رۋحانيات • 07 تامىز, 2019

سۋرەتتى ءتۇسىنۋدىڭ سىرى

1020 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

«شەشىنگەن سۋدان تايىنباس» دەگەندەي قازاقستان نارىقتىق قاتىناسقا تولىق كوشكەن سوڭ مەملەكەت مەنشىگىندەگى مەكەمە-ۇيىمداردىڭ ءبارىن جەكەمەنشىككە بەرۋ ماقساتىن العا قويعان. بۇل – مەم­لە­كەتتىڭ بيزنەسكە ارالاسۋىن بارىنشا ازايتۋدى كوزدەيتىن نارىق زاڭىنىڭ تالابى. حالىقارالىق بەيبىتشىلىك سىيلى­عى­نىڭ لاۋرەاتى, قىتايدىڭ بەلگىلى سۋرەتشىسى تسي بايشي: «جاسىم قىرىققا كەلگەندە بارىپ سۋرەتتى تۇسىنە باستادىم» دەگەن ەكەن. الەم مويىنداعان قىلقالام شەبەرىنىڭ ءوزى وسىلاي دەگەندە, باسقا قاراپايىم حالىقتىڭ بۇل ونەر تۋرالى تۇسىنىگىنىڭ تايازدىعىن, ساۋاتىنىڭ كەمدىگىن سىناپ-مىنەپ جاتۋ قيسىنسىز سەكىلدى, ارينە. ايتسە دە سۋرەتشى دەسە تاۋ-تاستى كەزىپ, اسەم تابيعاتقا الىس­تان قيالدانا كوز تىككەن جاي بوياۋشى, تيىن-تەبەنگە بولا اركىمنىڭ تاپسىرىس­پەن پورترەتىن سالىپ, كۇنىن ازەر كەشىپ جۇرگەن قاراپايىم پەندە دەپ قارايتىن ءدۇبارا كوزقاراستان تۇبەگەيلى ارىلماي, وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلا المايمىز. 

 

سۋرەتتى ءتۇسىنۋدىڭ سىرى

 مىسالى, كوركەم ادەبي شىعارمالار مەكتەپتەن باستاپ وقىتىلادى. اباي كىم, بەيىمبەت, ساكەن, ءىلياس كىم دەپ سۇراي قالعان جاعدايدا مەكتەپتى ءىلىنىپ-سالىنىپ ۇشكە بىتىرگەن تۇلەكتىڭ ءوزى ولاردىڭ ولەڭدەرىن, شىعارمالارىن تاقىلداپ ايتىپ بەرە الماعانمەن كىم ەكەندەرىن بىلەدى. اقىن عوي, جازۋشى عوي دەيدى تىم بولماعاندا. قازاقتىڭ سۋرەتشىلەرىنەن كىمدەردى بىلەسىڭ دەڭىزشى. بالا تۇگىل ەرەسەك ءوزىمىز كۇمىلجيمىز. ماسقارا ەمەي, نەمەنە؟! م. اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى», عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ انا تۋرالى اڭگىمەلەرى, ساكەن, بەيىمبەت, ءىلياس شىعارمالارى مەكتەپتە قالاي وقىتىلسا, ءƏبىلحان قاستەەۆتىڭ «بيىك تاۋلى مۇز ايدىن», «گۇل اشقان الما», «مەنىڭ وتانىم», «جايلاۋداعى اۆتودۇكەن», «قاپشاعاي گەس-ءى» سياقتى ەپيكالىق پولوتنولارى, Əۋباكىر ىسمايىلوۆتىڭ «قۇلپىرعان الاتاۋ ءوڭىرى», «كورتوعاي», «حان ءتاڭىرى ەتەگىندەگى جايلاۋ», ورال تاڭسىقباەۆتىڭ «كوشپەندىلەر», «الماتىنىڭ قىسى», «كوش», مولداحمەت كەنباەۆتىڭ «شوپان ءانى», «اڭگىمە ۇستىندە», «كيىز باسۋ», «سابان توي», «تۇسكيىز», ساحي رومانوۆتىڭ «قۇرمانعازىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى», «جايلاۋ كەشى», «جاس شوپاندار», «تۋعان ولكە», «جەر تۋرالى دەكرەت», قاناپيا تەلجانوۆتىڭ «اتامەكەن», «جامال», «ۇيدە», «قارلىعاش» كارتينالارى دا سولاي وقۋلىققا ەنگىزىلىپ, ءجاسوسپىرىمنىڭ كوكىرەگىنە ءبىلىم نارىمەن قۇيىلىپ جاتسا, قۇداي-اۋ نەسى ايىپ؟! دەيمىز عوي, ءتايىرى.

