كەشەننىڭ تۇرعىزىلۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقان جانە وسى ماسەلەنى ىندەتە زەرتتەپ جۇرگەن جەرگىلىكتى «پاميات» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ توراعاسى, وبلىستىڭ قۇرمەتتى ازاماتى ساعىندىقوۆ بولات اقساقالدىڭ ەسەبىنشە 7600-دان استام سولتۇستىكقازاقستاندىق جازىقسىز جاپا شەگىپ, 1,5 مىڭعا جۋىعى اتۋ جازاسىنا كەسىلگەن. بوكەڭ «ۇشتىكتىڭ» قۇرىعىنا ىلىككەندەردىڭ سانى بۇدان دا كوپ بولۋى مۇمكىن, ءويتكەنى بۇل سالا عالىمداردىڭ, تاريحشىلاردىڭ ارالاسۋىمەن ءالى دە تەرەڭ زەردەلەۋدى قاجەت ەتەدى دەگەن پىكىردە. اۋقىمى كەڭ تاقىرىپتى زەرتتەۋ ماقساتىمەن رەسەيگە ۇيىمداستىرىلعان ەكسپەديتسيا قۇرامىنا عالىم قادىرالى ۇلى, قايروللا مۇقانوۆ, سوتسيال جۇماباەۆ سەكىلدى ولكەتانۋشىلار ەنىپ, قازاق حالقىن قىناداي قىرعان اۋىر ناۋبەت جايلى قۇندى ماعلۇماتتار اكەلگەن. «شاش ال دەسە باس الاتىن» ۇردا-جىق سولاقاي ساياسات سالدارىنان باسقا ايماقتارعا, ەڭبەكپەن تۇزەۋ لاگەرللەرىنە, كولونيالارعا كۇشپەن كوشىرىلگەن جەرلەستەرىمىزدىڭ باستان كەشكەن مۇشكىل جاعدايى مەن اۋىر تۇرمىسىنا قاتىستى دەرەكتەر قازىر از ەمەس. تاعدىردىڭ ءتالكەگىمەن كوكارال دەگەن جەرگە اياق سۋىتىپ, جىراققا كەتپەي ەل ىشىندە قالعاندارىنا شۇكىرشىلىك دەسكەن. ول جاقتاعى اعايىندارىمىز بالا-شاعانىڭ اۋزىنان جىرىپ جىلى-جۇمساعىن ۇسىنعان, وزگە دە باۋىرمالدىق كومەك-قامقورلىقتارىن اياماعان.
مارقۇم عالىم اعامىز ءوز جازباسىندا العاشقى تاركىلەۋگە پەتروپاۆل ۋەزى بويىنشا ەڭ ءىرى 33 بايدىڭ ىلىگىپ, 9292 ءتورت ت ۇلىك مال, 41 ءۇي, 37 كيىز ءۇي, 38 ساراي, 33 مال قوراسى, 119 اۋىلشارۋاشىلىق قۇرالدارى, 125 اربا مەن شانا, باسقا دا كوپتەگەن جيھازدار مەن تۇرمىستىق زاتتار الىنعانىن مىسالعا كەلتىرگەنى بار. ال قۋدالاۋدىڭ ەكىنشى تولقىنى كەزىندە رەپرەسسيا مۇلدەم كۇشەيىپ, ءجونسىز كۇدىكتەنۋ, دالەلسىز اشكەرەلەۋ, اسىعىس شەشىم قابىلداۋ ءابدەن بەلەڭ العانعا, «شولاق بەلسەندىلەر» مۇلدەم ەركىنسىپ كەتكەنگە ۇقسايدى. 5182 شارۋاشىلىقتىڭ 3452-ءى ەرىكسىز تاراتىلىپ, كەدەي-كەپشىكتەردىڭ وزدەرى «اۋقاتتىلار» ساناتىنا جاتقىزىلىپ, ناقاقتان ناقاق كۇيىپ كەتە بارعان. ودان ءارى «كوكارالدى كورمەسەك تە, ول جايىندا كوپ ەستيمىز. «ونىڭ اكەسى نە اتاسى كوكارالعا ايدالىپتى, سوندا سوتتالىپتى, سودان ورالماپتى» دەگەن اۋىزەكى سوزدەردى اركەز قۇلاعىمىز شالىپ قالىپ ءجۇردى. سوندا كوكارال قايدا؟» دەگەن ساۋال قويادى دا «كوكارال – ارال تەڭىزىندەگى جۇزدەگەن ارالداردىڭ ەڭ ۇلكەنى. اڭىزاق جەل, قۇمدى بوران, كوشپەلى قۇم – ءبارى قۇرعاقشىلىق نىشانى. وسى جەر وتىزىنشى جىلدارداعى ويراننىڭ ءتىرى تاريحي كۋاگەرى ىسپەتتەس. تەرىسكەيلىكتەر ارال ازابىن ابدەن تارتىپ, كورەر جارىعى بارلارى عانا ارىپ-اشىپ, جاداپ-جۇدەپ كەرى ورالعان. سولاردىڭ ءبىرى – ىسقاق اۋلەتى ەدى, دەپ وتكەننەن سۋىرتپاقتاپ سىر ساباقتايدى. ءيا, بۇل وتباسىنىڭ بار جازىعى – اتادان مۇرا رەتىندە قالعان داۋلەتتى يەلەنۋى عانا. ىسقاق پەن بايبىشەسى قۋدالاۋدىڭ قۇرىعىنان