سۇحبات • 27 تامىز، 2019

ءمامس: جاڭا جۇيە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن وڭ باعىتتا دامىتا ما؟

408 رەت كورسەتىلدى

جاڭا جىلدىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ ەمحانالار مەن اۋرۋحانالارداعى قىزمەت كورسەتۋ بويىنشا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. بۇل – تالقىلاۋعا جاتپايتىن، ءيى قانعان مەملەكەتتىك ماسەلە. بىراق، مەديتسينا ۇيىمدارى مەن تۇرعىندار اراسىنداعى ەكىجاقتى اڭگىمەگە ارقاۋ بولعان جۇمىس بارىسىندا ءالى دە جەتىلدىرەتىن تۇستار بارشىلىق. وسى جانە باسقا دا جايتتار جايىندا الماتى وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى باۋىرجان ىسقاقپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.

- باۋىرجان ەربوزىم ۇلى، بۇگىندە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىنىڭ ءۇشىنشى كەزەڭى ءوتىپ جاتىر ەكەن. بىزگە جەتكەن دەرەك بويىنشا، ايماق بۇل جۇيەگە كوشۋگە دايىن سياقتى. بىراق، كوكەيدە سۇراق كوپ، ءارى ءبىز مىندەتتى ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىستى بۇعان دەيىن ءبىر رەت قاتەلىك جىبەرىلگەنىن ءالى ۇمىتقان جوقپىز...

- ءسىزدىڭ سۇراعىڭىزدىڭ استارىندا 1996 جىلى تاجىريبە رەتىندە ەنگىزىلگەن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا قاتىستى الاڭداۋشىلىق تۇرعانى انىق. مەنىڭ وتكەن وقيعاعا باعا بەرۋگە قۇقىم جوق، بىراق، جاڭا باستاما ەنگىزىلىپ جاتقان تۇستا جاۋاپتى تۇلعا رەتىندە وتكەننەن ساباق الۋ كەرەكتىگىن مويىندايمىن. ول كەزەڭدە مەملەكەتىمىزدە قازىرگىدەي تاجىريبە بولعان جوق، مۇمكىن سوندىقتان دا قاتەلىك بولعان شىعار. راس، ول جۇيەنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بولعانى انىق، تەك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ءتاسىلى مەن ونى جۇزەگە اسىراتىن تەتىكتەر جۇمىس ىستەمەدى. مامانداردىڭ جاۋاپسىزدىعى مەن بىلىگىنىڭ تومەن بولۋى دا جوبانىڭ ىسكە اسپاۋىنا اكەلگەن بولار. قۇقىقتىق جاعىنان دا رەتتەلمەگەن تۇستار بولىپتى. ال قازىرگى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزبەس بۇرىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ماماندارى مۇنداي تاۋەكەلدىڭ بارلىعىن زەردەلەپ، «جەتى رەت ولشەپ، ءبىر رەت كەسكەندەي» جۇمىس ىستەدى. جالپى، 1996 جىلى ەنگىزىلۋى ءتيىس ساقتاندىرۋ جۇيەسىندە قازىرگىدەي ادام دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا باعىتتالعان ناقتى قادامنان كورى، قاعازباستىلىقا نەگىزدەلگەنى بايقالادى. سونداي-اق، قارجىنى جيناقتاۋ مەن تولەم جەلىسى ناقتىلانباعان. ءتىپتى، بۇل زاڭ تۇرعىسىنان ايقىندالماعان دا. مامانداردىڭ ويىنشا، بۇل جەردەگى باستى قاتەلىك، جيناقتاۋ جۇيەسىندەگى اشىقتىقتىڭ بولماۋى ەكەن. جەكە ادام مەن مەكەمەلەردىڭ اقشا اۋدارۋى دا ءبىر ىزگە تۇسپەگەن. ول كەزەڭدە ادامداردا تۇراقتى جۇمىس تا جوق-تى، تۇراقتى اۋدارىم جاسالماعانىنا بۇل دا ءبىر سەبەپ ەدى. دەنساۋلىق سالاسى ءوز بەتىنشە، ساقتاندىرۋ قورى وزىنشە جۇمىس ىستەگەن. ال 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان ىسكە قوسىلاتىن جاڭا جۇيەدە مۇنداي قاتەلىككە جول بەرىلمەيدى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى.

