن جۇرىستەرى, تۇرعان تۇرىستارى اڭىزداي ەدى عوي. شەراعاڭنىڭ ۇجىممەن تانىسقانى ەستە. ء«سىز نە ىستەيسىز, ماكە؟» دەدى شەراعاڭ. كولبيننىڭ جەر اۋدارۋىنان ورالعان كەز, ءبىر تەحنيكالىق قىزمەت اتقارىپ جۇرگەنبىز. ايتۋعا تۋرا كەلدى. «بۇل قالاي؟» دەدى ەجىرەيىپ. قىزمەتكە ءوزىڭدى-ءوزىڭ تاعايىندامايسىڭ عوي. وسىنىڭ وزىنە قاناعات ەتكەن كەز. «وبلىستىق گازەتتىڭ رەداكتورى, ايداۋدا بولعان...ءسىز بولىمگە باستىق بولاسىز» دەدى. ونى كەلەسى كۇنى جۇزەگە اسىردى.
وزىمىزگە قاتىسى بولعاندىقتان ايتىپ وتىرعانىمىز جوق, «ەگەمەننىڭ» تاريحىنا ۇڭىلسەڭ, ونىڭ تىزگىنىن ۇستاعانداردىڭ بارلىعىنىڭ دا ەرەكشەلىكتەرى بار. سولاردىڭ جيىنتىق بەينەسىن جاساساڭ, كوز الدىڭا تۇلعالار ەلەستەيدى. بۇرىنعىلارىن ەسكە تۇسىرەيىكشى. سماعۇل سادۋاقاسوۆ, مۇحتار اۋەزوۆ, بەيىمبەت مايلين, ساكەن سەيفۋللين, تۇرار رىسقۇلوۆ, وراز جاندوسوۆ, وراز يساەۆ, عابيت مۇسىرەپوۆ, جانايدار سادۋاقاسوۆ...كەيىنگىلەر سولاردىڭ جالعاسىنداي.
ءتىپتى بەرتىندەگىلەر تۋرالى ءبىراز جايدى ايتۋعا بولعانداي. بۇرىندارى قالىپتاسقان قايراتكەرلەر كەلىپ, ەلدىڭ باس باسىلىمىن باسقارسا, كەيىنگى كەزەڭدە وزىنە باسشىنى ۇجىمنىڭ ءوزى دايىنداپ العانداي دا جاعداي قالىپتاسقان. بۇل ءداستۇردى بالعابەك قىدىربەك ۇلى باستادى. رەداكتسيانىڭ قاتارداعى ءتىلشىسى بولىپ كەلىپ, سودان تابان اۋدارماي قىزمەت ەتىپ, اقىرىندا ونىڭ باس رەداكتورلىعىنا كوتەرىلدى. بۇل جولدى كۇنى كەشە ومىردەن وزىپ, بۇكىل جۋرناليستەر قاۋىمىن وكىندىرىپ كەتكەن ەرجۇمان سمايىل باۋىرىمىز قايتالادى. ستۋدەنت كەزىندە وسى گازەتتەن وندىرىستىك تاجىريبەدەن ءوتىپ, العاشقى قادامىن جاساسا, ودان كەيىن قاتارداعى ءتىلشى بولدى, ءبولىمدى باسقاردى, باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى, ءبىرىنشى ورىنباسار قىزمەتتەرىن اتقاردى. جۇرتتى مويىنداتىپ بارىپ, باسشىلىق تىزگىندى ۇستادى. باس رەداكتور بولدى, گازەت اتىنداعى اشىق اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ پرەزيدەنتى بولدى.
رەداكتسيا ۇجىمىنىڭ ءوزى, ۇلتتىق باس باسىلىمنىڭ رۋحى دايىنداعان تۇلعا رەتىندە ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتى دا ايتساق ءجون. ساۋىتبەك تە مۇندا ءتىلشى بولىپ كەلىپ, بىلىكتى دە شەبەر جۋرناليست, ۇيىمداستىرۋشى بولىپ قالىپتاسقاندا, ول ۇكىمەتتىك, مەملەكەتتىك جۇمىستارعا شاقىرىلدى. قاي جەردە دە ءوزىن كورسەتە بىلگەن ازامات, رەسپۋبليكا ۇكىمەتى «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اشىق اكتسيونەرلىك قوعامىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعاندا, وسىناۋ جاڭا قۇرىلىمدى باسقارۋعا سول ساۋىتبەكتى جىبەردى. ساۋىتبەكتىڭ ەلدىڭ باس باسىلىمىن ەڭ ۇزاق باسقارعان قايراتكەر ەكەنىن دە ايتقانىمىز ورىندى بولار. ونداي سەنىم كەز كەلگەننىڭ ۇلەسىنە تيە دە بەرمەيدى. اراسىندا رەسپۋبليكا اقپارات مينيسترلىگىن دە باسقارعانى بار. قازىر ول – پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, تانىلعان مەملەكەتتىك, قوعامدىق قايراتكەر.
«ەگەمەن قازاقستاننىڭ» 100 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا كوپ جاي كوڭىلگە ورالادى. بۇل باسىلىمنىڭ سارعايعان بەتتەرىندە حالقىمىزدىڭ, ەلىمىزدىڭ تاريحى, شەجىرەسى جاتىر. وندا ۇلتتىق رۋحىمىزدىڭ قاينارلارى بار. بىرەۋلەر ساۋەگەيسىپ, «بۇل باسىلىم بيلىكتەگى پارتيانىڭ ءسوزىن سويلەدى, ەلىمىز باستان كەشكەن اۋىرتپالىقتاردا كىناسى بار» دەگەندى دە ايتقىسى كەلەدى. ەلدىڭ باس باسىلىمى, ونىڭ ۇجىمى سول قيىندىقتاردى ەلمەن بىرگە كوتەردى. باسشىلارى بولعان ءبىراز قايراتكەرلەردىڭ «حالىق جاۋى» بولىپ اتىلعانىن دا بىلەمىز. ءبىرازىنىڭ قىزمەتتەن قۋىلعانىن دا بىلەمىز. باسىلىم ارقاشان حالىقپەن بىرگە بولدى.
عاسىرلار بويى اڭساعان تاۋەلسىزدىگىمىزگە قولىمىز ازەر جەتكەندە, «ەگەمەن قازاقستان» ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگى جولىندا حالىقتىڭ جارشىسى, تاۋەلسىزدىگىنىڭ ۇرانشىسى بولدى. سوعان وراي حالىقتىڭ دا ارقاشان بۇل باسىلىمدى قولداپ كەلگەنىن دە ايتۋ پارىز. ءجۇز جاساعان گازەتتى حالىق وقيدى. ەكى ءجۇز مىڭداي تارالىم حالىق قولداعان, حالىقتىڭ مۇددەسىن ماقسات تۇتقان باسىلىمنىڭ عانا ۇلەسىنە تيەدى. «ەگەمەن قازاقستان» الدا دا حالىقپەن بىرگە. حالىق ءۇشىن جاساي بەرەدى.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەننىڭ» ارداگەر ءجۋرناليسى
