نازاردا – وڭتۇستىك ءوڭىر ەكولوگياسى

الماتى قالاسى جانە الماتى وبلىسى بويىنشا بالقاش-الاكول ەكولوگيالىق دەپارتامەنتىندە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جول­داۋىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا “يننو­ۆا­تسيالىق جوبالاردى ەكولوگيالىق-ەكونو­ميكالىق باعىتتاۋ” اتتى كەڭەيتىلگەن ءوڭىر­لىك كەڭەس بولىپ ءوتتى. كەڭەسكە قور­شا­عان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى ەكو­لو­گيالىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى س.مۇتاشەۆ, الماتى, جامبىل جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارى ەكولوگيا دەپارتامەنتتەرىنىڭ باسشىلارى, ۇلتتىق بانك جانە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر فيليالدارىنىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن ءىرى تابيعات پايدالانۋشىلار وكىلدەرى قاتىستى. اتالمىش كەڭەستە ءىرى تابيعات پايدا­لانۋشىلاردىڭ تابيعات قورعاۋ ءىس-شارا­لارىن جانە وندىرىستىك ەكولوگيالىق باقىلاۋ باعدارلامالارىن ورىنداۋى, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىمەن ىسكە اسىرىلاتىن مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ساراپتامالارعا مونيتورينگ جۇرگىزۋ, وندىرىستىك قالدىقتار جانە ولاردى تۇتىنۋ جونىندەگى ماسەلە­لەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. سوڭعى جىلدارى ەكونوميكالىق داع­دارىسقا قاراماستان, تابيعات پايدالانۋ­شىلاردىڭ ءوز ەسەبىنەن تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن قارجىلاندىرۋ كورسەتكىشى ارتىپ كەلەدى. بالقاش-الاكول ەكولوگيا دەپارتامەنتىندە 2008 جىلى 1-ءشى سانات­تاعى 18 ءىرى كاسىپورىننىڭ جۇمساعان قار­جىلىق كورسەتكىشى 1 ميلليارد 795 ميل­ليون تەڭگە بولسا, 2009 جىلى ەكونو­مي­كالىق داعدارىسقا قاراماستان, 185 تابي­عات قورعاۋ ءىس-شاراسىنا 2 ميلليارد 85 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. “الماتى ەلەكتر ستانسالارى” اكتسيو­نەرلىك قوعامىنا قاراستى جىلۋ-ەلەكتر ورتالىقتارى تەتس-1, تەتس-2, تەتس-3 جانە باتىس جىلۋ كەشەنىندە 2005-2009 جىلدار ارالىعىنداعى جوسپارلانعان تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارى تولىقتاي ورىندالدى. سونىمەن بىرگە, مينيسترلىك ءوز نازارىن تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ سومال­ا­رىنا ەمەس, ولاردىڭ ورىندالۋى مەن قول جەتكىزگەن ەكولوگيالىق تيىمدىلىگىنە اۋدارماق. الماتى وبلىسىندا وڭىرلىك ماڭىزدى يننوۆاتسيالىق جوبا – 13, وبلىستىق – 5, الماتى قالاسىندا 1 جوبا ىسكە قو­سىل­ماق. وسى كۇنگە دەيىن 12 نىسان ەكولو­گيالىق ساراپتاۋدان ءوتتى. ىلە اۋدانىنداعى فارماتسەۆتيكا زاۋىتى, “باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” حالىقارالىق ترانزيتتىك ءدالىزى, الماتى قالاسى مەن الماتى وب­لىسىنداعى ترانسفورماتورلىق كىشى ستانسالار, “بەينەۋ-بوزوي-اقبۇلاق” گاز قۇبىرى, جامبىل اۋدانى قوپا اۋىلىن­داعى تاس وڭدەۋ زاۋىتى, ەس­كەلدى اۋدانىن­داعى گەس-4, جەتىگەن-قورعاس تەمىر جولى, مويناق گەس-ءى سياقتى ءىرى جوبالار بار. كەڭەستە ەكولوگيالىق كودەكستىڭ 51-بابىنىڭ 4-تارماعىنا سايكەس مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ساراپتاما جۇرگىزۋ مىندەتتى بولاتىن شارۋاشىلىق ءجا­نە وزگە دە قىزمەت جوبالارىن مەم­لەكەتتىك ەكولوگيا­لىق ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسىز قارجىلاندىرۋعا جانە ىسكە اسىرۋىنا تىيىم سالىناتىنى اتاپ ءوتىلدى. ەلباسىمىزدىڭ تاپسىرماسىنا وراي, قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن ىسكە اسىرۋعا, ەكولوگيالىق يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋگە, تەحنولوگيالىق كەشەندەر مەن ەكولو­گيالىق جابدىقتىڭ ءوندىرىسى بويىنشا زاۋىتتاردى قۇرۋعا باعىتتالعان “2010-2010 جىلدارعا جاسىل دامۋ” مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جوباسىن ازىرلەدى. بۇگىندە وندىرىستىك جانە تۇتىنعان قالدىقتاردى ەسەپكە الۋ, وڭدەۋ جانە زالالسىزداندىرۋعا قاتىستى كاسىپورىندار مەن ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ, اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ پايدالانعان قالدىقتارىن كومەتىن ايماقارالىق پوليگوننىڭ جوقتىعى ۇلكەن ماسەلە بولىپ وتىر. الماتى وبلىسىندا قاتتى قالدىق كو­مىلەتىن 513 پوليگون بار, ولاردا جىلىنا 562,5 مىڭ توننا قالدىق جيناقتالادى. بۇگىندە ونىڭ جالپى كولەمى 8 ملن. تونناعا جەتكەن كورىنەدى. كەڭەس بارىسىندا اتقارۋشى ورگان­دارعا ىستەگى پوليگونداردى ەكولوگيالىق تالاپ­تارعا قاتاڭ سايكەس كەلتىرۋ ءۇشىن, كوممۋ­نالدىق قالدىقتاردىڭ سۇرىپتالۋ­ىن, شى­عارىلۋىن, ساقتالۋى مەن زالال­سىز­دان­دى­رۋىن ۇيىمداستىرۋ, ولاردى وندەۋگە قا­تىستى جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋ ۇسىنىلدى. قورعانبەك امانجول.