رۋحانيات • 25 شىلدە، 2019

ەركىن نۇرازحان. شاراينا

403 رەت كورسەتىلدى

بىرەۋلەرگە كۇلكى، ءباز بىرەۋلەرگە ءتۇرپى بولىپ تيگەن ەركىن نۇرازحاننىڭ شارج بەن كاريكاتۋرا سۋرەتتەرىن سالۋدا اۆتوردىڭ ازاماتتىق ۇستانىمى سونى سەرپىن سىيلادى. سۇڭعىلا سۋرەتكەر بەدەرلەگەن قاتار جۇرگەن قۇرداستارى مەن زامانداستارىنىڭ يۋمورلىق بەينەسى ەرىكسىز ەزۋ تارتقىزسا، قوعامنىڭ كولەڭكەلى جاقتارىن ءاجۋا ەتكەن گرافيكالىق سۋرەتتەرى وتكەن-كەتكەندى قوزعايدى.

ۇلتتىق مۋزەيدە اشىل­عان «شاراينا» كور­مە-زا­­لىنا اياق باسقان جاندى ارىستانداي ارقىراعان رەكتور، وت اۋىزدى، وراق ءتىلدى ايتىس­كەر، قاراگەردەي كىسىنەگەن اقىن، جەم-ءشو­بىنە يە بولا الماي اۋزى شۇرشيگەن مينيستر، ءان­شى­لىگىمەن ەلدى اۋزىنا قا­راتقان بيلىكشىل حانىم تىك تۇرىپ قارسى الادى. بۇ­رىنعى جانە سوڭ­عى جىلدارى سالىنعان 100-گە تارتا كاريكاتۋرا جانرىن­داعى تۋىندىلارىنان اۆ­تور­دىڭ وتىز جىلدىق شى­عار­ماشىلىعىنىڭ ەۆوليۋتسياسىن كورۋگە بولادى. ورىنداۋ تەحنيكاسىمەن ءبىر­­گە تاقىرىپ تۇرعىسىنان دا ءار الۋان سيپاتقا يە جۇ­مىستارىنىڭ العاشقى كە­زەڭى مينياتيۋرلى كەلسە، كەيىنگى قولتاڭباسى ءتۇرلى-تۇستىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. سۋرەتشىنىڭ ايتۋىنشا، ءتۇس مىنەزدى جاقسى جەتكىزۋگە كومەكتەسەدى.

«قاسىم قايسەنوۆپەن تانىسۋعا بارعاندا، اتىمدى ەستىگەن اعامىز «قازاق ادەبيەتىنە» شىعىپ جات­قان سەن بە؟ مىنە، سەنىڭ ال­بومىڭدى جاساپ قويدىم» دەپ، گازەتكە شىققان سۋرەت­تەرىمدى قيىپ، وقۋشى داپتە­رىن تولتىرىپ، البوم جا­ساپ قويىپتى. «كەرەك بولادى. كىتاپ شىعارىپ، كورمە وتكىزەسىڭ» دەپ ال­عاش ايتقان سول قاسىم اعا بولاتىن. ايتپەسە، سۋرەت سالىنا باستاعاندا وسى جانر­دىڭ ەتەگىنەن تۇپكىلىكتى ۇس­­تايمىن دەپ ويلاعان جوق­­پىن»، دەپ ەسكە الادى سۋرەتشى. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا، جاس سۋرەتشىنىڭ تالانتىن العاش تانىعان «بالدىرعان» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى مۇزافار الىمباەۆ بولسا، رەداكتورلاردىڭ رەداكتورى اتانعان شەرحان مۇرتازا، سىن ساردارى قالتاي مۇحا­مەد­جانوۆ باعىت-باعدار بە­رىپ، كاريكاتۋرا جانرى­مەن جۇيەلى تۇردە اينالى­سۋىنا ەلەۋلى ىقپال ەتكەن. وسىلايشا ەركىن نۇراز­حاننىڭ جانقيار ەڭبەگى تۋراسىنداعى اعالار لەبىزى كەلەشەك ورىسىنە جول اشىپ بەرىپ، قازاق بەينەلەۋ ونەرىندەگى كەنجە قالعان كاريكاتۋرا جانرىن ومىرلىك ماقسات-مۇراتىنا اينالدىردى. 1982 جىلدان بەرى قىزمەتتىك ورتادا جۇزدەس بولعان بەلگىلى تۇلعالار مەن قالامگەر اعالارىنا شارج جاساپ، «قازاق ادەبيەتى» گا­زەتىنىڭ سوڭعى بەتىندە ءازىل مەن ەپيگراممالاردىڭ شى­رايىن اشاتىن سۋرەتشى ەڭبەگىنە ارنالعان ارنايى رۋبريكا اشىلادى.

جاۋىنگەر جانر سانالاتىن شارج – ادامنىڭ سىرتقى ۇق­ساستىعىن اينىتپاي بەرۋمەن قاتار، ىشكى جان-ءدۇ­نيەسىن اشىپ كورسەتۋدە ءازىل-قالجىڭعا ارقا سۇيەيدى. ءار الۋان كەيىپتەگى ىرجيا كۇلگەن كەيىپكەرلەر حورى قوعامنىڭ بوياماسىز شىن­دىعىن شىرقايدى. كۇلكى ەتۋ عانا ەمەس، مۇندا جۇرەك تۇكپىرىنە تەرەڭ ءۇڭىلۋ بار. بىردە جازۋشى اسقار سۇلەي­مەنوۆ ءوزى بەينەلەنگەن شارج-پورترەتتى قولىنا ال­­عان­دا مىنەزى قياڭقى، كوپ نارسەنى جاراتا بەرمەيتىن اينا-قاتەسىز بولمىسىن كو­رىپ تاڭعالا «مەنى اينىتپاي سالىپتى. نۋ چتو جە؟ ۇقساپ تۇرعاننان كەيىن امال نە؟ ءبىر قاراعاندا مىس­تان كەمپىر سياقتى ەكەنمىن. ەركىن ءبىزدىڭ قاسيەتىمىزدى دە، قاسيەتسىزدىگىمىزدى دە كور­­سەتىپ تۇر عوي»، دەپ مە­يىر­­­لەنە جىميىپ الىپتى. قا­زاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى مۇزافار ءالىمباي ونىڭ شىعارماشىلىعىنا دەگەن ايرىقشا لەبىزىن «كا­ريكاتۋرا كورولى» دەپ ريزا­شىلىقپەن ءبىلدىرۋى بوياۋى قانىق، بولمىسى انىق تالانت يەسىن جازباي تانىعانى بولسا كەرەك. «كاريكاتۋرا – مەن ءۇشىن ءبىزدىڭ تۇرمىس-ءتىر­شىلىگىمىزگە دەگەن كوزقاراس، جا­نىمىزدى اۋىرتقان دەرتكە داۋا ىزدەۋ. كاريكاتۋرالىق سۋرەتتەر اۋدار­ماشىنى قاجەت ەت­پەيدى. ول كوپكە ورتاق تىلدە سويلەيدى. اششى سىن جەكە ءبىر تۇلعاعا قاراتا ايتىلماۋى مۇمكىن، سويتە تۇرا ءوز يەسىن تابارى دا ءسوزسىز»، دەگەن كاريكاتۋرا كورولى كۇلكىنىڭ ار جاعىندا جازالاۋ ەمەس، جا­ناشۋ جاتقانىن تۇسىنسە دەيدى.



سوڭعى جاڭالىقتار

احاڭنىڭ ادالدىعى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

قارالى كەزەڭ كارتيناسى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار