جالپى, بيىل وبلىستاعى قانت قىزىلشاسى ەگىلگەن القاپتىڭ كولەمى 14 مىڭ گەكتارعا جەتتى. بۇيىرسا, جينالعان ونىمنەن 485 مىڭ تونناعا دەيىن ءتاتتى ءتۇبىر دايىنداۋعا مۇمكىندىك تۋادى. وعان بارلىق جاعداي جاسالعان. وسى جەردە ايماقتا قانت قىزىلشاسىن وسىرۋگە دەگەن ىنتانىڭ جوعارى ەكەنىن ايتۋىمىز كەرەك. ماسەلەن, ءتاتتى ءتۇبىر تاناپتارىنىڭ كولەمى 2014 جىلدان بەرى 10 ەسەگە كوبەيگەن. وتكەن جىلى قايتا جاڭعىرتۋدان وتكەن ەكى ءوندىرىس وشاعى – كوكسۋ جانە اقسۋ قانت زاۋىتتارى 42 مىڭ توننا تازا اق قانت ءوندىردى. بۇل ىشكى نارىقتى قامتۋعا جەتەعابىل دايىن ءونىم.ءتىپتى, تۇقىم ساپاسى مەن كۇتىپ-باپتاۋ تەحنولوگياسىنداعى وزىق ادىستەر الىناتىن ءونىمنىڭ ساپاسى مەن ونىمدىلىگىنە وڭ اسەرىن تيگىزىپ وتىر ەكەن. ونىڭ ءبىر دالەلىن وتكەن جىلعى جيىن-تەرىن كەزىندە ەسكەلدى اۋدانىنىڭ قىزىلشاشىلارى داقىلدىڭ ءار گەكتارىنان 520 تسەنتنەردەن ءونىم العانىن ايتساق تا جەتكىلىكتى.
قانت قىزىلشاسىن وسىرۋشىلەردى مەملەكەتتىك قولداۋ باعىتىندا «جەتىسۋ» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى ناقتى قادام جاساپ وتىر. سوڭعى جىلدارى كورپوراتسيانىڭ قولداۋىمەن 45 سەرۆيستىك دايىنداۋ ورتالىعى قۇرىلسا, ونىڭ 29-ى تەك ءتاتتى ءتۇبىر وسىرۋشىلەرمەن جۇمىس ىستەيدى ەكەن. سونىڭ ءبىرى, ەسكەلدى اۋدانىنداعى «سىرىمبەت» سەرۆيستىك دايىنداۋ ورتالىعى. 2016 جىلى قۇرىلعان ورتالىقتىڭ قۇرامىنا اۋدانداعى «تەلمان» وندىرىستىك كووپەراتيۆى, «جاقىپباەۆا.ر» شارۋا قوجالىعى, «ساريەۆ.س»,«دۇيسەنبىنوۆ.ا» شارۋا قوجالىقتارى بىرىگىپتى. راس, سەرۆيستىك دايىنداۋ ورتالىعى قۇرىلعان ساتكە دەيىن قوجالىقتاردىڭ قىزىلشا وسىرۋدەن اسا ۇلكەن تاجىريبەسى دە بولماعان كورىنەدى. الايدا شارۋالار بار كۇش-قۋاتىن جيناپ, ءىستىڭ بولاشاعىنا سەندى. ناتيجەسىندە كاسىپكەرلەردىڭ ءۇمىتى اقتالىپ, ناتيجە كۇتكەندەگىدەن دە اسىپ ءتۇستى.
– ارينە, العاشىندا قورقىنىش بولدى, كوپشىلىگى جۇمىس مەحانيزمىن تۇسىنبەدى. ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ قىزىلشا وسىرۋشىلەرى ءىستىڭ ناتيجەلىلىگى مەن پايدالى ەكەنىنە كوز جەتكىزدى. ءبىزدىڭ سەرۆيستىك دايىنداۋ ورتالىعىمىزدىڭ جۇمىس ىستەپ جاتقانىنا ءۇشىنشى جىل. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ءوز تيىمدىلىگىن تانىتتى, فەرمەرلەردىڭ بىرىگۋىنە, شارۋا قوجالىقتارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا, ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋعا جانە يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەردى, – دەيدى «سىرىمبەت» سدو جشس ديرەكتورى ابەن تايجانوۆ.
2016 جىلى سەرۆيستىك دايىنداۋ ورتالىعىنىڭ ەگىستىك الاڭى بار-جوعى 70 گەكتار عانا بولاتىن. «جەتىسۋ» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىنىڭ كورسەتكەن قولداۋى ارقىلى بىرنەشە جىل ىشىندە «سىرىمبەت» ءتاتتى ءتۇبىر وسىرەتىن ەگىستىكتىڭ اۋماعىن كوبەيتتى. ءونىمنىڭ سانى مەن ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن ورتالىققا دانيا, فرانتسيا مەن گەرمانيادان جوعارى ساپالى ەليتالى تۇقىم تۇرلەرى ساتىپ الىندى. 2017-2018 جىلدارى ورتالىققا جالپى سوماسى 38,3 ملن تەڭگە بولاتىن 849 دانا ەگىس تۇقىمىن ساتىپ الۋعا قولداۋ جاسالىپتى.