كوركەمسۋرەت اكادەمياسىنىڭ كوررەس­پوندەنت-مۇشەسى, نۇر-سۇلتان قالالىق سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ توراعاسى جانۇزاق ءمۇساپىر الماتى وبلىسى بالقاش اۋدانىنداعى ءوزى وقىعان اقكول ورتا مەكتەبىنەن بەينەلەۋ ونەرىنە بەيىمدەۋ كابينەتىن اشىپ, 20 مولبەرت ساتىپ اپەرىپتى. سۋرەتشى جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسى بو­يىنشا ەڭبەككە باۋلۋ مەن بەينەلەۋ ونەرى ساباعى بىرىكتىرىلىپ, 1-2-3 سىنىپ وقۋشىلارىنا اپتاسىنا ءبىر ساعات, ال 5 پەن 6 سىنىپتا ەكى ساعات قانا وقىتىلادى دەيدى. «بەينەلەۋ ونەرى» ءپانى ساعاتتارىنىڭ قىسقارتىلعانى بالالاردىڭ مەكتەپ قابىرعاسىندا ءجۇرىپ ءپان نەگىزدەرىن تولىققاندى ۇيرەنىپ شىعۋلارىنا ايتارلىقتاي كەدەرگى كەلتىرۋدە. ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ ۇستازدارى وقۋعا تۇسكىسى كەلەتىن مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ سۋرەت ونەرى تۋرالى قاراپايىم نارسەلەردى بىلە بەرمەيتىنىن, بوياۋمەن جۇمىس ىستەي المايتىنىن العا تارتادى. مۇنداي جاعدايدان كەيىن مەكتەپ بىتىرگەن بالادان قازاق سۋرەتشىلەرىنىڭ ەسىمى تۇگىلى لەوناردو دا ءۆينچيدى, سالۆادور ءداليدى بىلەسىڭ بە دەپ سۇراۋدىڭ ءوزى قيسىنسىز-اق.

كوبىمىز سۋرەت سالۋمەن تەك سۋرەتشى عانا اينالىسادى دەگەن تاياز ويعا تاڭىلامىز. ال شىنتۋايتىنا كەلگەندە, بۇل ونەردىڭ گەولوگ پەن گەوگرافقا دا, ءتىپتى ساۋلەتشى مەن قاراپايىم قۇرىلىسشىعا دا جاتتىعى جوقتىعىن قاپەرگە ىلمەيتىنىمىز قانداي وكىنىشتى. سۋرەت دەگەنىمىز – تاريحىمىز, شەجىرەمىز ەمەس پە؟! ونداعان عاسىرلار بويعى الەم تاريحىن, تىرشىلىك تىنىسىن شاشاۋىن شىعارماي, جوعالتپاي بۇگىنگە جەتكىزگەن رۋحاني قازىنانى ەندەشە نەگە ەكىنشى قاتارعا ىسىرىپ قويۋعا ءتيىسپىز؟ مىڭداعان جىلدار جەمىسىندەگى تىرشىلىك اعىسى, ادامزاتتىڭ مادەنيەتى مەن باستان كەشكەن قىزىقتى-قيامەتتى شاقتارى, وسىمدىكتەر مەن جان-جانۋارلار دۇنيەسىن تانىپ-ءبىلۋ داعدىسى مىڭ قۇلپىرعان بوياۋ ءتىلى ارقىلى وسى كۇنگە جەتكەن جوق پا؟! بۇگىنگى مەكتەپ وقۋشىلارى, اسىرەسە اۋىل بالالارى بەينەلەۋ ونەرىنىڭ الىپپەسىن قالاي ۇيرەنىپ ءجۇر دەگەندە, وسى جايتتار ەرىكسىز ويعا ورالادى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, ادەبيەت پەن تەاتردا, كينو ونەرىندە سىنشىلار بار دا, ال بەينەلەۋ ونەرىنىڭ سىنشى-ساراپشىلارىنىڭ اتى نەگە شىقپايدى؟ جاڭا كارتينالاردى ناسيحاتتاپ, قاراپايىم ادامنىڭ ميى جەتپەي جاتقان تۇستارىن تاپتىشتەپ ۇعىندىرۋ سولاردىڭ مىندەتى ەمەس پە؟ بەينەلەۋ ونەرى سايىپ كەلگەندە, ىزگىلىككە باستايتىن رۋحاني سۇرلەۋ دەسەك, ال ادامعا ءتان ىزگى قاسيەتتەردى قاستەرلەي ءبىلۋ كوركەم ونەردى سۇيۋگە ۇيرەتۋ ارقىلى قالىپتاسپاي ما؟!

 

سوڭعى جاڭالىقتار