- جاقسى، وتكەن – ءوتتى. الايدا، ءدال قازىر مەديتسينا سالاسىنا مىندەتتى ساقتاندىرۋ ەنگىزۋدىڭ قاجەتىلىگى نەدەن تۋىندادى؟ كونستيتۋتسيا وتانداستارىمىزعا تەگىن ەم-دوم الۋعا كەپىلدىك بەرەدى. ءارى بۇل جۇيە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن مونەتيزاتسيالاۋعا اكەلمەي مە؟

- بىردەن ايتايىن، ءمامس جۇيەسىنىڭ ەنۋى – دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ اقىلى قىزمەت كورسەتۋگە تولىقتاي كوشۋى دەگەندى بىلدىرمەيدى. بۇل جەردە ءسىز ايتىپ وتىرعانداي مونەتيزاتسيا تۋرالى ءسوز جوق. مەملەكەت ءوز ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعىنان پايدا تابۋدى كوزدەمەيدى، كەرىسىنشە ادامعا قولايلى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى جەتىلدىرەدى. قازىر ەل ىشىندە وسىنداي سۇراقتار ءجيى قويىلادى. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان تۇرعىندارعا ناقتى جاۋاپ بەرىپ، تۇسىنىك جۇمىسىن جۇرگىزۋدەمىز. 2016 جىلدان بەرى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ بويىنشا مەديتسينالىق قاۋىمداستىق اراسىندا جانە جۇمىس بەرۋشىلەر مەن تۇرعىندارعا دا كەڭ كولەمدى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ءمامس جۇيەسىن ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا جالپى سانى 1 107 300 تۇرعىنمەن 4070 كەزدەسۋ وتكىزىلگەن. ال وبلىستىڭ مەديتسينالىق مەكەمەلەرىندە ءتيىستى ماماندار 10250 رەت وسى ساقتاندىرۋ جۇيەسى تۋرالى كەڭەس بەردى...

- ماقۇل. سوندا ءمامس-ءتى ەنگىزۋدىڭ ۋاقىتى ەندى كەلدى مە؟

- بەينەلەپ ايتقاندا، زامان وزعان سايىن «اۋرۋ دا اسقىنىپ» كەلەدى. دارىگەر بولعاندىقتان ءبىز كۇن سايىن ناۋقاستاردىڭ بويىنداعى دەرتكە توزىمدىلىكتىڭ وزگەرگەنىن باقىلاپ وتىرامىز. ياعني، قازىر «باس اۋىرىپ، بالتىر سىزداعانعا» بولا ەم ىزدەيتىن ۋاقىت وتكەن. ەكولوگيا، تەحنوگەندىك توڭكەرىس ادامزاتتىڭ دەنساۋلىعىنا دا وڭ، تەرىس اسەرىن تيگىزگەنى انىق. دەمەك، دەنساۋلىق ساقتاۋ جولىنداعى كۇرەستە مەديتسينا دا جاڭارىپ، ءوسىپ، قايتا جابدىقتالىپ وتىرۋى كەرەك. ول، البەتتە قارجىنى قاجەت ەتەدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن وتانداستارىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا مەملەكەت قانا جاۋاپتى بولىپ كەلدى. قازىر ءومىر ءۇشىن كۇرەس تىم قىمباتقا تۇسۋدە. دەرەك بويىنشا، ەلىمىزدە تاۋلىك بويى ەم الۋدىڭ قۇنى 1،5 ەسەگە، ال كۇندىزگى ستانتسيونار بويىنشا 2،5 ەسەگە وسكەن. نەگە؟ ويتكەنى، مەديتسينا سالاسىنا قاتىستى تەحنولوگيانىڭ قىزمەتى قىمبات. ەسكى ادىسپەن ەم-دوم الۋعا ناۋقاستى ماجبۇرلەي الامىز با، جوق. ال قازىر قولدانىسقا وزىق مەديتسينالىق تەحنولوگيانىڭ جەمىسى سانالاتىن دياگنوستيكانىڭ 450 ءتۇرلى ءادىسى پەن قۇرىلعىسى ەنىپ ۇلگەردى. مەملەكەت قارجىسى مەديتسينالىق قىزمەتتى رەفورمالاۋعا مىندەتتى بولعانىمەن، ناۋقاستىڭ ەم-دوم الۋىنا قاجەتتى شىعىندى وتەي المايدى. ادامدار سول سەبەپتەن دە اقىلى قىزمەتكە جۇگىنۋگە ءماجبۇر. سوڭعى 5 جىلى ىشىندە ادامداردىڭ ءتۇرلى مەنشىك تۇرىندەگى ەمحانالار مەن اۋرۋحانالارعا جۇمساعان قارجىسى 680 ملرد تەڭگەنى قۇراپتى. بۇل – جەكە ادام جۇمساۋعا ءتيىستى شىعىننىڭ 42 پروتسەنتىنە جەتىپ وتىر. ال دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى تالابى بويىنشا مۇنداي شىعىن 20 پروتسەنتتەن اسپاۋى ءتيىس. دەمەك، مەديتسينا سالاسىنا مىندەتتى ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدىڭ قاجەتتىلىگى دە، تيىمدىلىگى دە بار دەگەن ءسوز.