– ەۋروپالىق تۇقىمداردىڭ ونىمدىلىگى جاقسى جانە ءوسۋ الەۋەتى جوعارى. تۇقىمدار وتە ءتوزىمدى جانە ءبىزدىڭ اۋا رايىنا كونبىس. سونىمەن بىرگە ىستىق پەن سۋىققا توتەپ بەرە الادى, – دەيدى ورتالىق قۇرىلتايشىلارىنىڭ ءبىرى ايدىن دۇيسەنبىنوۆ.
جالپى, تۇقىم ساتىپ الۋ مەن ونى سەبۋ قىزىلشاشىلار باستان وتكەرەتىن اۋقىمدى جۇمىستىڭ ءبىر عانا بولىگى. بولاشاق ءونىمنىڭ كولەمى تەحنيكا مەن قۇرالداردىڭ ساپاسى مەن ناتيجەسىنە تىكەلەي بايلانىستى. كوپ جاعدايدا شارۋالار وسى تەحنيكانىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن قينالادى. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن «جەتىسۋ» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى ارقىلى قارجىلىق ليزينگ بويىنشا 140 702 300 تەڭگەگە 10 ءتۇرلى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ساتىپ الىنعان. ونىڭ ىشىندە پنەۆماتيكالىق تۇقىم سەپكىش, قوپسىتقىش, بۇركۋىش, «فرانتس كلياينە» كومباينى, «كاماز», نەفاز اۆتوتىركەمەسى, كومپاكتور سياقتى تەحنيكالارى بار.
– نەمىستەر جاساعان كومباينمەن جۇمىس ىستەۋ ىڭعايلى. جوعارى ونىمدىلىكتىڭ ناتيجەسىندە ەگىستى كەز كەلگەن اۋا رايىندا جانە بارىنشا جوعارى جىلدامدىقتا جيناپ الامىز. كومبايننىڭ قوزعالتقىشى مىقتى جانە جانارمايدى از شىعىندايدى. باسقا كومبايندارعا قاراعاندا بولشەكتەرىنىڭ سانى ەكى ەسە از, سوندىقتان جوندەۋ شىعىندارى تومەن. جالپى ايتقاندا, بۇل كومبايندا جۇمىس ىستەۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت, – دەيدى كومباينشى انتون كازناچەەۆ.
تۇيىندەپ ايتقاندا, قىزىلشا داقىلىن ءوسىرۋدى دامىتۋ ماقساتىندا سەرۆيستىك دايىنداۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ باستاماسى جەمىسىن بەرىپ وتىر. ناقتى قولداۋ مەن ناعىز تاۋەكەل ارقىلى قول جەتكەن ناتيجە جوعارى. مىسالى, قىزىلشا ونىمدىلىگى 2014 جىلى 24 مىڭ توننا بولسا, 2018 جىلى 440 مىڭ توننا بولعان. ال ءتاتتى ءتۇبىر ەگىستىگىنىڭ الاڭى سول 2014 جىلى 1 200 گەكتاردان ءسال اسسا, بيىل 14 مىڭ گەكتارعا بىردەن ۇلعايدى.
– اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءبىزدىڭ وبلىس ءۇشىن نەگىزگى باعىت بولىپ وتىر. بۇل سالاداعى جالپى ءونىم كولەمى وتكەن جىلى 700 ملرد تەڭگەدەن استى, اگروونەركاسىپ كەشەنىنە 82 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بىلتىر قانت قىزىلشاسى 11 مىڭ 200 گەكتارعا سەبىلىپ, 440 مىڭ توننا ءتاتتى ءتۇبىر جينالدى, ياعني جالپى ءونىمى 32 پايىزعا ءوستى. جەكەلەگەن شارۋاشىلىقتار گەكتار ونىمدىلىگىن 700-800 تسەنتنەرگە جەتكىزدى, وبلىس بويىنشا ورتاشا كورسەتكىش 400 تسەنتنەردەن استى. ال كوكسۋ جانە اقسۋ قانت زاۋىتتارى 42 مىڭ توننا قانت شىعاردى, وبلىستىڭ قاجەتتىلىگى 30 مىڭ توننا. جاقىن ارالىقتا تاعى ەكى زاۋىت – قارابۇلاق, الاكول قانت زاۋىتتارىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا. دەمەك, جەتىسۋدا وندىرىلگەن اق قانتپەن قازاقستاندىق نارىقتى قامتۋعا قول جەتەتىن كۇن الىس ەمەس, – دەيدى وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆ.
الماتى وبلىسى