قۇتىلمايتىنىن سەزىپ, تۇمەن جاعىن پانالاعان. التى بالانىڭ الدى سوتتالىپ, الدىمەن نوۆوسىبىرگە, سوسىن بالتىق تەڭىزى جاعالاۋىنداعى بەلومور كانالىنا جىبەرىلگەن. ۇلى زەينوللا ارالداعى تۋىستارىنا بارىپ, قۇلىن-تايداي شۇرقىراسىپ تابىسقان. مۇنداعىلار كەسىمدى مەرزىم بىتكەنشە ەل جاققا ەلەڭدەۋمەن وتكەن. شايزادا, ەدىرەس, زياداعا توپىراق جات جەردەن بۇيىرعان. ءبىر اۋلەتتىڭ توز-توزىن شىعارعان دۇربەلەڭ تۋرالى كوكارالدا دۇنيەگە كەلگەن ءالىمبەكتىڭ ايتۋىنشا ونداعى پىلتەنىڭ جارىعىنداي ولمەشى ءومىر مەن دىڭكەلەتكەن اۋىر تۇرمىس «قان مەن تەر» تريلوگياسىندا سيپاتتالعان جاعدايدان ءبىر مىسقال كەم بولماعان. قاتقان مۇزدى ويۋ, اۋدى سۋعا سالۋ, بالىق اۋلاۋ, ۇيرەنبەگەن كاسىپ قيامەت سانالعان. قىستا توڭىپ, ءۇسىپ ولگەندەر, مۇز ويىعىنا كەتكەندەر, ىشەتىن تاماق, كيەتىن كيىم تاپشىلىعىنان كوز جۇمعاندار از بولماپتى. بالىقتى عانا تالعاجۋ ەتكەن.تەك تابانى كۇرەكتەي 22 جىلدان كەيىن عانا قاريالار دۇنيە سالىپ, جاستارى شاۋ تارتىپ, ارالدا تۋعاندارى ەرجەتىپ ەلگە تابان تىرەگەن.
«جازمىشتان وزمىش جوق دەگەن» راس-اۋ. قۇدا-قۇداندالى رەتىندە جۇپتارى جازىلماي باقۋاتتى كۇن كەشكەن مۇحامەدقالي مەن كوشىمباي اقساقالداردى تاعدىر كوكارال مەن رەسەيدە جولىعىستىرعان. مۇحامەدقاليعا جۇزىكتىڭ كوزىنەن وتەتىن بەلسەندىلىگى, پاتشادان شەن-شەكپەن العان ماراپاتى سور بولىپ جابىسقان. «قۇرىعى ۇزىن» وكىمەت ساۋاتتى, ون ساۋساعىنان ونەر تامعان بالالارىن دا قىر اسىرىپ, تەنتىرەتىپ جىبەرگەن. باي-بيلەردىڭ ساناتىنا كىرگىزىلىپ, كۇنگەي جاقتان بىراق شىققان. ەتى پىسىق ءماجيت پەن قابدىراشيت كوكارالدان قاشۋدىڭ امالىن ويلاستىرىپ, بالىقشىلارمەن مامىلەگە كەلگەن. تەڭىزدەن شىققان سوڭ قۇمدى, ءشولدى جەرلەردى كوكتەي ءوتىپ, كوپ بەينەت كورگەن. كوشىمباي اۋلەتىنىڭ دا كورگەن قورلىعى وسىعان ۇقساس. قۇيرىق-باۋىر جەسىپ, ءتوس قاعىستىرعان شاڭىراق يەلەرى كەمەروۆودا ءبىر-بىرىمەن كەزدەيسوق ۇشىراسىپ, جىلاپ كورىسكەن. زاۋىتقا, شاحتاعا جۇمىسقا ورنالاسىپ, ەڭبەكقورلىعىمەن تانىلعان. باۋ-باقشا, جىلقى ءوسىرىپ, مونعولياعا دەيىن ساۋدالاعان. كوشىمباي اقساقال مەن عازيزا اجەي توم وزەنىنىڭ ارعى جاعالاۋىنداعى مۇسىلماندار زيراتىنا جەرلەنگەن. تاۋەلسىزدىك تاڭى ارايلاپ اتقاندا سىرتتا جۇرسە دە اتا-بابا جۇرتىن ءبىر ءسات تە ۇمىتپاعان, ەستەن شىعارماعان قوس اۋلەتتىڭ نەمەرەلەرى اتامەكەنگە جەتىپ, بايىز تاپتى. «ورنىندا بار وڭالار» دەگەن وسى!
كەلمەسكە كەتكەن زۇلمات زامان ۋاقىتىندا قىزىل قىرعىن سالدارىنان جان-جاققا تارىداي شاشىلىپ, تەنتىرەپ كەتكەن كەتكەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى مەن زارداپ شەككەندەرگە جەر-جەرلەردە ەسكەرتكىش بەلگىلەر قويىلىپ, ارۋاقتارعا تاعزىم ەتىلسە, ۇلكەن قۇرمەت وسى بولار ەدى. سوندا ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى – جاس بۋىنى ول قارالى كۇندەردى ەرتەگىدەي ەمەس, تاريحي شىندىق رەتىندە سەزىنىپ, جان-جۇرەگىمەن قابىلدارى حاق.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