- مىسالعا، ناۋقاس ءۇشىن قانداي تيىمدىلىگى بار؟

- بۇعان دەيىن ۇكىمەت بەكىتكەن تەگىن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ تىزبەسى بويىنشا تۇرعىندارعا ەم-دوم جاسالىپ كەلگەنى بەلگىلى. ال ءمامس وسى تىزبەنى تولىقتىرا تۇسەدى. ياعني، قىزمەت كورسەتۋ 2 پاكەتتەن تۇرادى. بىرىنشىدەن، بۇرىنعىداي العاشقى مەديتسينالىق كومەك، جەدەل جاردەم شاقىرۋ، سانيتارلىق اۆياتسيا كومەگى، باسقا دا ناۋقاستىڭ ءومىرىن قۇتقارۋعا قاجەتتى دارىگەرلىك كومەكتىڭ بارلىعى تەگىن كورسەتىلە بەرەدى. ەكىنشىدەن، ناۋقاستىڭ دەرتىن انىقتاۋ مەن تولىقتاي ەمدەۋگە قاجەتتى شىعىندى جابۋ ەندىگى جەردە ءمامس جۇيەسى ارقىلى ىسكە اسىرىلدى. بۇعان مامان دارىگەردىڭ كەڭەسىنەن باستاپ، دەرتتى انىقتاۋ مەن ەمدەۋگە قاجەتتى شارانىڭ بارلىعى كىرەدى. ستاتسيونارلىق ەم الۋ ءتۇرى مەن ءدارى-دارمەك تىزبەسى ۇلعايادى. قاجەتتى دياگنوستيكالىق قۇرىلعىلار مەن قوندىرعالار قىزمەتى دە قول جەتىمدى بولماق. ياعني، قازىرگى كۇنى تۇرعىندار قوسىمشا قارجى شىعىنداپ وتىرعان مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ بارلىعى مىندەتتى ساقتاندىرۋ جارناسى ەسەبىنەن تولەنەدى.

- دەمەك، ەمدەلۋشىنىڭ شىعىنىن ەندى ءمامس جۇيەسى وتەيدى. ال ادامدار بۇل قىزمەتتى الۋ ءۇشىن نە ىستەۋى كەرەك؟

- ازاماتتار ءوز تابىسىنان ءتيىستى مولشەردەگى سومانى «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ەسەبىنە اۋدارا الادى. جيناقتاۋ جۇيەسىنە تولەيتىن جارنا مولشەرى ساتىلاپ وسەتىنىن بىلەسىزدەر. مىسالعا، 2017 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ مىندەتتى جارنا تابىستىڭ 1 پروتسەنتىن قۇراسا، 2018-2019 جىل ارالىعىندا 1،5 پروتسەنتكە وزگەردى. ال الداعى جىلدان باستاپ جارنا 2 پروتسەنتكە كوبەيىپ، 2022 جىلدان 3 پروتسەنتتى قۇراۋى ءتيىس.

- وسى جەردە زاڭدى سۇراق تۋادى: جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىسشى بۇل ماسەلەنى جالاقىدان ۇستاپ، اۋدارۋ ارقىلى شەشتى دەيىك، ال ايماقتاعى ءوزىن-ءوزىن جۇمىسپەن قامتۋشىلار مەن جۇمىسسىزدار قايتەدى؟

- ءيا، جالاقى تولەنەتىن قىزمەتكەر ءۇشىن مىندەتتى ساقتاندىرۋ جارناسىن جۇمىس بەرۋشى تولەيدى. ال ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار سالىق كودەكسىنە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە ساي بىرىڭعاي الەۋمەتتىك تولەم جاساۋى ءتيىس. مىندەتتى مەديتسينالىق جارنا وسىعان كىرەدى. ەندى مىندەتتى الەۋمەتتىك تولەمنەن كىمدەر بوساتىلادى دەگەنگە كەلەيىك: مەملەكەت قازىر بىرنەشە الەۋمەتتىك توپتى جىكتەپ، جارنا تولەۋدەن بوساتىپ وتىر. ولارعا بالالار، جۇكتى ايەلدەر، جۇمىسسىز رەتىندە رەسمي تىركەلگەن تۇلعالار، 3 جاسقا دەيىن بالا تاربيەسىمەن اينالىسۋشى اتا-انا، مۇگەدەكتىك تاعايىندالعان جاندار، مۇگەدەكتى كۇتىپ،باعاتىن قامقورشى، سوعىس ارداگەرلەرى، كوپ بالالى انالار جانە تاعى باسقالار كىرەدى. بۇل توپتاعىلارعا ءتيىستى مەديتسينالىق قىزمەت تەگىن كورسەتىلەدى.

- باۋىرجان ەربوزىم ۇلى، ءمامس جۇيەسىنىڭ ىسكە اسۋىنا ساناۋلى اي قالدى. قازىر ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى اياقتالۋعا جاقىن. تۇرعىندار مەن جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپى ءازىر دەلىك. ال وبلىستىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بۇعان تۇبەگەيلى دايىن با؟

- جالپى، مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەل بويىنشا 2020 جىلى تولىق قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. ال 1 قىركۇيەكتەن باستاپ قاراعاندى وبلىسىندا پيلوتتىق جوبا رەتىندە ىسكە قوسىلماق. دەمەك، ءبىزدىڭ جۇيە بويىنشا كەم-كەتىكتى جوندەۋگە، جەتىلدىرۋگە ۋاقىتىمىز بار. ال وڭىردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەت كورسەتۋ دەڭگەيىنە قاتىستى ماسەلە تۋىنداماۋى كەرەك، ءبىز دايىنبىز دەپ ايتا الامىز. ارينە، اۋىلدىق جەر بويىنشا كەيبىر تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرگە بايلانىستى جۇمىستار ساقتاندىرۋ جۇيەسى ارقىلى قارجىلاندىرۋعا كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن، بىراق بۇل شەشىلەتىن جاعداي. قازىر جەرگىلىكتى اكىمدىك پەن «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ» قورى وسى كەمشىلىكتى جويۋ ءۇشىن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋدە. وڭىرلەردە ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا ارنايى شتاب قۇرىلعان.

اڭگامەلەسكەن قالماحانبەت مۇقامەتقالي،

«Egemen Qazaqstan»

الماتى وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

قيلى-قيلى تاعدىرلار

تاريح • كەشە

ءبىر شاڭىراقتان – ءۇش مايدانگەر

رۋحانيات • 08 مامىر، 2021

قازاق دەگەنىمىز – باۋىرجان...

رۋحانيات • 08 مامىر، 2021

505-ءشى تۇرمەنىڭ تۇتقىندارى

تاريح • 08 مامىر، 2021

اسكەري ينجەنەرلەر ۇستاحاناسى

وقيعا • 07 مامىر، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار